Hz. Ali bebekken, Peygamberimizin dilini mi emmiş?
Hz. Ali annesini emmiyordu ve Hz. Muhammed ona dilini verdi, dilini emdikten sonra Hz. Ali annesini emmeye başladı. Gerçek mi?
• Semerkand Yayınları’ndan çıkan Lemezât-ı Hulviyye adlı eserin 53. sayfasında, Hz. Ali’nin (radıyallâhu anh) yeni doğduğunda annesinin sütünü emmek istemediği, Peygamber Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) onu görmeye geldiğinde mübarek dilini Hz. Ali’ye emdirdiği ve bu olaydan sonra Hz. Ali’nin annesini emmeye başladığı anlatılmaktadır. Bu rivayetin hadis ilmi açısından gerçekliği nedir ve hangi sahih kaynaklarla sabittir?
• Eğer böyle bir hâdise yaşanmışsa bu durum nasıl anlaşılmalıdır? Peygamber Efendimizin (sallallâhu aleyhi ve sellem) mübarek parmaklarının arasından su akması mucizesinde olduğu gibi, dilinden de süt aktığı veya bunun bir mucize olduğu söylenebilir mi?
• Nûreddin el-Halebî’nin es-Sîretü’l-Halebiyye adlı eserinde Zemahşerî’nin Hasâisu’l-Aşere’sinden nakledilen “وفي خصائص العشرة للزمخشري «أن النبي صلى الله عليه وسلم تولى تسميته بعليّ وتغذيته أياما من ريقه المبارك بمصه لسانه» فعن فاطمة بنت أسد أم عليّ رضي الله تعالى عنها أنها قالت: «لما ولدته سماه عليا وبصق في فيه، ثم إنه ألقمه لسانه، فما زال يمصه حتى نام، قالت: فلما كان من الغد طلبنا له مرضعة فلم يقبل ثدي أحد، فدعونا له محمدا صلى الله عليه وسلم فألقمه لسانه فنام، فكان كذلك ما شاء الله عز وجل» هذا كلامه فليتأمل.” ibareyi hadis ve siyer ilmi açısından nasıl değerlendirmek gerekir?
Değerli kardeşimiz,
Hz. Ali’nin (ra) bebekken annesinin sütünü emmediği, Hz. Peygamber aleyhissalatü vesselam Efendimizin kendi mübarek dilini onun ağzına verdiği ve Hz. Ali’nin bu dilden emdikten sonra annesini emmeye başladığı yönündeki rivayet, hadis ilminin sahih ve güvenilir kaynaklarında yer almamaktadır.
Kütüb-i Sitte (Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, Nesâî, İbn Mâce) başta olmak üzere Ahmed b. Hanbel’in el-Müsned’i, İbn Sad’ın et-Tabakâtü’l-Kübrâ’sı, İbn Hişâm’ın es-Sîre’si ve Taberî’nin Târîh’i gibi erken dönem temel hadis, siyer ve tabakat eserlerinde bu hâdiseyi doğrulayan muttasıl ve sahih senedli hiçbir rivayet bulunmamaktadır.
Sorunuzda paylaştığınız Arapça ibare, Şafii fakihi ve siyer müellifi Nureddin Ali b. Burhaneddin el-Halebi’nin (ö. 1044/1635) İnsanü’l-Uyûn fî Sîreti’l-Emîni’l-Memûn (meşhur adıyla es-Sîretü’l-Halebiyye) adlı m. 17. yüzyıl derleme siyer eserinde geçmektedir.
Nureddin el-Halebî bu bilgiyi herhangi bir raviler zinciri (isnad) vererek nakletmez; kendisinden beş asır önce yaşamış olan Carullah ez-Zemahşeri’nin (ö. 538/1144) Hasâisu’l-Aşereti’l-Kirami’l-Berere adlı kitabından senetsiz biçimde alıntılar. (Nûreddîn el-Halebî, es-Sîretü'l-Halebiyye = İnsânü'l-uyûn fî sîreti'l-Emîni'l-me'mûn (b.y.: Dârü'l-kütübi'l-ilmiyye - Beyrut, 1427), 1/382)
Üstelik el-Halebî, bu alıntının hemen sonuna “Hâzâ kelâmuhû fe’l-yeteemmel, هذا كلامه فليتأمل “Bu onun sözüdür; üzerinde düşünülmesi gerekir” kaydını düşerek aktarılan bilginin sübutuna ve sıhhatine dair ihtiyatlı ve eleştirel bir mesafe koymuştur.
Mahmûd Cemaleddin el-Hulvi’nin (ö. 1064/1654) kaleme aldığı Lemezat-ı Hulviyye ez-Lemeât-ı Ulviyye adlı eser ise usulüne göre hadis nakleden bir hadis kitabı değil, Halvetî şeyhlerinin ve Ehl-i Beyt büyüklerinin menkıbelerini derleyen tasavvufî bir menakıbnamedir. Bu tür geç dönem menakıb ve fezail kitaplarında senet tenkidi yapılmadan halk arasında veya derleme siyerlerde dolaşan menkıbeler nakledilebilmektedir. Nitekim el-Hulvî de kendisiyle aynı asırda yaşayan el-Halebî’nin es-Sîretü’l-Halebiyye’sindeki bu senetsiz kaydı eserine aktarmıştır.
Hadis ve tarih kaynakları incelendiğinde, senedi bulunmayan bu anlatının oluşumunda hem erken dönem Şii menakıp literatüründeki motiflerin hem de sahih hadislerdeki bazı sünnet uygulamalarının birbirine karıştığı anlaşılmaktadır. Nitekim Hz. Ali’nin bebekken Resulullah aleyhissalatü vesselamın dilini emerek beslendiği motifi, Sünnî kaynaklardan önce İbn Şehraşûb’un (ö. 588/1192) Menâkıb-ı Âl-i Ebî Tâlib’i , 2/18.) ve Meclisî’nin Bihâru’l-Envâr’ı (38/318) gibi Şiî menâkıb eserlerinde yer almış; benzer bir kurgu Küleynî’nin (ö. 329/941) el-Kâfî’sinde (1/464-465) Hz. Hüseyin hakkında hiçbir kadından süt emmediği, Hz. Peygamber’in başparmağını onun ağzına koyduğu ve bebeğin iki-üç gün yetecek kadar buradan beslendiği nakledilmektedir.
Buna karşılık sahih hadis kaynaklarımızda aslı sabit olan iki önemli uygulama vardır:
Birincisi, Peygamber Efendimizin (asm) Abdullah b. Zübeyr ve Abdullah b. Ebî Talha (radıyallâhu anhüma) gibi yeni doğan sahabe çocuklarına hurma çiğneyip damağına sürerek tahnîk yapması ve mübarek tükürüğünden bebeğin ağzına sürmesidir. (bk. Buhari, Menakıbü’l-ensar, 45, Akika, 1; Müslim, Adab, 2144-2146)
İkincisi ise Ahmed b. Hanbel’in el-Müsned’inde (28/62, No:16848) Hz. Muâviye b. Ebî Süfyân’dan (radıyallâhu anhüma) sahih bir isnadla rivayet edilen hadistir. Bu hadiste Resul-i Ekrem Efendimizin (asm) torunu Hz. Hasan’a (radıyallâhu anh) olan derin dedelik şefkatinden ötürü onun dudağını veya dilini öptüğü bildirilmektedir.
Geç dönem menakıb metinlerinde tahnîk sünneti ile torunu Hz. Hasan hakkındaki bu şefkat ifadesi birleşerek Hz. Ali’nin doğumuna uyarlanmış olabilir.
Bu rivayetin sahih olduğu varsayımı üzerinden “dilden süt akması” veya “mucize” yorumu yapmak ise hem metnin kendi lafzıyla hem de tarihsel kronolojiyle bağdaşmamaktadır.
Evvela, Hz. Ali (radıyallâhu anh), Peygamber Efendimize (aleyhissalatü vesselam) peygamberlik görevi verilmeden yaklaşık on yıl önce (miladî 599–600 civarında) dünyaya gelmiştir. Nitekim paylaşılan Arapça metinde de annesi Fâtıma bint. Esed’in “Ona Muhammed’i çağırdık” demesi olayın peygamberlik öncesine dayandırıldığını göstermektedir. İslam akaidinde nübüvvetten önce peygamberlerde görülen olağanüstü hallere mucize değil irhas adı verilir.
İkinci olarak, Zemahşerî’ye nispet edilen metinde dahi Hz. Peygamber (asm) Efendimizin dilinden süt aktığına dair hiçbir ifade yer almamakta; pasajda yalnızca “mübarek tükürüğüyle (rîk) besledi” denilmektedir. Dolayısıyla bu anlatıyı, Buhârî (Menâkıb, 25) ve Müslim’de (Fezail, 2279) mütevatir derecesinde sabit olan “mübarek parmaklarının arasından su akması” mucizesiyle kıyaslayarak “dilden süt aktı” şeklinde yorumlamak metnin lafzını aşan zorlama bir tevil olur.
Tarih ve siyer kaynaklarımızın (İbn Hişâm, es-Sîre, 1/246; Taberî, Târîh, 2/310) ittifakla bildirdiği vakıa şudur:
Hz. Ali (ra) bebekliğinde öz annesi Fâtıma bint. Esed tarafından emzirilmiş; Peygamber Efendimiz (asm) ise onu bebekliğinde değil, Mekke’de kıtlık yaşandığı yıllarda amcası Ebû Tâlib’in geçim yükünü hafifletmek maksadıyla Hz. Ali yaklaşık beş-altı yaşlarındayken kendi evine ve himayesine almıştır.
Hz. Ali’nin (ra) bizzat Resûlullah (asm) Efendimizin hanesinde, O’nun ilim, irfan ve terbiyesiyle yetişmiş olması zaten sahih hadisler ve kesin tarihî belgelerle sabittir. Ehl-i Beyt’e ve ashâb-ı kirama duyulan muhabbeti ifade etmek için senedi bulunmayan, tarihsel gerçeklikle örtüşmeyen menkıbelere ihtiyaç yoktur; mümine yakışan, dinî ve tarihî hakikatleri sahih kaynakların ışığında öğrenip nakletmektir.
Cenab-ı Hak bizleri Kur’an-ı Kerîm’in ve sahih sünnetin aydınlık yolundan ayırmasın; Peygamber Efendimizi (asm), Ehl-i Beyt’ini ve ashâb-ı kirâmını (r. anhüm) doğru kaynaklardan tanıyıp haklarıyla sevmeyi nasip eylesin. Amin.
Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet
BENZER SORULAR
- Hz. Ali küçükken Müslüman olduğu için İslamiyeti sahih değil mi?
- Maturidi’nin İmamet konusuna bakışı nedir?
- Hatif Denilen ve Gayıbdan Haber Veren Bazı Cinlerin, Sanemlerin ve Bazı Mezar Taşlarındaki Yazıların, O’nu (asm) Müjdelemeleri O’nun (asm) Nübüvvetine Delildir.
- Hz. Aişe’yi aldattılar mı?
- Bir Baba
- Alevilerin Kırklar Cemi ayini İslam’a uygun mu?
- Hz. Ali'nin, o kadar ahlaklı ol ki... diye başlayan sözü var mı?
- Hz. Ali, yüzüne tüküren düşmanı affetti mi?
- Bakire biriyle evlenmek ömrü uzatır mı?
- Hz. Muaviye’nin, Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer’e dedikleri doğru mu?