Müjde mi önce, helâk mi önce?

​Hûd suresinde Hz. İbrahim'e gelen melekler önce çocuk müjdesi veriyor, ardından Lut kavmini helâk etmek üzere gittiklerini bildiriyorlar. Ancak Zâriyat suresinde Hz. İbrahim'in, "Göreviniz nedir?" sorusuna karşılık melekler, "Biz mücrim bir kavme gönderildik." diyerek sanki önce helak görevinden söz ediyor, sonra müjde kısmına geçiliyormuş gibi görünüyor. Bu durum bir çelişki midir?

Değerli kardeşimiz,

Zariyat suresinde çocuk müjdesi, helak görevinin açıklanmasından önce zikredilmiştir. Hud suresinde ise önce görevlerinden bahsedilmiş, ardından müjde verilmiştir.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Kur'an kıssaları her zaman olayları dakika dakika kronolojik sırayla anlatmak zorunda değildir. Bir surede olayın bir yönü, başka bir surede ise farklı bir yönü öne çıkarılabilir.

Bu nedenle iki surenin anlatımlarını birlikte değerlendirdiğimizde meleklerin Hz. İbrahim'e gelişlerinde hem çocuk müjdesini verdikleri hem de Lut kavminin helakiyle görevlendirildiklerini bildirdikleri anlaşılır. Sureler arasında çelişki değil, aynı olayın farklı vurgularla anlatılması söz konusudur.

Hatta Zariyat suresindeki ifadeler esas alındığında, "müjde helâk haberinden sonra verildi" iddiası metinle de tam örtüşmemektedir. Çünkü 28-30. ayetlerde müjde ve Hz. Sare'nin buna verdiği tepki anlatıldıktan sonra, 31. ayette Hz. İbrahim meleklere asıl görevlerini sormakta, 32. ayetten itibaren de Lut kavmiyle ilgili görevleri açıklanmaktadır. Bu da müjdenin, en azından suredeki anlatım sırası bakımından, helak görevinin açıklanmasından önce zikredildiğini göstermektedir.

Demek ki, burada bir çelişki yoktur. Mesele büyük ölçüde Arapça ifadelerin doğru anlaşılması ve ayetlerin bütüncül olarak değerlendirilmesiyle açıklığa kavuşmaktadır.

Hud suresindeki kıssada (11/69-83), olayların kronolojik akışı açıkça anlatılır: Melekler önce Hz. İbrahim'e gelir, ona bir çocuk müjdesi verir, ardından Lut kavmini helak etmekle görevlendirildiklerini bildirirler ve daha sonra oraya giderler.

Zariyat suresinde ise maksat olayların zaman sıralamasını vermek değil, meleklerin kim olduklarını ve hangi görevle geldiklerini açıklamaktır. Bu nedenle Hz. İbrahim'in, "Ey elçiler! Göreviniz nedir?" sorusuna karşılık melekler: قَالُوا إِنَّا أُرْسِلْنَا إِلَىٰ قَوْمٍ مُجْرِمِينَ "Biz suçlu bir kavme gönderildik." demişlerdir. (Zâriyat, 51/32)

Burada geçen "أُرْسِلْنَا (ursilnâ)" fiili, bazı meallerde "gönderildik" şeklinde çevrilse de, bağlam itibarıyla "görevlendirildik", "memur kılındık" anlamını da ifade eder. Yani melekler, "Biz gidip işi bitirdik." dememekte; "Bizim asıl vazifemiz şu kavim hakkında ilahî emri yerine getirmektir." demektedirler.

Nitekim hemen ardından gelen ayette: لِنُرْسِلَ عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِنْ طِينٍ "Onların üzerine çamurdan taşlar göndermek için..." buyurulmaktadır. (Zâriyât, 51/33)

Buradaki "لِنُرْسِلَ" (linursile) ifadesi gelecek zamana yönelik bir maksat bildirir. Yani taşların henüz gönderilmediğini, bunun yerine getirilecek bir görev olduğunu göstermektedir.

Aynı durum Hicr sûresinde de görülür. Orada da melekler Hz. İbrahim'e geldikten sonra: "Biz suçlu bir kavme gönderildik." (Hicr, 15/58) demekte, ardından Lût kavmine gitmektedirler. Dolayısıyla Kur'an'ın farklı surelerinde anlatılan kıssalar birbirini açıklamakta, biri diğerine aykırı düşmemektedir.

Sonuç olarak Kur'an'ın bütününe bakıldığında olayların sıralaması şöyledir:

Melekler insan suretinde Hz. İbrahim'e gelirler.

Ona ve eşine çocuk müjdesini verirler.

Lut kavmini helak etmekle görevlendirildiklerini bildirirler.

Ardından Lut kavmine giderler.

Müminleri kurtardıktan sonra helak gerçekleşir.

Bu sebeple Hud suresi ile Zariyat suresi arasında herhangi bir çelişki yoktur. Farklı olan şey olayların sıralaması değil, anlatım üslubudur. Bir surede kronolojik akış öne çıkarılırken, diğer surede meleklerin görevlerinin mahiyeti vurgulanmaktadır. Nitekim klasik müfessirler de meseleyi bu şekilde açıklamışlardır. (bk. Fahreddin er-Râzî, Kurtubî, Muhammed et-Tâhir İbn Âşûr, Vehbe Zuhaylî ilgili ayetlerin tefsiri)

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet