Depozitoyu kullanmak caiz mi, geri öderken kira bedeli kadar ödemek helal mi?

- Ev sahiplerini de kiracılarında sıkıntı çektikleri depozito konusuna dini açıdan nasıl olacağını soracağım:
- Kiracı bir eve girerken genellikle bir veya iki kira bedeli de depozito veriyor. Deposito rehin olduğu için harcayamaz deniliyor ama ev sahibi bu parayı genelde harcar, evde bir zarar yoksa kiracı çıkarken de aldığı depozitoyu kiracıya verir. Ancak uzun süre kiracı olan biri bu parayı alırken artık nerdeyse değeri onda bire yirmide bire düştüğü oluyor.
- Bu durumda mademki kira karşılığı almıştır, kiracı çıkarken de çıktığı ayki kira değeri üzerinden verilmesinin bir sakıncası olur mu?
- Bazı hocalar, altın, döviz gibi değeri kaybolmayan bir şey ile alsın, çıkarken de onu versin diyor, bazı hocalar da kiranın enflasyon farkına göre versin diyor.
- Bu konuyu hem ev sahibinin bu depozitoyu harcamasının hükmü hem de kiracı çıkarken kira bedeli üzerinden alması caiz değilse nasıl alacağının açıklanmasını istiyorum.
- Dinde bana göre demek yoktur, ama benim gördüğüm kadarıyla en doğrusu, madem kira bedeli alınıyor, o zaman bunu ev sahibinin kullanması ve kiracı çıkarken de çıktığı ayki kira bedeli üzerinden ödenmesidir. Tabi zarar varsa onlar düşüldükten sonra...
- Acaba bu bakış açısı dini açıdan sakıncalı olur mu, olursa nasıl yapmamız uygun olur? Ayrıca ev sahihi o parayı harcamasa örneğin on sene sonra değersiz oluyor. Bu da ev sahibine zarar olur. Bu durumda harcamasının sakıncası olur mu?

Değerli kardeşimiz,

Bir kişi evini veya işyerini kiraya verirken kiracı ile mal sahibi arasında "depozito" nasıl tespit edilmiş ise kiracı evden veya işyerinden çıkarken de önceden tespit edilen ilkeye riayet edilmelidir. Ülkemizde yürürlükte olan hukuki mevzuata da aykırı hareket edilmemelidir. Ülkemizde Yargıtay kararları doğrultusunda, güncel değere göre iade esastır; eğer sözleşmede aksi belirtilmişse sözleşmede belirtilen ilkelere göre iade edilmesi de mümkündür.

İslam hukukuna göre de akitlerde asıl olan, tarafların sözlü veya yazılı olarak yaptıkları anlaşma ve sözleşme hükümlerine uygun davranmalarıdır. Buna göre taraflar eğer depozito konusunda “bir aylık kira bedeli” olarak anlaşmışlarsa, depozito iade edilirken o anki güncel kira bedeli esas alınarak iade yapılması gerekir. Eğer kiracının son bir yıl içinde ödediği kira bedelinin ortalamasına göre bir aylık bedel ödenecek şekilde anlaşmışlarsa ona riayet edilmesi gerekir.

Öte yandan aksine bir anlaşma yapılmamışsa ev sahibinin depozitoyu kullanmasında bir sakınca söz konusu değildir. Ancak taraflar depozitonun bir emanet olarak ev sahibinin elinde kalması şeklinde bir karar almışsa ev sahibi parayı kullanamaz. Bu durumda ise güncel değer üzerinden değil de alınan miktar aynı şekilde teslim edilir.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet