Ayetlerde teşhis ve intak sanatı nasıl işlenmiştir?

Tarih: 16.06.2020 - 13:14 | Güncelleme:

Cevap

Değerli kardeşimiz,

Teşhis, insan dışındaki varlıklara şahsiyet verip on­ları insan gibi duygulandırmak; intak ise, onları konuş­turmaktır. Konunun Kur'an-ı Kerim’de hayli misalleri var­dır. Me­sela: تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِۜ “Cehennem neredeyse (kâfirlere) öfkesinden paramparça olacak.” (Mülk, 8)

Bu ayette Cehennem, kendisine öfke nispet edile­rek insanların bir özelliğiyle anlatılmıştır.

Keza Allah, kâfirler Cehenneme atıldığında Cehenneme sorar: “Doldun mu? O da der: Daha yok mu?” (Kaf, 30) Bu ayette ise intak vardır, Cehennem konuşturulmuştur.

Gök ve yer, Cenab-ı Hakk’ın “Ey sema, ey arz! İster is­temez vücuda geliniz!” emrine karşı “Biz seve­rek ve isteye­rek geldik” (Fussilet, 11) diye cevap vermişler, itaat etmiş­lerdir.

Bir de şu ayete bakalım: “Gök ve yer o kâfirlerin ölümüne ağlamadı." (Duhan, 29)

Ayet, Kızıldeniz’de ilahi bir ceza ile boğulan Firavun ve yandaşları hakkındadır. Bu ayette teşhis vardır. Her ne kadar tef­sirlerde, “Gök ehli olan melekler ve yerdeki canlılar o kâ­firlerin ölü­müne ağlamadılar” şeklinde bir cihet zikre­dil­mişse de (Beydâvî, II, 383; Yazır, Hak Dini Kur’ân Dili, VI, 4299-4300.) “Hakikat varken mecaza gi­dilmez” ( Abdülkerim Zeydan, el-Veciz,  Mektebetu'l-İslami, İst. 1979, s. 279.) pren­sibinden hareketle ibareyi zahirine göre de anlayabiliriz. Mevlâna’nın ifadesiyle, “rüzgâr, top­rak, su ve ateş Allah’ın kulu ve mutiidir. Onlar bana sana karşı bîruh, fakat Al­la­h’a karşı zîruhturlar." (Rûmî, Mesnevî, (Tâhiru’l- Mevlevî tercümesi), II, 488.)

Ateş, Allah’tan “Ey ateş! İbrahim’e soğuk ve selâ­metli ol!” (Enbiya, 69) emri geldiğinde Hz. İbrahim’i yakmaz. Rüzgâr, O’nun emriyle nice kavimleri helâk eder. (Hakka, 6-7)

Su, Hz. Nuh’un kavmini cezalandırır; “Ey arz, su­yunu yut! Ey sema, suyunu tut!” (Hûd, 44) denildiğinde ise, arz suyunu yutar, sema suyunu tutar.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet

Yazar:
Sorularla İslamiyet
Kategori:
Okunma sayısı : 25
Yorum yapmak için giriş yapın veya kayıt olun