Mesai saatleri dışında, özel işte çalışmak günah mı?

Kamuda çalışırken mesai saatleri dışında geçim kolaylığı için özel işte çalışmak caiz olur mu, elde edilen kazanç haram mı? Devlet normalde izin vermiyor kanunen memurun özel bir işte çalışmasına ama birçok insan günümüz ekonomik şartlarından ötürü ek işlerde çalışıyor. Ben de sözleşmeye uymamaktan gelen bir korku var içimde günaha girerim diye ama bir yandan da geçimin daha kolay olmasına çabalamam gerekiyor kendi işimi yapıp insanlara daha fazla katkı sağlamak istiyorum. Ama sırf mevzuatta buna izin verilmediği için benim ek bir işte çalışmam caiz olur mu devletteki performansımı olumsuz etkilemediği takdirde.

Değerli kardeşimiz,

Müslüman sözleşmeye riayetle yükümlüdür. Ancak izin alarak çalışabilir.

Çalışmadığında geçinemiyorsa (temel ihtiyaçlarını elde edemiyorsa) zarureten çalışır ve ancak bu ihtiyacı karşılayacak kadar kazanması caiz olur.

Bir kimsenin kamu kurumunda memur olarak çalışırken, mesai saatleri dışında geçimini kolaylaştırmak amacıyla özel bir iş yapması meselesinde öncelikle çalışılan kurumla yapılan sözleşme ve tabi olunan mevzuat dikkate alınmalıdır.

İslâm'da Müslümanın yaptığı sözleşmelere ve verdiği taahhütlere riayet etmesi esastır. Bu sebeple devlet memurluğunda, kanunen veya yapılan sözleşme gereği memurun dışarıda başka bir iş yapması yasaklanmışsa, bu yasağı “Mesai saatleri dışında yapıyorum, o hâlde sakıncası yoktur.” diyerek tamamen göz ardı etmek doğru değildir.

Çünkü burada mesele yalnızca mesai saatleri değildir; kişinin çalışma şartlarını kabul ederek üzerine aldığı sözleşme ve kamu görevi de bulunmaktadır.

İzin alınabiliyorsa

Eğer kurumdan veya yetkili merciden gerekli izin alınarak mesai dışında özel iş yapılmasına müsaade ediliyorsa, bu durumda çalışmakta ve elde edilen kazançta dinen bir sakınca bulunmaz.

İzin verilmiyorsa

Normal şartlarda ise sözleşmeye ve mevzuata riayet etmek gerekir. Kişinin memuriyet görevini aksatmaması, performansının düşmemesi veya işi mesai dışında yapması, sözleşmeye aykırılık meselesini tek başına ortadan kaldırmaz.

Ancak kişinin temel ihtiyaçlarını karşılayamayacak derecede geçim sıkıntısı içinde bulunması ve mevcut geliriyle zaruri ihtiyaçlarını karşılayamaması hâlinde mesele “zaruret” açısından ayrıca değerlendirilir.

Bu durumda kişi, zaruretini giderecek ölçüde mesai dışında çalışabilir ve ancak temel ihtiyacını karşılayacak kadar kazanç elde etmesi caiz olur. Zaruret ortadan kalktığında, normal hükme dönülmesi gerekir.

Burada “geçimimi biraz daha rahatlatmak istiyorum”, “daha fazla kazanmak istiyorum” ile “temel ihtiyaçlarımı karşılayamıyorum” arasında fark vardır. Zaruret hükmünün uygulanabilmesi için gerçekten temel ihtiyaçların karşılanamaması gibi ciddi bir durum söz konusu olmalıdır.

Özetle:

Memurun mesai saatleri dışında özel iş yapması, sadece mesai dışında olması sebebiyle otomatik olarak caiz hâle gelmez. Sözleşme ve mevzuat buna izin vermiyorsa esas olan sözleşmeye riayet etmektir. Ancak kişi temel ihtiyaçlarını karşılayamayacak derecede gerçek bir geçim sıkıntısı içerisindeyse, zaruret ölçüsünde çalışmasına ruhsat verilebilir. Bu durumda da yalnızca ihtiyacını karşılayacak kadar kazanması caiz olur.

Kişinin gerçekten zaruret seviyesinde olup olmadığı ise geliri, bakmakla yükümlü olduğu kişiler, barınma, gıda, sağlık ve diğer temel ihtiyaçları birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet