Hadiste, yetimlik buluğa gelince kalkar diyor ama günümüzde geçerli mi?

Buluğ çağına ulaştıktan sonra yetimlik kalkar...” (Ebû Dâvûd, Vesâyâ, 9) hadisi var fakat kızlarda 9 ila 12 erkeklerde 12 ila 15 arasında ergenlik olur ama günümüzde erkek ve kız okumaları gerek eğer biz ergenliğe girdikten itibaren bırakırsak çocuklar okuyamaz ki bir de kız çocuğuysa olmaz ki bu hadis günümüzde geçerli mi nasıl olmalı meslekleri ellerine alana kadar mı bakmak gerekir günümüzde?  Bir de kızın çalışma mecburiyeti de yok eğer ailede kız olup erkek yoksa o ne olacak akrabaları da kendi kendine yetiyorsa nasıl olacak ayrı ayrı cevap verir misiniz?

Değerli kardeşimiz,

Yetimin haklarını korumakla, bir başka ifadeyle yetimi himaye etmekle yükümlü doğrudan ilk kişi velisidir. Veli, çocuğun şahsı, malı ve terbiyesi üzerinde velâyet hakkına sahiptir. Çocuk üzerindeki velayet denildiğinde onun şahsı ve malı üzerinde tasarruf yetkisi anlaşılmaktadır. (1)

Bu velayet prensip olarak çocuğun asabesine yani baba taraftan akrabalara aittir. Bunlar da mirastaki sırasına göre baba, dedeler, kardeş, kardeş çocukları, amcalar ve (erkek çocuk için) amcaların oğullarıdır. Asabeden kimse yoksa hâkim bir veli veya vasi tayin eder. (2)

Bunun haricinde hidane denilen çocuğun bakımı ile ilgili bir husus daha vardır ki bu da prensip olarak anne tarafına aittir. Sırasıyla bu hak ve görev, anneye, anneanneye, babaanneye, öz kız kardeşe, ana bir kız kardeşe, baba bir kız kardeşe, öz kız kardeş kızlarına, ana veya baba bir kız kardeş kızlarına, teyzelere ve halalara düşmektedir. (3)

Hakimin anne tarafını veli veya vasi tayin etme imkânı vardır ve uygulamada da genellikle bu yol takip edilmiştir.

Yetimin bakımı ve yetiştirilmesinin gerektirdiği masraflar kendi malından, malı yoksa yakın akrabaları tarafından karşılanır. (4)

Yetimi himaye edecek böyle bir akraba grubu yok yahut güçleri yetmiyorsa masrafları devletçe yahut belli vakıfların geliriyle karşılanır. Düzenli bir vakıf gelirinin olmadığı zamanlarda ise bölgesindeki Müslümanlar üzerine bu yükümlülük düşer.

Genel kabulde yetimlik çocuğun buluğ çağına ermesi ile son bulur. Bu hususta hem ülkemizde hem de dünyadaki genel kabule göre, nihai olarak 18 yaşına eren bir bireyin yetimlik devresi sonlanmıştır.

Ancak hukuken bu yaşa gelmiş olan bireyler yetişkin kabul edilseler ve buna göre de yetimlikleri son bulmuş olsa da sıcak bir aile yuvasına sahip olmadan ruhen ve duygusal olarak yetimlik sona ermiş olmaz. Bu yüzden bir yetimin yetimlik süreci ancak tam olarak bir aile kurması ile son bulur.

Bir yetim tüm topluma zimmetlidir. Herkes kendine düşen vazifeyi yapmaktan sorumludur. Gerekli hususlar yerine getirilemediği için kaybedilen her yetimden konumlarına göre üzerine vazife düşen her ferdin sorumlu olacağı unutulmamalıdır. (5)

Kaynak:
1) H. Yunus Apaydın, DİA Velâyet md.
2) Bk. Seyyid Muhammed Emîn b. Ömer İbn Âbidîn, Reddü’l-Muhtâr ale’d-Dürri’l-Muhtâr, İstanbul: Kahraman Yayınları, 1984, 3/83.
3) bk. Mevsılî, Abdullah b. Mahmud b. Mevdud, el-İhtiyâr li ta‘lili’l-Muhtar, thk. Muhammed Ebu Dakika, İstanbul: Çağrı Yay., 1980, 4/ 21.
4) Abdüsselam Arı, DİA Yetim md.
5) bk. Ahmet Hamdi Yıldırım. “İslam’da Yetim Hukuku ve Yetimin Himayesinde Fert ve Toplumun Sorumlulukları.” Yetim ve Kimsesiz Çocuklar Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 23-66. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınevi, 2023.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet