Değerli kardeşimiz,

HER AY TEKRARLANAN MUCİZE: MENSTRÜEL SIKLUS (ADET DÖNEMİ)

Öğr. Gör. R. Merve PALALIOĞLU, Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Ümraniye EAH Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği [email protected]

Dr. Öğr. Üyesi Halil İbrahim ERBIYIK, Üsküdar Üniversitesi SMYO [email protected]

ÖZET

Yaratılmışların en mükemmeli olan insanın en temel biyolojik mesajı, kendine benzer bir canlının doğuşuna hazırlanmaktır. Neslin devamı için (Rum 21. Ayet) bir erkek, bir dişi ile bir araya getirilmektedir. Buluğ çağı ile beraber her iki cins bedeninde köklü değişimler cereyan ettirilmektedir. Kadınlarda dişi üreme hücresi olan yumurta 28 günlük mucizevi bir seyahate çıkartılır. Hipotalamusa zamanın artık geldiği bildirilmiştir: Emri alan 3. Göz yani Vücudun ‘iletişim merkezi’ olan hipotalamus derhal işe koyulur. Hipotalamusun zaman ayarı yapması sıradan bir hadise değildir. Komşu hipofize yumurta hücrelerinin olgunlaşmasını sağlayacak hormonlar üretmesi için hususi talimat gönderir. Vazifeyi kabul eden hipofiz (Orkestra şefi) yumurtalık (over) taki hücrelerin olgunlaşmasını temin edecek mühim hormonların ifrazatını başlatır.

İnsan bedeninin her köşesinde, her an mükemmel faaliyetler sürdürülmektedir. Yumurta hücreleri, yumurtalık adlı özel tasarlanmış sağlı sollu iki küçük organda üretilir. Yumurtalıklarda 1 milyonun üzerinde yumurtacık vardır. Her ay tekrarlanan devri daimde bir kaç tanesi, yeni bir insanın doğuşuna imkan sağlamak üzere büyümeye başlar. Mitoz ve 2 mayoz bölünme ile bu minik hücreler çok önemli görevlere hazırlamaktadır.

Anahtar kelimeler: Yumurta, sperm, yumurtlama, folikül, adet kanaması

MIRACLE REPEATED EVERY MONTH: MENSTRUAL CYCLE (MENSTRUAL PERIOD)

ABSRATCT

The most fundamental biological message of man, the most perfect of all creatures, is to prepare for the birth of a living being similar to himself. A male is brought together with a female for the continuation of the generation (Greek Verse 21). With the age of puberty, radical changes occur in the bodies of both sexes. The egg, which is a female reproductive cell in women, is taken on a miraculous 28-day journey. It has been reported that the time has come to the hypothalamus: The third eye, that is, the hypothalamus, which is the "communication center" of the body, immediately gets to work. Time adjustment of the hypothalamus is not an ordinary occurrence. It sends specific instructions to the neighboring pituitary egg to produce hormones that will allow them to mature. Accepting the task, the pituitary (orchestra chief) initiates the release of important hormones that will ensure the maturation of the cells in the ovary (ovary). Excellent activities are carried out in every corner of the human body at all times. Egg cells are produced in two specially designed organs called ovaries, right and left. There are over 1 million eggs in the ovaries. With this cycle, which is repeated every month, a few begin to grow to allow for the birth of a new human being. With mitosis and 2 meiosis, these tiny cells prepare them for very important tasks.

Keywords: Egg, sperm, ovulation, follicle, menstrual bleeding

GİRİŞ

Buluğ çağı ile beraber erkek bedeninde gerçekleşen hadiselerin bir versiyonu da kadınlarda hayata geçirilmektedir. Aynen erkek üreme sisteminde yaratıldığı gibi kadın organizmasında mucizevi gelişmeler sahnelenmektedir. Dişi üreme hücresi olan yumurta 4 haftalık otantik bir yolculuğa çıkarılır. Bu ritim 15 yaşından 45 yaşına, buluğdan menopoza kadar hiç aksamadan devamlı yaşanmaktadır. Adet devresi sadece hormonlarla değil, kadının ruh dünyasındaki değişikliklerin tamamından, nörolojik her türlü hadiseden müteessir olmaktadır. Düzenli bir menstrual siklus devresi sağlıklı bir üreme sistemi için çok değerli bir belirleyicidir(1).

Nöro- Hormonal Mekanizma

Hipotalamus hormon faaliyetlerini düzenleyen sistemin lideridir. Eşgüdüm merkezi konumun-daki hipotalamus seks hormonları (androjen, östrojen, progesterone) üretim ve denetiminden mesul bir merkez olduğu gibi, aynı zamanda ateş, uyku, bulantı, kusma merkezlerine de ev sahipliği yapmaktadır. Hipotalamus müthiş bir zamanlama ustasıdır(2).

Hipotalamusa komşu hipofiz iki kaş arasının arkasında, burun kökünün bir kaç santimetre arkasında yerleştirilmiş iç salgı bezi adlı enstrümanları ahenkle yöneten müzikal bir yönet-men gibidir. ‘Orkestra şefi’ denmesinin sebebi hormonal faaliyetlerin çok ince ayarlarda gerçekleştirilip, senkron (aynı anda), dinamik( aynı tonda) iş gören mükemmel bir uyum göstermesi sebebiyledir. Hipofiz, 6 mühim hayati hormonun ifrazını yönetir: Tiroid, erkekte testisler, kadında yumurtalıklar, böbrek üstü bezleri (adrenal) hipofizin çalışma sahasındadır. Mikrogramlarla ifade edilebilecek salgıları, tam gramajında kuantum biyolojisine uygun bir tarzda ve lüzumu halinde dozaj artımı, azaltımı yapabilen, zamanı gelince imalatı durdurmayı bilecek kadar usta, mahir, çok hassas bir saat gibi çalışmaktadır. Organizma için olmazsa olmaz hormon faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için çok ince ayar yapabilmesi kendisine öğretilmiştir ve hayat boyu bu hasssas faaliyetler bu sayede sürdürülmektedir. (Biz insanı en güzel surette yarattık. (Lekad halaknel insane fi ahseni takvim. Tin suresi 1. Ayet (3).

Üreme hücrelerinin üretimi kadınlarda erkeklerin aksine devamlı olmayıp belli dönemlerde dört haftalık bir sürede gerçekleşir. Bu vazifenin aksamadan yürütülmesi için hipofiz çok kıymetli bir imalatı üstlenmektedir. Hipofiz orkestranın diğer elemanlarına ne şekilde nasıl direktif vereceğini ve minimal miktarlardaki doz ayarlamasını nasıl mükemmelen yerine getireceğini çok iyi bilmektedir. Hipofiz, yumurtalık (over) taki hücrelerin olgunlaşmasını temin edecek iki mühim hormon ifraz eder: FSH ve LH. Bu hormonlar tesir edeceği bölgeleri çok iyi tanımaktadır(4).

Yumurtacık (folikül), yumurtalık adlı her hücresi ile çok harika işler için tanzim edilmiş iki muhteşem küçük mandalina şeklinde hususi bir şekilde tasarlanmış özel organlarda imal edilmektedir. Beslenme ve korunmaları özel kan damarları ile temin edilir. Yumurtanın ana-tomisi o kadar enteresandır ki derinlere inildikçe insan aklına durgunluk veren hadiseler göze çarpmaktadır.Yumurta üretimi çok mükemmel bir fabrikada çok detaylı imalat neticesinde üretilmektedir. Ard arda 28 günde müthiş gelişmeler cereyan etmektedir.

1 Mitoz ve 2 mayoz bölünme ile küçücük yumurta hücreleri çok karmaşık vazifeleri çok mahir bir tarzda yerine getirirler. Bölünmelerin hiç bir safhasında en ufak bir imalat hatası, kromozom bozukluklarına yol açacağından işleyiş mükemmel bir şekilde hatasız gerçekleştirilir. Vücuttaki tüm hücreler 46 kromozomludur. Ancak yumurta hücresinde sayı yarıya indirilmelidir ki ilerde karşılaşacağı spermle toplamda şaşmaz sayı 46 standart rakamı temin edilebilsin. 1 milyon üzerindeki yumurtacıkların ilk haline primordial folikül denmektedir. Hakim (dominant) rakam hayat boyu 500 ü geçmemektedir. Bir kadın 30 senelik adet çevrimi esnasında 400-450 kadar dominant folikül imal etmektedir. Burada şöyle bir soru akla gelebilir. 1 milyon gibi rakamın fazla olmasının sebebi nedir? Spermle buluşacak orijinal sağlıklı dominant folikül gelişimi için birçok yumurtacık lojistik destek vermektedir. Dominant folikülün döllenmeye hazır hale getirilmesi için bazı hücrelerin telef olması bir israf değildir. Sadece biri ideal olgunluğa ulaştırılmaktadır(5).

28 günlük adet devri daim safhaları(6):

Folikül safhası

Yumurta hücresinin teşkil edilmeye başladığı dönemdir. Hipotalamusun RF salgısı hipofizi tenbih ederek FSH salgılanmasını sağlar. FSH yumurtalıkta folikül gelişimini başlatır. Folikül içinde oogenez hadisesi ile yumurta gelişmeye başlar. Gelişen foliküllerden bazıları östrojen salgılar. Östrojen uterusta mitoz bölünmeleri hızlandırır. Embriyonun tutunacağı vasat ha-zırlanır. Östrojenin artması durumunda FSH azalır. Bu olaya feedback (Geri besleme) denir. Östrojenin artması, yumurtanın olgunlaşmaya başladığını gösterir. FSH a artık gerek kalmaz ve miktarı azalır. Folikül evresi: 10 – 14 gün sürer. Folikül adlı yumurta hücrelerinde 14 gün müddetle östrojen seviyesi çok kritik bir öneme sahiptir.

Belli bir ritimde, çok hassas dozlarda ifrazı şarttır. Folikül iki haftada mühim bir gelişme vetiresinden geçer. Östrojen rahmin özellikle iç duvarına ciddi bir şekil vermektedir. Mitoz bölünme için bu hormon çok değerli işler görmektedir(7). Rahim duvarına döllenmiş yumurtanın tutunması için vazgeçilmezdir. Kadın üreme sistemindeki hücreler misafir edecekleri hücre daha avdet etmeden mühim hazırlıklara başlamıştır. Bu denli akıl ve şuur isteyen ince işleri nasıl düşünüp tasarlayıp gerçekleştire-cektir? Kadın üreme sistemi ve hipofiz bezi hücreleri imkansız olarak nitelebilecek detaylı faaliyetler için hiç tanımadıkları spermi rahatlatabilmek, sağlıklı bir hamilelik vukuu için, sayısız biokimyasal, hormonal, nörojenik ve metabolizma faaliyetleri gerçekleştirmektedir. Bu duruma tesadüf deyip geçiştirmek imkansızdır. İnsanın yaratılışında rol alan bütün gayretler Yaratıcı’nın kendilerine sunduğu ilhamı alıp uygulamaları ile kolayca mümkün olabilmektedir.

Döllenme Öncesinde

Yumurta hücresi spermlerin kadın bedenine ulaştıkları yerden 20-25 cm uzaklıktadır. Sperm büyüklüğünün yaklaşık 3000 katı kadar bir mesafeyi kat etmede öenemli desteklere ihtiyaç duyar. Spermin ana rahmindeki yolculuğu sağ salim alabilmesi için rahim içinde çeşitli dal-galanma ve kasılmalar meydana gelir. Sperm fallop tüplerinin özel bir bölümünde yumurta hücresi ile karşılaştırılacaktır. Spermin ana rahmindeki yolculuğu için bir yandan tehlikeler mevcutken, bir yandan da bazı hazırlıklarla ovum (yumurta) ile karşılaşma kolaylaştırılmak-tadır. Prostaglandin adlı maddeler meni sıvısı içindeki muhteviyattan bir kısımdır(8). Anne rahminden uzakta imal edildiği halde bu maddeler sayesinde spermin sağlıklı seyahati mümkün olabilmektedir. Rahim boynunda mukus adlı tıkaç kesif bir yoğunlukta olup normalde yabancı maddelerin geçmesine mani olurken, döllenmeyi gerçekleştirecek spermin geçiş anında ise kesafetini azaltıp, bu değerli misafire özel geçiş izni vermektedir. Yumurta ile sperm bıuluştuktan sonra mukus anında eski yoğunluğunu tekrar kazanıp, mikroplar ve yabancı maddelerin geçmesine mani olur.

Ovulasyon (Yumurta Bırakma) Safhası

Hipofizden salgılanan LH (luteinleştirici hormon) gelişen folikülün yırtılması ve olgunlaşmış yumurtanın fallop tüpüne atılması için çok ince ayarlar yapmaktadır. Bu safha takriben adet hadisesinin tam ortasında 14 veya 15. günde gerçekleştirilir. Folikül safhasında döllenmiş yumurtanın yerleşeceği hususi barınma yeri 14 gün içerisinde ideal bir ev sahipliğine hazır-lanmıştır. Bu devrede yumurtayı taşıyan kesecik çatlatılır, folikülden yumurta serbest hale getirilir. Fallop tüpleri yumurtalıktan karın boşluğuna bırakılan hücreleri ucundaki hususi cihazlarla ahtapot misali yakalar. Aksi halde karın boşluğunda kaybolup gidecek spermle asla buluşamayacaktır. Döllenme işleminin gerçekleceği yer olan fallop tüplerinde sperm mevcu-diyeti olup olmamasına göre hazırlıkların akıbeti şekil bulacaktır. Denetim için östrojenin LH (Lüteinizan Hormon) tarafından yönlendirilmesi gerekmektedir. Hipofizden salgılanan LH folikülün çatlaması için şarttır. Aynı anda FSH (Folikül Stimülan Hormon) da devrededir. İki hormon yumurtlama için dakik davranmakta, gereken hormonları, lüzumlu fermentleri gerekli zamanda lüzumu kadar imal emir vermektedir. Folikülün çatlaması ve spermle buluşacağı yere yumurtacığın ulaştırılmasında bu hormonlar çok hassas davranmaktadır. LH hormonu zirve seviyesine çıkarılmasa yumurtlama asla gerçekleşemeyecektir.

Korpus Luteum Safhası

İki haflalık folikül safhası akabinde yumurtlama denilen ovulasyondan hemen sonra 14 gün sürecek korpus luteum dönemi başlatılır.Yumurtanın teşekkülünden hemen sonra boş kalan folikülün içi kanla dolar. Etrafını granüloza ve teka hücreleri sarıp sarmalar. Yumurtanın çatla-yarak karın boşluğuna döküldüğü delik tamir edilir. Pıhtılaşmış kan temzilenir. Lipidden zengin sarı renkli hücrelerden adını alan (sarı cisim) korpus luteumun en mühim vazifesi rahim içini embriyonun yerleşmesi için hazırlamaktır. Hamileliliğin sıhhatli bir şekilde sürdürülebilmesi için korpus luteum LH hormonunun yönetiminde progesterone hormonunu salgılar.

Embriyo rahim duvarına en münasip (Fi kararın mekin Müminun 13-15) bir yere yerleştiril-mesiyle insanın yaratılış vetiresi başlatılmaktadır. Rahim kaslarını gevşemeye sevk edip erken doğumlara mani olduğu gibi, progesterone aynı zamanda süt bezlerinin faaliyetine de çok mühim faydalar temin eder. Bebek henüz doğmamış ve beslenme faaliyetinden hayli uzak-tayken bile hazırlıklar başlatılır. Yeni doğacak yavru ‘Rahmet musluğu’ adındaki dünyadaki en mükemmel gıdası anne sütünü memeler bezinden çok rahat bir şekilde temin edebilecektir.

Korpus luteum devresi 12-14 gündür. Döllenme gerçekleşmemişse fetüsün yerleşeceği otağın bulunduğu ortamdan göç ve eşya toplama işlemi başlatılacaktır. Korpus luteum progesteron ve az miktarda da östrojen ifraz eder. Progesteron, rahim iç damarlarının kalınlaşmasını sağlar. Kılcal damarlar genişler ve mukus salgısı artar. Böylece embriyo tutunması için düşüğe karşı önlemler alınmış olur. Bu evre 10 – 14 gün devam eder. Bu evre sonunda döllenme olmamışsa FSH yeniden artarken LH miktarı azalır.

Menstrüasyon Safhası

Döllenmemiş yumurtanın vücuttan atıldığı safhadır. Döllenme gerçekleşmediği için rahim duvarı gerilir, kılcal damarlar kopar. Foliküller yeterli gelişme gösteremezse östrojen ve progesteron hormone seviyeleri en aza indirilir. Rahim duvarında embriyonun gelişmesi, için hazırlanmış yatak menstrüasyon adlı adet kanaması ile yıkılacaktır. Uterus iç dokusu, korpus luteum, döllenmemiş yumurta parçalanarak şiddetli bir kanamayla hazneden atılır. Bu olaya menstrüasyon (adet görme, regl, adet çevrimi) evresi denir. 3 – 5 gün sürer. Adet (adeta kanlı gözyaşları) rahimin kendisine verilmiş olan bebeği taşıma görevini yerine getirememesinin üzüntüsü gibidir.

Dört haftalık bu mucizeler sistemi menopoza kadar sürdürülmektedir. Vücutta her 4 haftada bir insanın hayata gelmesi için şaşmaz bir disiplin ve ciddiyetle her ay mucizevi bir devri daimle sergilenmektedir.

SONUÇ

Yumurtalıklarda 1 milyonun üzerinde yumurta taslağı mevcuttur. Her ay tekrarlanan bir sis-temle bir kaç tanesi büyümeye başlar. İnsanın temel biyolojik mesajı kendine benzer bir canlıyı meydana getirmektir. Bunun için her iki cins birbirine meyilli, ve tamamlayıcı kılınmışlardır (Rum 21). Adet devri daimi öyle sıradan, basit bir hadise değildir. Kadın vücudunda 4 hafta-da bir muazzam faaliyetler cereyan etmektedir. Havva annemizden günümüze kadar, ayrıca dünya durdukça binlerce senedir hipotalamus, hipofiz, tiroid ve yumurtalık gibi özel dizayn edilmiş organlarda muhteşem hormonal faaliyetler gerçekleştirilmektedir. Anlama, kavrama, sonuç çıkarma, karara varma, kararı tatbik etme gibi detaylı işler kendiliğinden tasarlanıyor olabilir mi? İnsan organizması ışığın girmediği karanlık değişik sıvıların damarlar içinde inanılmaz bir hızla hareket ettiği son derece kesif bir trafik gibidir. Akıl ve şuur hücrenin bizzat kendisinde değil en muhteşen bir tarzda, durmaksızın ilham vererek onları temel gayelerine yönelten Yaratıcı’dadır. "Hayatı veren O’ dur. Sizleri analarınızın karnında bir damla sudan yarattı." (Mümin 77).

KAYNAKÇA

Bae et al. BMC Women's Health (2018) 18:36 https://doi.org/10.1186/s12905- 018-0528-x. RESEARCH ARTICLE. Factors associated with menstrual cycle irregularity and menopause

Menstrual Cycle Effects on Sleep. Fiona C. Baker, PhDa,b,*, Kathryn Aldrich Lee, RN, PhD, CBSMc

Diyanet İşleri Başkanlığı Kuran’ı Kerim meali.

Human Fertility an international, multidisciplinary journal dedicated to furthering research and promoting good practice. ISSN: 1464-7273 (Print) 1742-8149 (Online) Journal homepage: https://www.tandfonline.com/loi/ihuf20

Time to conception and the menstrual cycle: an observational study of fertility app users who conceived

Danielle Bradley, Erin Landau, Noreen Jesani, Brett Mowry, Kenneth Chui, Alex Baron & Adam Wolfberg

Hormones and Behavior 102 (2018) 34–40 journal homepage: www.elsevier.com/locate/ yhbeh. Progesterone and

women's anxiety across the menstrual cycle. Tania A. Reynoldsa,1, Anastasia Makhanovaa,⁎,1, Urszula M. Marcinkowskab, Grazyna Jasienskab, James K. McNultya, Lisa A. Eckela, Larissa Nikonovaa, Jon K. Manera

The Normal Menstrual Cycle and the Control of Ovulation

Beverly G Reed, MD and Bruce R Carr, MD. What Are Prostaglandins?

By Cathy Cassata. Medically Reviewed by Robert Jasmer, MD. Last Updated: February 19, 2016. These natural chemicals in the body play a role in reproduction, as well as in promoting and resolving inflammation.

Kaynak: Bilimler Işığında Yaratılış Derneği

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet