Hz. Muaviye rüşvet mi verdi?

Hz. Muaviye'nin özelikle Hz Ali döneminde ve sonrasında çeşitli yerlerde rüşvet verdiği iddia ediliyor mesela Hz. Ali Hz. Hasan dönemlerinde kendisine muhalif Sahabeleri Kabile reislerini, Komutanları önde gelen  tabini tarafına çekmek ve ya onları öldürmek yada Yezidi kendinden sonra halife yapmak için, Bu iddiaları ne kadarı doğru doğruysa bu İslam'a uygun mu? 1.  Muaviye, el-Muğire ibn Şube'den Yezid'e biat talep eden bir heyet göndermesini istedi ve oğlu Urve ibn el-Muğire'yi onların başı olarak atadı. Heyet Muaviye'nin yanına girdi ve hatip olarak ayağa kalktılar ve ona gelmelerinin sebebinin karışıklık ve Muhammed ümmeti için duydukları endişe olduğunu söylediler. Dediler ki: Ey Müminlerin Emiri! Yaşlandınız ve sizden sonra fitne çıkmasından korkuyoruz, bu yüzden bize bir mesele bildirin ve uymamız için bir sınır koyun. Muaviye dedi ki: Bana tavsiye verin. Dediler ki: Size Müminlerin Emiri Yezid'i tavsiyede bulunuyoruz. Muaviye dedi ki: Ve siz onu kabul ettiniz mi? Dediler ki: Evet. Muaviye dedi ki: Ve bu sizin görüşünüz mü? Dediler ki: Evet, ve bizden sonra gelenlerin de görüşü. Böylece, mecliste kendisine en yakın olan Urve'yi dinledi ve şöyle dedi: "Allah babana rahmet etsin! Baban bu insanlardan dinlerini ne kadara satın aldı?" Urve dedi ki: "Dört yüz liraya." Urve dedi ki: "Onların gözünde dinlerini ucuz buldu!" ‎Şam Tarihi, İbn Asakir (40/298) ‎2. Muaviye, Yazid ibn Muaviye'ye biat etmeyi reddettikten sonra Abdurrahman ibn Abi Bekr el-Siddık'a ‎100.000 dirhem gönderdi. Abdurrahman parayı geri verdi ve almayı reddederek, ‘Dinimi dünyevi kazanç için mi satayım?’ dedi. Sonra Mekke'ye gitti ve orada öldü.” ‎El-Müstedrek ‘ala el-Sahihayn, el-Hakim (3/542). Yukarıda bahis ettiğim hususlarda bu konuda başka rivayetlerde var mesela Hz Muaviye etrafındakilere 100 bin dirhem vermiş onlardan birine 70 bin verince gelip Hz. Muaviye' sebebini sormuş. Bu konuda Hz. Muaviye'nin rüşvet verdiğine dair sahih bir rivayet var mı?

Değerli kardeşimiz,

Bu tür uygulamalar, İslam tarihçileri ve siyaset düşüncesi açısından genellikle doğrudan dinî anlamda bir "rüşvet" olarak değil; devlet otoritesini koruma, iç karışıklıkları önleme ve kabileleri merkezî yönetime bağlı tutma amacıyla başvurulan birer siyasi yöntem ve yönetim politikası olarak değerlendirilmiştir.

Hz. Muaviye (ra), muhaliflerini etkisiz hâle getirmek veya onları kendi safına çekmek için çeşitli vaatler ve teşvikler kullanmıştır. Bu teşvikler bazen para ve mal, bazen makam ve mevki, bazen de af ve eman teklifleri şeklinde ortaya çıkmıştır. Onun siyasî anlayışını yansıtan sözleri de bu yaklaşımı açıkça göstermektedir.

Nitekim Hz. Muaviye şöyle demiştir:

"Paranın iş gördüğü yerde konuşmaya, konuşmanın iş gördüğü yerde kırbaca, kırbacın iş gördüğü yerde kılıca gerek yoktur. Son çare olarak kılıca başvurulur." (1)

Kendisine cömertçe dağıttığı paraların çokluğu hatırlatıldığında ise: "Muhtemel bir savaş bundan çok daha fazlasına mal olur." dediği nakledilmektedir. (2)

Ayrıca: "Ziyad'ın kılıcıyla kazandığından çok daha fazlasını ben dilimle kazandım." sözü de onun uzlaşma, ikna ve siyasî tedric anlayışını yansıtan ifadelerden biri olarak aktarılmıştır. (3)

Bu sebeple tarihçiler, söz konusu ödemeleri ve maddî teşvikleri değerlendirirken, bunların modern anlamda bir "rüşvet" olup olmadığı ile devlet başkanının siyasî amaçlarla yaptığı harcamalar arasında ayrım yapılması gerektiğini belirtmişlerdir. Bununla birlikte, bu rivayetlerin her birinin isnad ve metin bakımından ayrıca incelenmesi gerekir. Bir olayın tarih kaynaklarında geçmesi, tek başına onun sahih ve kesin olarak gerçekleştiğini göstermemektedir.

Kaynak:
1) İbn Kuteybe, Uyûnü'l-Ahbâr, 1/62; Belâzurî, Ensâbü'l-Eşrâf, 4/21; Yakubî, Târîh, 2/238; İbn Abdürabbih, el-İkdü'l-Ferîd, 1/25.
2) bk. Yakubi, Tarih, 2/238.
3) İbn Kuteybe, Uyûnü'l-Ahbâr, 1/63.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet