Yaşlılara, ihtiyarlara saygı nasıl olmalı?

- Büyüklere saygı nasıl olmalı?
- Söz konusu büyüklüğü ilim ve yaş olarak mı düşünmeliyiz? 

Değerli kardeşimiz,

Dünyevi ve uhrevi her konuda rehberimiz Peygamber Efendimiz (asm) olunca her sorumuza cevap bulabiliriz. Yaşlı ve büyüklere saygı, hürmet konusunda iki hadis-i şerifi alıp açıklamasını yaptığımızda da sorunuz cevabını bulmuş olacaktır inşallah.

Enes İbni Mâlik (ra)’den rivayet edildiğine göre, Peygamber (asm) şöyle buyurdu:

« ما أَكْرَم شَابٌّ شَيْخاً لِسِنِّهِ إِلاَّ قَيَّضَ اللَّه لَهُ مَنْ يُكْرِمُهُ عِنْد سِنِّه »

“Allah Teâlâ, yaşından ötürü bir ihtiyara saygı gösteren gence, yaşlılığında hizmet edecek kimseler lütfeder.” (Tirmizî, Birr 75)

Nesiller arası münasebetlerin önemli bir yönü bu hadis-i şerifte dile getirilmiştir. Bilinen bir gerçektir ki, bugün yaşlı olan dün genç idi; bugün genç olan da yarın yaşlanacaktır. Toplumda nesiller boyu bir saygı geleneğinin yaşatılması, herkesin bir önceki nesle mensup insanlara, sırf büyük olmaları sebebiyle hürmetkâr davranmalarına bağlıdır.

Saygı beklenmez, kazanılır. Başkalarına hürmette kusur etmeyen, hürmet görür. Zira “Hizmet eden, hizmet görür.” denilmiştir.

Bu hadis-i şerif, yaşlı kullarına hürmet edenlere, yaşlılıklarında kendilerine hizmet edecek kimseler lütfetmek suretiyle Allah Teâlâ’nın ikramda bulunacağını bildirmektedir. Bunun anlamı, yaşlılara saygı gösteren gençlerin bu hareketinin karşılıksız kalmayacağıdır. Ayrıca hadisi yorumlayan bazı âlimler, yaşlı kişilere saygı gösterenlerin uzun ömürlü olacaklarına da hadiste işaret edildiğini söylemişlerdir.

O halde her Müslümanın yaşlıları dikkate alması, onlara gerekli saygıyı göstermesi ve yapabileceği hizmeti sunması gerekmektedir. Böyle yapılırsa toplum kesimleri arasındaki sevgi-saygı bağları pekiştirilmiş olur. Nesiller mutlu ve sıcak bir ilgi ortamında hayatlarını sündürürler.

Ebû Saîd Semüre İbni Cündeb (ra) şöyle dedi:

لَقَدْ كنْتُ عَلَى عهْدِ رسول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم غُلاماً ، فَكُنْتُ أَحفَظُ عنْهُ ، فَمَا يَمْنَعُني مِنَ القَوْلِ إِلاَّ أَنَّ هَهُنَا رِجالاً هُمْ أَسنُّ مِنِّي

Resûlullah (asm) hayattayken ben çocuk denecek yaştaydım. Bu sebeple kendisinden (duyduklarımı) ezberliyordum. Ne var ki, burada hazır bulunan yaşlı kimselere duyduğum saygı, onları söylemekten beni alıkoyuyor. (Buhârî, Hayz 29; Müslim, Cenâiz 88)

Hadis-i şerifi rivayet eden Hz. Semüre, bu açıklamayı, "kadınların cenaze namazını kıldırırken imamın nerede durması lazım geldiğini" anlatmak için yapmıştır. O, lohusa hâlinde ölen bir kadının cenaze namazını Resûlullah’ın (asm) arkasında kıldığını ve Hz. Peygamber’in, cenazenin orta hizasında durduğunu söylemiştir. Bu gözlemini anlatmadan önce de yukarıdaki açıklamayı yapmış, kendisinden yaşça büyük kimseler olmasa, açıklayabileceği daha birçok bilgisi olduğunu, ancak o büyüklere hürmeten sustuğunu dile getirmiştir.

Semüre İbni Cündeb bu sözleriyle, sahâbîlerin edebini, âlim ve büyüklerin kadir ve kıymetini nasıl bildiklerini, onların haklarını nasıl teslim ettiklerini nakletmiş olmaktadır. Bu anlayış ve uygulamanın bilhassa hadisçiler arasında hemen aynen yaşandığı da bilinmektedir. Şöyle ki;

Bir yörede kendisinden daha bilgili, daha güvenilir veya daha yaşlı biri varken bir başkasının hadis rivayet etmeye kalkışması çirkin bir davranış sayılmış, hadis öğrencilerinin daha bilgili ve daha yaşlı olan muhaddisten hadis öğrenmeleri tavsiye edilmiştir.

Özetleyecek olursak;

- Büyüklere ve yaşlılara saygı göstermek gençlerin ahlakî görevidir.

- Yaşlıya gösterilecek saygının dünyadaki karşılığı, yaşlılıkta saygı ve hizmet görmektir.

- Toplum huzuru ancak fertler ve nesiller arası ilişkilerin düzeltilmesiyle sağlanabilir.

- Büyüklerine saygı göstermeyenler, küçüklerinden saygı ve hizmet göremezler.

- Her davranışın -olumlu olumsuz- mutlaka bir sonucu ve bedeli vardır.

Hadisten Öğrendiklerimiz

- Ashâb-ı kirâm, âlim ve yaşlı kimselerin hatırını sayar, onlara gerekli saygıyı gösterirlerdi.

- Beşerî ilişkilerde “söz büyüğün” anlayışıyla hareket etmek en uygun davranıştır. (bk. Riyazü’s-Sâlihîn Tercüme ve Şerhi, Peygamberimizden Hayat Ölçüleri, Erkam Yay., Hadis No: 359 ve 360.)

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet