Değerli kardeşimiz,

MEMELİLERDE MU’CİZEVÎ DAMAR AĞI (RETE MIRABILE OPHTHALMICUM)

Prof. Dr. Şükrü Hakan ATALGIN

Balıkesir Üniversitesi Veteriner Fakültesi Anatomi Anabilim Dalı, Balıkesir/TÜRKİYE,

[email protected]

MU’CİZEVÎ DAMAR AĞI NEDİR?

Bazı memeli canlılarda hem görünüşü hem de fonksiyonu mucize olan damar ağı bulunur ve Rete Mirabile Ophthalmicum olarak adlandırılır.

Mirabile Latince bir kelime olup “Mu’cize” anlamını taşır. Rete ise Latince “ağ” manasındadır. Rete mirabile ise mu’cizevî damar ağı demektir. Bu damar ağının birçok görevi vardır. Atar ve toplardamarlarda ters akan kandaki alışverişin düzenlenmesinden, beyin ısısının dengelenmesinden ve kan basıncının sabit tutulmasından sorumludur.

Bu retenin birçok fonksiyonu yanında sanatlı bir şekilde yaratılmış olması da ayrı bir güzellik sunmaktadır.

Bu damar ağı tarafımızdan Sana keçilerinin başında çıplak gözle incelenmiştir.

Canlılar hayatlarını devam ettirebilmek için dışarıdan; oksijen ve besin maddeleri alırlar. Aldıkları bu maddeler solunum ve sindirim sistemleri aracılığı ile vücutta kullanılacak hâle getirilir. Kullanıma uygun hâle getirilen oksijen akciğerler tarafından alınır. Sindirime hazır hâle getirilen besin maddeleri de bağırsaklar aracılığıyla emilir. Emilen bu maddeler kan yoluyla ihtiyacı olan vücut organ ve dokularına dağıtılırlar. Diğer zararlı metabolik artıklar vücuttan atılmak üzere böbrekler ve deri gibi boşaltım sistemi organlarına gönderilir. Kanın bunun dışında birçok görevi daha vardır. Bunlardan bir tanesi taşıma fonksiyonudur¹.

Besin, oksijen, hormon, enzim, metabolizma artıkları, karbondioksit ve benzerleri kan tarafından taşınır. Kana yüklenen diğer bir görev de düzenleme fonksiyonudur. Bu fonksiyonunda vücut iç ortamını sabit tutmak, vücut hücre ile dokularının pH’ını ve vücut ısısını ayarlamak gibi temel görevleri vardır.

Savunma fonksiyonunda kan hücreleri aracılığı ile vücuda giren yabancı cisimler fagosite edilir. Antikor oluşturulur, pıhtılaşarak kanın ve besinlerin daha fazla dışarıya atılması önlenerek koruma fonksiyonu yerine getirilir. Damarların bu fonksi-yonları yerine getirmesi bazı durumlarda farklı şekillerde yaratılmasını gerektirmiştir. Bunlardan birisi de rete denilen ağ yapmasıdır. Anatomistler tarafından mükemmel ve sanatlı olarak yaratıldığı için mirabile, yani mucizevî damar olarak isimlendiril-miştir.¹

Rete mirabile, mu’cizevî damar ağı veya harika net demektir. Atardamar ya da toplardamar üzerinde yer alan kapillar damar sistemidir. Özellikle bazı sıcakkanr-lı omurgalılarda bulunan, birbirine çok yakın olan arterler ve damarlar kompleksi-ı dir. Rete Mirabile, ağ içindeki ters yönde kan akışını kullanır. Rete içerisindeki iki kan akımı sıcaklığa ya da gazların ya da çözünen maddelerin konsantrasyonuna göre damar duvarları arasında ısı, iyon ya da gaz değişimi yapılır. Rete mirabile’de bir oragana gelen atardamar önce kapillar damarlara ayrılır, sonra yoluna o organın veya başka dokuların beslenmesini üzerine alan bir atardamar olarak devam eder. Toplardamarda da aynı durum vardır. Pleksus oftalmikus ise rete mirabile ophtalmicus’u içine alan kirli kan taşıyan venöz bir plexus’dur. Bu plexus rete mirabile ophtalmica’nın içinde yüzdüğü bir havuz gibidir. Bu sayede bu havuz içinden geçen arterler yani temiz kan taşıyan damarlar beynin soğultulmasına yardımcı olur.

Vücuttaki arteriel ve venöz retelerin fonksiyonları net olmasa da bilinmekte olduğu bildirilmiştir. Buna ilave olarak rete mirabile ophtalmica’nın bir görevi de beynin ısısının düşürülmesine yardımcı olmaktır.²

Damarların paralel düzenlenmesini ihtiva eden kuşlara ait rete mirabile ophtalmica’nın anatomik uzantıları, karşı akım ısı alışverişini kolaylaştırmaya, beyne ve göze giden kan basıncını düzenlemeye yardımcı olabileceği belirtilmiştir³.

Hawaii deniz kuşlarının rete mirabile ophtalmica’sının bu karmaşık yapısı karşı akım ısı değişimlerinin beyinleri soğutmak için temel mekanizma olduğu ve böylece kuşun uzun mesafeli uçuş sırasında çevresel ısı stresine karşı toleransını arttırdığını ortaya koyduğu belirtilmiştir.^4,5

Özellikle bazı sıcakkanlı omurgalılarda bulunan rete mirabile ophtalmicum’un damarların birbiriyle düzenli ve sanatlı bir şekilde ağızlaşması, bir ağ (rete) oluşturması ve buradan çıkan damarlardaki kanın hem basıncı hem de sıcaklığının dengelenmesi böylece beyne zarar vermeyecek bir düzeyde gelmesi tesadüfle ve tabiatla izah edilemez. Canlıların yaşamasında hayati öneme sahip bu mü’cizevî damar sistemi, ancak sonsuz bir ilim irade ve kudret sahibi bir Yaratıcı’nın eseri olabilir, başka türlü olamaz.

KAYNAKLAR

¹ Reece, W.O. Dukes Veteriner Fizyoloji, 2004 Medipres, Malatya, Türkiye.

² Ted N. Pettit, G. Causey Whittow and Gilbert S. Grant Source: Rete Mirabile Ophthalmicum in Hawaiian Seabirds, The Auk, 1981, 98, 844-846.

³ Hiroyoshi, N. Veterinary Ophthalmology, Vasculature of the ophthalmic rete in night herons (Nycti-t corax nycticorax): scanning electron microscopy of corrosion casts,2002, 5, 3, 155–160.

⁴ Chung J.-I. ve Weon Y.C. Ophthalmic Rete Mirabile: The First Angiographic Documentation of Embryonic Ophthalmic Collaterals in a Patient with Moyamoya Disease Interventional Neuroradiology 2008, 30; 14, 3: 293-296.

⁵ Deborah A. Burgoon, Brain cooling and the rete mirabile ophthalmicum in the Calliope hummingbird (Stellula calliope) The University of Montana, USA,1983.

Kaynak: Bilimler Işığında Yaratılış Derneği

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet