Borderline kişilik bozukluğu olan günahından sorumlu olur mu?

Ben borderline kişilik bozukluğu yaşıyorum. Bu tür insanların kimliği çok zayıf ve oturmuyor. Mesela başka bir dine, cinsel kimliğe kolaylıkla geçebiliyorlar. Bende de o kadar zayıf bir kimlik duygusu var ki hiçbir şey hissetmiyorum. Doğru ve yanlışı ayırt edemiyorum. Ayrıca antisosyal kişilik bozukluğu da var bende. Bendeki bu rahatsızlıklar benim için sorumluluk düşmesi meydana getirir mi? Mesela namazı hiç umursayamıyorum. Bir görev olarak görmüyorum. Yine gıybet iftira zina gibi günahların neden günah olduğunu anlamıyorum. Sadece toplum ne diyorsa o…

Değerli kardeşimiz,

Bir Müslüman uzman senin hasta olduğunu ve bu davranışlarının ondan kaynakladığını söylerse sorumluluğun olmayabilir veya derecesine göre esneyebilir.

Ayet-i kerimede buyurulduğu gibi, "Allah hiç kimseye gücünün üstünde bir yük yüklemez." (Bakara, 286)

Kişinin idrakini, iradesini ve gücünü aşan, taşıyamayacağı ruhsal veya zihni tıkanıklıklar anında sorumluluk düşer veya hafifler; ancak bu durumu kavrayıp sorgulayabilecek, şuuru yerinde olduğu ölçüde herkes kendi kapasitesince mesuldür.

Demek ki, kişinin yaşadığı psikolojik rahatsızlıklar (Borderline veya Antisosyal Kişilik Bozukluğu gibi) iradesini ve idrakini tamamen kaldırmıyorsa, bu durumu fark edip sorgulayabilecek düzeyde bir şuur ve iradeye sahip olduğu ölçüde dinî ve hukuki sorumluluğu devam eder.

Geçirdiğiniz bu zorlu süreçte hissettiğiniz kimlik karmaşası, boşluk duygusu ve doğru ile yanlışı ayırt etmekte yaşadığınız zorlanmalar oldukça ağır yüklerdir. Borderline (sınırda) ve antisosyal kişilik özelliklerinin insan zihninde ve duygularında meydana getirdiği bu dalgalanmalar, dışarıdan bakanların kolayca anlayamayacağı kadar yıpratıcı olabilir.

1. Teklifin (sorumluluğun) şartı, akıl ve irade

İslam'da dinî yükümlülüklerin (namaz kılma, günahlardan sakınma vb.) başlayabilmesi ve kişinin bunlardan mesul tutulabilmesi için temel şart akıl ve irade sahibİ olmaktır.

Hz. Peygamber (asm) efendimizin bir hadisinde "Üç kişiden kalem kaldırılmıştır (sorumluluk düşmüştür): Uyuyan uyanana kadar, çocuk buluğ çağına erene kadar ve akli dengesini yitiren (veya akli melekeleri yerinde olmayan) kimse iyileşene kadar." buyrulmuştur. (Buharî, Hudûd, 22)

Buradaki "akıl", sadece klasik anlamda tam akıl hastası olmayı değil, aynı zamanda kişinin iradesini, idrakini ve eylemleri üzerindeki kontrol mekanizmasını da kapsar.

2. Ruhsal rahatsızlıkların iradeye etkisi ve sorumluluk

Bir kişinin yaşadığı ruhsal rahatsızlık (Borderline veya Antisosyal Kişilik Bozukluğu gibi) eylemlerini, algılarını ve dürtü kontrolünü doğrudan etkiliyor ve Müslüman uzman bir hekim tarafından "kişinin bu davranışları hastalığı sebebiyle iradi olarak kontrol edemediği" tespit ediliyorsa, fıkhi açıdan mükellefiyet (sorumluluk) durumu esner veya düşer.

Algı ve irade zafiyeti: Borderline kişilik bozukluğunda yaşanan kimlik dağılması, duygusal kopuşlar ve doğru-yanlış muhakemesindeki bozulmalar, kişinin eylemlerinin hukuki ve dinî sonucunu tam olarak idrak etmesini engelliyorsa; ya da antisosyal özellikler dürtüsel bir kontrol kaybına yol açıyorsa, bu durum kişinin iradi sorumluluğunu hafifleten veya ortadan kaldıran birer mazeret olarak değerlendirilebilir.

Namazı umursayamamak veya günahları algılayamamak: Beynin duygu düzenleme ve kimlik algısı merkezlerindeki bu yoğun sarsıntılar, inanç ve ibadet meselelerini hissetmeyi geçici ya da kalıcı olarak zorlaştırabilir. Bu durum, kişinin kendi iradesiyle dini inkar etmesinden ziyade, yaşadığı patolojik durumun bir neticesidir.

3. Ne yapılmalı?

Yaşadığınız bu durum, tek başınıza vicdan azabıyla çözebileceğiniz bir yük değil, profesyonel bir tıbbi ve psikolojik desteği zorunlu kılan klinik bir tablodur:

Bu süreçte Müslüman bir psikiyatrist veya ruh sağlığı uzmanı ile görüşerek durumunuzun iradenizi ve sorumluluk bilincinizi ne ölçüde etkilediğini netleştirmeniz hem zihinsel rahatlamanız hem de tedavi süreciniz için ilk adımdır.

Yaşadığınız hissizlik, kimliksizlik veya günahları idrak edememe hali bir tercih değil, yaşadığınız rahatsızlığın beyindeki ve ruhtaki yansımasıdır. Kendinizi bu yüzden hırpalamak yerine, iyileşmek ve bu yükü hafifletmek için profesyonel destek almalısınız.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet