Refleksle yaptığımız şeyler içimizdeki ile bir midir?
Değerli kardeşimiz,
Sorunuzu kısaca “hayır.” diyerek cevaba başlamak istiyoruz. Çünkü refleksle yaptığımız şeyler, iç dünyamızda bulunan duygu, düşünce ve niyetlerle her zaman aynı şey değildir. Allah insanı ahsen-i takvimde, yani en güzel şekilde yaratıp donattığı için insanda birbiriyle karıştırabileceğimiz yüzlerce duygu ve davranış şekilleri var.
Konunun daha iyi anlaşılması için isterseniz refleks, dürtü, duygu ve niyet kavramlarının farkını açıklayalım.
1. Refleks, dürtü, duygu ve niyet kavramları ne anlama geliyor?
a. Refleks: Bilinçli bir karar vermeden, otomatik olarak ortaya çıkan tepkidir. Örneğin, ani bir seste irkilmek veya sıcak bir şeye dokununca elimizi çekmek.
b. Dürtü: İçimizden gelen, bazen güçlü biçimde davranmaya yönelten eğilimdir. Örneğin, öfkelendiğimizde bağırmak veya yeme içme arzularımız vb.
c. Duygu: İç dünyamızda yaşadığımız öznel deneyimdir. Kıskançlık, öfke, korku, sevgi gibi.
d. Niyet: Bir davranışı hangi amaçla ve hangi bilinçli yönelimle yaptığımızdır.
2. İnsanın içinden geçen her şey, onun kim olduğunu göstermez.
İnsanlar zaman zaman yanlış bir algıya kapılabiliyorlar: “İnsan ne ise, içinde o geçer” veya “tepkileri bilinçdışının yansımasıdır.”
Evet, bazen insanın içinden geçenler davranış ve düşüncelerine yansıyabilir, ama her zaman için geçerli bir kural değildir. Veya bazı refleksler bilinçdışının yansıması da olabilir, ama her refleksi bilinçdışının dışavurumu olarak yorumlayamayız. Çünkü ani bir seste irkilmek biyolojik bir savunma refleksidir. Eleştiri karşısında aşırı öfkelenmek öğrenilmiş bir duygusal tepki olabilir. Eşinin uzaklaşmasıyla yoğun kaygı yaşamak bağlanma örüntüleriyle ilişkili olabilir.
Buradan da anlaşıldığı gibi reflekslerin bazıları nörofizyolojik, bazıları öğrenilmiş, bazıları ise bilinçdışı çatışmalarla ilişkili olabilir.
Aynı şekilde iradesi olmadan içinden geçen düşünceler de onu yansıtmaz. Mesela bir insanın aklına kötü bir düşünce gelebilir; bu, onun kötü bir insan olduğu anlamına gelmez. Öfkelendiğinde birisine vurma dürtüsü hissedebilir; bu, mutlaka vurmak istediği veya vuracağı anlamına gelmez. Korktuğunda geri çekilebilir; bu, karşısındakini sevmediği anlamına gelmez. İstemeden irkilebilir; bu, bilinçli bir tercih değildir.
Bundan dolayı İslam fıkıhçında akla gelen düşünce, vesvese, kalpten geçen duygu ile irade ve bilinçli davranış birbirinden ayrılır. İnsanın istemeden aklına ve kalbine gelen düşüncelerle ve duygularla iradesiyle benimsediği veya davranışa dönüştürdüğü şeyler aynı değerlendirilmez.
Nitekim, Hz. Peygamber (aleyhissalâtu vesselâm) Efendimize “Bazılarımızın aklından bir kısım vesveseler geçiyor, normalde bunu söylemenin günah olacağına kaniyiz." Diye sorulunca, "İşte bu (korku) imandan gelir (vesvese zarar vermez)." buyurmuştur. [Müslim, İman 209; Ebu Dâvud, Edeb 118)
Demek ki zihne gelen, hayal edilen ya da düşüncenin kenarından geçen bir küfür fikri veya şüphesi, kişinin onu tasdik ettiği (kalben kabul ettiği) ve benimsediği anlamına gelmez
Kısaca:
Refleksler insanın iç dünyasının tamamını göstermez; fakat bazen bilinçdışı duygusal gerçeklikleri anlamamıza da yardımcı olabilir, daha doğrusu, nadiren yaşananlar değil de sık sık tekrarlanan refleksler bize bir ip ucu verebilir.
Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet
BENZER SORULAR
- Vesvesenin şeytandan geldiğine ayet ve hadislerle kanıt gösterebilir misiniz?
- Açık saçık giyinmek ile tacize ve tecavüze uğramanın bir ilişkisi var mı?
- Otomatik refleksler kendiliğinden mi oldu?
- Çok sapık biriyim, sizce sebebi nedir?
- Müslüman bir psikoloğun psikanaliz yapması caiz mi?
- Cübbeli, takkeli, sakallı insanlardan neden hoşlanmıyorum?
- OKB (Obsesif Kompulsif Bozukluk) ve vesvese aynı şey midir?
- Neden bütün işlerim ters gidiyor?
- NİYYET YÖNÜNDEN KIRAAT
- Bir Müslüman psikoloğa nasıl gider?