Narsist anneye nasıl davranılır?

Annem tamamen kendi çıkarını düşünen yalandan ağlayan sorumluluktan kaçan kızlarıyla yarışan bir tip devamlı insanlar içinde ilgi çekmek için ona komik desinler diye kızlarını aşağılayan bir insan ihtiyaçlarımızı tamamen ihmal eden ben sizden önemliyim diye direkt söyleyen bir kadın annem yüzünden sınavlarımdan kalıyorum tam sınav haftası kendi çıkarı için benim vaktimi çalıyor kendi zamanını doldurmak istediği için, ne yapmalıyız? Hayatıma en ciddi zarar veren insanlardandır, ne tavsiye edersiniz?

Değerli kardeşimiz,

Anlattıklarınıza göre gerçekten de zor bir annenizin olduğu anlaşılıyor. Ancak şunu belirtmek gerekir ki, bir kişiyi uzaktan ve tek taraflı anlatımla "narsist" olarak tanımlamak veya damgalamak mümkün değildir. Çünkü herkes olayları sadece kendi bakış açısı ile görür ve anlatır.

Bununla beraber, yine de tarif ettiğiniz davranışlar; bencillik, ilgi odağı olma ihtiyacı, başkalarının duygularını önemsememe, çocukları küçümseme ve kendi ihtiyaçlarını her şeyin önüne koyma gibi narsistik özelliklerle örtüşebilir.

Bu çerçevede size tavsiyelerimiz şunlar olacaktır

1. Annenizle ilgili gerçekleri kabul edin

İnsanoğlu, Allah’ın bin bir ismi ile donatılarak dünyaya gönderilmiştir. Acizliğini ve zayıflığını anlayıp Allah’a sığınması ve kul olduğunu anlaması için çok hassas ve zayıf bir mizaçta yaratılmıştır. Bu mizaçtan dolayıdır ki her şeyden etkilenmektedir. Özellikle bebeklik ve çocuklukta anne-babasının ve yakın çevresinin her davranışı ve sözü çocuğun dünyayı, insanları, evliliği ve ilerideki hayatında var olan insanlarla olan ilişkisini bile şekillendirebiliyor. Yetişkin hayatında da bazen gerilimler, iç çatışmaları ve huzursuzluk yaşayabiliyor.

Bediüzzaman Hazretleri bu durumu şöyle izah eder:

"Ey insan! Fâtır-ı Hakîmin senin mahiyetine koyduğu en garip bir hâlet şudur ki: Bazan dünyaya yerleşemiyorsun, zindanda boğazı sıkılmış adam gibi 'Âh' ediyorsun. Bazan da bir zerre, bir fikir, bir kalb senin içine yerleşiyor, bütün dünyayı içine alacak kadar genişliyorsun.” (17. Lema)

Bazı insanların geçmişi daha sıkıntılıdır, bazılarının daha iyidir. Öyle veya böyle sonuçta bu durum, kişinin karakterini, insanlar arası ilişkilerini belirler.

Sizin de annenizin muhtemelen geçmişten gelen sorunları var ve bunları size taşıyor. Böyle bir ebeveynle yaşarken insanların en çok yaptığı hata, "Bir gün beni anlayacak, değişecek, annelik yapacak" beklentisine tutunmaktır. Eğer yıllardır aynı davranış devam ediyorsa, öncelikle gerçeği olduğu gibi görmek gerekir: Onun değişmesi sizin kontrolünüzde değildir, onu memnun ederek sorunu çözemezsiniz; ne kadar fedakârlık yaparsanız yapın, çoğu zaman daha fazlasını isteyebilir; sorunları size yüklemesi, gerçekten suçlu olduğunuz anlamına gelmez.

Onu olduğu gibi kabul edip, kendi sınırlarınızı da mutlaka çizin ve mesafe koyun.

2. Ne gibi sınır ve mesafe koyabilirsiniz?

Eğer anneniz gerçekten sürekli aşağılıyor, ihtiyaçlarınızı ihmal ediyor, başarılarınızı sabote ediyor ve ruh sağlığınıza ciddi zarar veriyorsa, çözüm onu değiştirmeye çalışmak değil; duygusal mesafeyi artırmak, sınır koymayı öğrenmektir.

Özellikle sınav döneminde zamanınızı çalması meselesi önemlidir. Çünkü bu noktada sorun sadece duygusal değil, işlevselliğinizi de etkiliyor. Şu tür sınırlar koymayı düşünebilirsiniz:

• "Saat 18.00'e kadar ders çalışacağım, o zamana kadar müsait değilim," diyebilmek

• Acil olmayan isteklerini hemen yerine getirmemek.

• Mümkünse kütüphane, çalışma salonu veya başka bir ortamda ders çalışmak.

• Sizi suçlu hissettirmesine rağmen kendi önceliklerinizi korumak.

3. Kendi ihtiyaçlarınızı savunurken suçluluk hissetmeyin

Narsistik özellikleri yüksek ebeveynlerle yaşayan çocuklarda sık görülen bir durum da şudur: Kendi ihtiyaçlarını savunurken suçluluk hissederler. Çünkü yıllarca "önce benim ihtiyaçlarım" mesajını almışlardır. Oysa sınavınıza çalışmanız, dinlenmeniz veya kendi hayatınızı kurmanız bencillik değildir.

Burada sizi yöneten korkularınızı fark edin. Mesela anneniz bir şey istediğinde hayır demenizi engelleyen korku nedir? Suçlanmaktan mı korkuyorsunuz? Vicdansız görünmekten mi korkuyorsunuz? Tartışmadan mı korkuyorsunuz? Yoksa sevgi ve onay kaybetmekten mi korkuyorsunuz?

Çünkü çoğu zaman kişinin asıl mücadelesi ebeveynle değil, ebeveynin yıllar içinde içine yerleştirdiği korkularla olur.

4. Müsait bir zamanında onunla konuşmayı deneyin

İnsanlar bazen, karşı tarafa ne hissettirdiklerini fark etmeyebilirler, çünkü onlar sadece kendilerine odaklanmışlardır. Anneniz de muhtemelen öyledir. Yani sadece kendisi ile ilgilenmekte ve sizin ne düşündüğünüzü ve hissettiğiniz tam olarak algılayamamaktadır.

Bunun en iyi çözümü anne-kız karşılıklı oturup sohbet etmektir. Annenizi suçlamadan, çünkü suçlarsanız, savunmaya ve sonra da saldırıya geçer, sorunu çözemezsiniz. Onu suçlamadan, neler hissettiğinizi, neler düşündüğünüzü, davranışlarının sizin hayatınızı nasıl etkilediğini anlatabilirsiniz.

Hiçbir anne-baba, çocuğunun okul ve hayat başarısına karşı ilgisiz kalmaz.

5. Kendinizi sadece annenizin davranışlarıyla tanımlamayın

Sürekli eleştirilen, küçümsenen veya ihmal edilen kişiler zamanla kendilerini gerçekten değersiz sanmaya başlayabilirler. Oysa bir insanın değeri, anne-babasının ona nasıl davrandığıyla belirlenmez. Annenizin tavırları sizin yetersiz, başarısız veya sevilmeye layık olmadığınız anlamına gelmez. Kendinizi onun sözleri üzerinden değil, kendi gerçekliğiniz üzerinden değerlendirmeye çalışın.

6. Tartışmaları büyütmemeyi öğrenin

Sürekli ilgi ve üstünlük arayan kişilerle uzun tartışmalar çoğu zaman çözüm getirmez. Kendinizi açıklamaya çalıştıkça konu uzayabilir, sizi suçlu hissettirebilir veya enerjinizi tüketebilir. Bu yüzden her tartışmayı kazanmaya çalışmayın. Bazen kısa, sakin ve net cevaplar vermek daha koruyucudur.

7. Duygusal dayanıklılığınızı güçlendirin

Sürekli stres altında yaşamak insanı zihinsel olarak yorar. Bu yüzden sadece sorunla uğraşmak değil, kendinizi güçlendirmek de önemlidir. Düzenli uyku, ders planı, ibadet, yürüyüş, güvendiğiniz insanlarla konuşmak, günlük tutmak veya sizi sakinleştiren uğraşlarla ilgilenmek psikolojinizi korumaya yardımcı olabilir.

8. Güvendiğiniz insanlardan destek alın

Bazen insan yaşadığı ortamın etkisiyle olayları tek başına taşıyamaz hale gelir. Güvendiğiniz bir aile büyüğü, öğretmen, danışman veya psikolojik destek alabileceğiniz biriyle konuşmanız yükünüzü hafifletebilir. Özellikle eğitim hayatınız etkileniyorsa, bunu tek başınıza taşımaya çalışmanız sizi daha fazla yıpratabilir.

9. Anneye karşı saygı görevini ihmal etmeyin

Anneyle yaşanan sıkıntılar ne kadar ağır olursa olsun, İslam’da anneye hürmet etmek, saygılı konuşmak ve meşru isteklerini yerine getirmeye çalışmak önemli bir görevdir. Ancak bu, kişinin kendi ruh sağlığını tamamen yok sayması veya her haksız davranışı onaylaması anlamına gelmez.

İnsan hem sınır koyabilir hem de saygısını koruyabilir. Elinizden geleni yaptıktan sonra sonucu Allah’a havale edip tevekkül etmeli, annenizin düzelmesi ve ilişkinizin hayra dönmesi için dua etmelisiniz.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet