Bir babanın kızına sormadan kıydığı nikah geçerli olur mu? İmam Şafi'ye göre, baba kızına sormadan ve rızası olmasa da nikah kıyabilir mi?

Tarih: 08.06.2010 - 00:00 | Güncelleme:

Cevap

Değerli kardeşimiz,

Hanefîler dışındaki bütün mezheplerde, yani cumhura göre, nikah akdi velisiz olmaz. Kadın, kendini veya kızını evlendiremez. İmam Azam ve İmam Ebu Yusuf’a göre, bir kadın kendi nikahını da, küçük kızının nikahını da ve başkasının vekaletini alarak -onun- nikahını da kıyabilir. Yalnız kadın kendi başına -şeraitte aranan şartlara göre- dengi olmayan birisiyle evlenirse, velilerinin buna itiraz hakları vardır. Erkek velinin olması şart değil müstehaptır. Hanefilerin delili şu hadislerdir:

“Dul kadın, velisinden daha çok kendi nikahını kıymaya hakkı vardır. Bekâr kızın ise izni alınır, sessiz kalması da izni sayılır.”

“Bekâr kızın izni alınmadan nikahı kıyılamaz.”
(bk. Sübülü’s-selam, 3/118-119;  bk. V. Zuhaylî, el-Fıkhu’l-İslamî,7/82-84).

Cumhurun delili “Bir veli olmadan nikah akdi olmaz.”(Sübülü’s-selam, 3/117); “Velisi olmadan nikahlanan bir kadının nikahı batıldır...”(a.g.e, 1/127) manasına gelen sahih hadislerdir.

Hanefîler ile diğer mezhepler arasında yer alan bu farklı görüş Bakara suresinin 232. ayetinin tarz-ı telakkisinden de ileri gelmiştir:

Hanefiler ilgili ayeti şöyle anlamışlardır:

“Ey kocalar! Eşlerinizi boşayıp da onlar da iddetlerini tamamladıklarında, kendi aralarında meşrû surette anlaşmaları durumunda, kocaları ile tekrar nikâhlanmaları hususunda onlara baskı yapmayın.”

Şafii ve diğerlerine göre ilgili ayeti şöyle anlamak gerekir: 

“Ey veliler! Kadınları boşadığınızda ve onlar da iddetlerini tamamladıkları vakit, (karı-koca) kendi aralarında güzelce anlaştıkları takdirde, kadınları kocaları ile tekrar evlenmekten men etmeyin.”(bk. Zemahşerî, ilgili ayetin tefsiri).

Tefsirlerin büyük çoğunluğu -Şafii oldukları için- Şafii Mezhebi'nin görüşünü yansıtmışlardır. Nesefî gibi Hanefî tefsirde ise Hanefî Mezhebi'nin görüşüne uygun tefsir yapılmıştır.(bk. Taberî, İbn Kesir, Razî, Beyzavî, Nesefî, ilgili ayetin tefsiri).

Şafiilerin ayeti öyle anlamalarının bir sebebi de ayetin sebebi nüzulüdür. Rivayet göre, Makel b. Yesar, kız kardeşi Cümeylâ, kocasından boşanmış, iddet süresini tamamladıktan sonra eski kocasına dönmek istemiş, fakat kardeşi Makel buna engel olmuştur. Bunun üzerine bu ayet inmiştir.(bk. Taberî, İbn Kesir, Razî a.g.e).

Bu açıklamalara baktığımızda, Şafii alimlerinden olan Ebu Sevr’in “Bir nikah akdi için hem velinin hem de kadının izni şarttır. Bunlardan birinin izni olmazsa nikah akdi sahih olmaz. Bu ikili rıza gösterdikten sonra, erkek olan veli de, kadının kendisi de bu nikahı kıyabilir.”(Zuhaylî, a.g.e, 7/84) şeklindeki orta yollu görüşü dengeli ve birleştirici bir içtihat olarak değerlendirilebilir. 

İlave bilgiler için tıklayınız: 

Küçüklerin zorla evlendirilmesi caiz mi?

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet

Yorum yapmak için giriş yapın veya kayıt olun