Bedir Günü

Rum Suresi Bedir günü mü indi?
Ebu Said şöyle rivayet etmiştir: "Bedir Günü'nde Romalılar Perslere karşı zafer kazandılar. Müminler bundan memnun oldular. Sonra şu ayet nazil oldu: 'Elif Lam Mim. Romalılar yenildiler.' (Okunamadı) ve ardından şu ayet geldi: 'Müminler sevinecekler - Allah'ın yardımıyla...' (30:1-5)" Dedi ki: "Böylece müminler Romalıların Perslere karşı kazandığı zaferden memnun oldular." Bedir’den çok daha önce inmiyor mu Rum suresi. Bu hadis neyden bahsediyor?

Değerli kardeşimiz,

Rum Suresi, Bedir’den yıllar önce, yaklaşık miladi 616-617 yıllarında Mekke’de nazil olmuştur.

Bu dönemde Rumlar (Bizans), İranlılar karşısında ağır bir yenilgi almış ve tarihçilere göre yok olma noktasına gelmişlerdi. Ayet o "imkansız" görülen zamanda, Rumların birkaç yıl (bid'i sinin) içinde tekrar galip geleceğini haber vermiştir.

Hadisteki "Bedir günü nazil oldu" ifadesi, ayetin o gün inmesi değil, ayetle müjdelenen sonucun Bedir günü gerçekleşmesi ve ayetin hükmünün (mucizesinin) o gün tam olarak tezahür etmesi anlamındadır. Yani, ayetteki haber, Mekke döneminde (616-617) verildi, gerçekleşme ise, Medine döneminde, Bedir savaşıyla aynı zaman diliminde (624) yaşandı.

Bu rivayet, Müslümanlar için o gün yaşanan çifte sevinci anlatır:

Birinci Sevinç: Müslümanların bizzat Bedir'de müşriklere karşı kazandığı zafer.

İkinci Sevinç: Ehl-i Kitap olan Rumların, o zaman ateşe tapan (mecusi) İranlılara karşı galibiyet haberi.

Müşrikler, İranlıların galibiyetini kendilerine yoruyor ve "Onlar ehl-i kitabı nasıl yendiyse biz de sizi öyle yeneceğiz" diyorlardı. Rumların tekrar galip gelmesi, Müslümanlar için manevi bir zafer ve Kuran'ın bir mucizesinin ispatı olmuştur.

Özetle: Hadis, surenin nüzul vaktini değil, haber verdiği mucizenin "meyve verdiği" ve Müslümanları sevindirdiği tarihi anı (Bedir gününü) merkeze almaktadır.

Konunun tarih olarak açıklamasına gelince:

Rumlarla İranlılar arasındaki savaş, 610’da başlamış, 613-14 yılları savaş içinde geçmiş ve 616’da Rumlar yenilmeye başlamıştır. Bu yenilgi zamana yayılarak ve artarak devam etmiştir. Öyle ki, 617 yılında, İranlılar Kadıköy’e kadar ilerlemiş, İstanbul’un kapısına kadar dayanmışlardır (1)

Rum Suresi, Romalıların yenildiği, 616 yılında inmiştir. Romalılar, 622’de karşı harekete geçmişler, Bedir zaferinin de tarihi olan 624’te galebe çalmaya başlamışlar ve 625-627’de kesin zaferi elde etmişlerdir. (2)

Hicretten yedi yıl önce, Kuran bu haberi verirken açıkça dokuz yıl demeyip, “bir kaç yıl” anlamına gelen “bid’sinin” gibi kapalı bir ifade kullanması, olaya uygunluk bakımından bir derinlik, kapsamlı ve geniş bir anlam vermiştir.

Böylece hem galibiyet süresi olan üç yıla, hem yenilgi sonrasından, Bedir gününe rastlayan ilk galibiyete kadar olan yedi yıla, hem de kesin galibiyet süresi olan dokuz yıla uygun düşebilecek bir işaret vermiş bulunuyor ki, bunlardan birisi açıkça ifade edilmiş olsaydı, olayın bütün safhaları gösterilmiş olmaz ve dolayısıyla bu kapsamlı icaz tarzı bulunmazdı.

Bir de bu açıklamadan maksat, Rumların galibiyetinden çok, müminlerin ilâhî yardım ile sevinecekleri günün tarihini tespit etmek olduğuna işaret edilmiş oluyor.

Ayette, “Birkaç yıl” ifadesi kapalı olmakla beraber, galibiyetin gerçekleşmesine işaret eden “o gün” ifadesi, belirlidir. Bu bakımdan ayetin, müminlerin bu sevinç gününü gösteren mucizesi, Rumların galibiyetini haber veren mucizesinden daha şanlıdır. (3)

Abdulazim Zerkânî de, Rum Suresinin verdiği haberlerin iki tane olduğuna dikkat çekmiş, bunlardan birinin, Rumların İranlılara galip geleceği; diğerinin ise, Müslümanların Mekke müşriklerine karşı zafer kazanacağına dair olduğunu söylemiştir.

Konuyu özetle şu sözlerle ifade etmiştir:

Ayetlerin kesin bir dille bu haberleri verdiği sırada ne Rumların ne de Müslümanların böyle bir güce sahip olabileceği ihtimali vardı. Fakat, Bedir günü, bu her iki ihbar-ı gaybi de gerçekleşmiştir. “Allah’tan daha doğru sözlü kim olabilir ki!” (Nisâ, 4/122). (4)

Kaynak:
1) bk. Mevdûdî, Hz. Peygamber’in Hayatı, 386.
2) bk. Elmalılı, VI/238; Doğrul, Tanrı Buyruğu, 636-638; el-Mevdûdî, a. g.e., 387.
3) bk. Elmalılı, VI/238-239. ayrıca bk. Doğrul, a.g.y.; el-Kasımî, XIII/4765; el- Mevdûdî, Hz. Peygamber’in Hayatı, 385-387.
4) bk.ez-Zerkânî, 2/396-398; Bu konu hakkında detaylı bilgi ve değerlendirmeler için bk. Niyazi Beki, Rum Suresi Işığında, Bedir Zaferi, Kudüs Ve İstabul’un Fethi.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet