Ceza almamak için yalan söylemek caiz mi?

Gazali’nin kitabındaki yalan meselesi

Gazâlî’nin Semerkand Yayınları’na ait Dil Belası isimli kitabında şu kısım bazı şüpheler etmeme sebep oldu: “Bir zalim, birini yakalayıp malını sorsa, malım yok diye inkâr edebilir. Ya da kişi kendi ile Rabbi arasındaki haklardan olarak işlediği suçtan dolayı sultan onu yakalasa, "Zina etmedim, içki içmedim" diye inkâr edebilir”

Buna göre, örneğin Osmanlı zamanında idam edileceğini bilen biri sırf idam edilmemek için yalan mı söylemelidir? Bu kişi şeriata göre yanlış bir şey yapmış ve cezasını çekmesi gerektiği hâlde yalan söylese daha mı evlâdır?

Değerli kardeşimiz,

Öncelikle ifade edelim ki, soruda geçen değerlendirme yanlıştır. Doktorun ameliyat etmek için bir hastanın bir yerini kesmesiyle, sağlıklı bir insanın bir yerini kesmesi arasındaki fark gibidir.

Bu nedenle, yalanın hükmü, niyet ve sonuçla değişir. “Bir canı kurtarmak” ile “kendi cezasından kaçmak” aynı şey değildir. Birinde gerekli ise de diğerinde günahtır.

1. Masumu korumak için yalan caiz hatta bazen vacip olabilir

Eğer ortada haksız bir saldırı, zulüm veya cana kast varsa, burada hüküm değişir.

Mesela, bir zalim, öldürmek için bir masumun yerini soruyorsa, birine zarar vermek için bilgi isteniyorsa, bu durumda “bilmiyorum” demek yalan olsa bile caizdir, hatta çoğu âlime göre vacip olur. Çünkü, burada amaç bir canı korumaktır, doğruyu söylemek zulme ortak olmak anlamına gelir.

Bu yüzden Gazali’nin verdiği örnek tam olarak bu kategoriye girer:

Daha büyük bir kötülüğü engellemek için küçük bir kötülüğe (yalan) izin verilir. (bk. el-İhya, 1/29)

İmam Gazali İhya isimli eserinin “Afatu’l-Lisan” adlı bölümünde yalanın ne kadar çirkin olduğunu belirtmiş olmasına rağmen, bu misalde olduğu gibi, yerine göre doğruyu söylemenin haram, yalanı söylemenin vacip olduğunu bildirmiştir ki bu husus ayet ve sahih hadislerin genel fehvasına uygundur.

2. Cezadan kurtulmak için yalan caiz değildir

Eğer kişi gerçekten suç işlemişse, hak ettiği bir cezadan kaçmak istiyorsa, sadece kendi nefsini kurtarmak için yalan söylüyorsa, bu durumda yalan caiz değildir.

Çünkü burada ortada korunacak bir masum yok, aksine adaletin gerçekleşmesi engelleniyor. Yalan, hakkı gizlemek ve suçu örtmek oluyor

İslam’da esas olan kendi suçunun sorumluluğunu taşımaktır, gerekirse tövbe etmek ve cezasını kabullenmektir.

Sonuç:

Masumu kurtarmak için yalan söylemek caiz, hatta bazen vacip olabilir.

Kendi suçundan kurtulmak için yalan ise, caiz değildir.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet