Öğrencileri azarlamak ve dövmek günah mı?
Şu hadisi zikretmek istiyorum: “İyi Müslüman, elinden ve dilinden Müslümanların zarar görmediği kimsedir.” Bu hadise dayanarak bir Müslüman öğretmen, öğrenciler dedikodu yaparsa veya derse dikkat etmezse onları dövebilir ya da azarlayabilir mi? Derse dikkat etmemek günah değildir; fakat onları dövmek veya azarlamak hadise göre günah sayılır mı?
Değerli kardeşimiz,
Müslümanların bir de “birbirini ıslah etmek, kötülükten ve günahtan kurtarmak” vazifeleri vardır.
Bu vazife el ile, dil ile ve tavır alış ile yapılır.
Yaramaz öğrenciyi eğitmek, yaramazlığını engellemek öğretmenin vazifesidir. Bunu nasıl yapacağı sosyo-psikolojik, kültürel ve medenî durumlara göre değişir.
Detaya gelince:
1. Zarar vermeme ilkesi
Hz. Peygamber (asm) Efendimiz, “Müslüman, elinden ve dilinden Müslümanların selâmette olduğu kimsedir.” demiştir. (Buhari, Îmân 4
Bu hadis, keyfî zarar vermeyi yasaklar.
Ayrıca, “Zarar vermek de yoktur, zarara zararla karşılık vermek de yoktur.” (İbn Mace, Ahkâm 17) ifadesi de genel hukuk kaidesidir.
İyiliği emretmek kötülüğü engellemek görevi
Allah, “Siz insanlar için çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz; iyiliği emreder, kötülükten men edersiniz…” (Âl-i İmrân 3/110) buyurur.
Efendimiz (asm) ise, “Sizden kim bir kötülük görürse onu eliyle düzeltsin; gücü yetmezse diliyle; buna da gücü yetmezse kalbiyle…” (Mülim, Îmân 78) hadisiyle eğitimcinin ıslah görevini gösterir.
Öğrenciyi azarlamak ve dövmek meselesi
Azarlamak:
Ölçülü, hakaret içermeyen uyarı şeklinde olursa caizdir.
Küçük düşürücü, onur kırıcı, öfke kaynaklı azarlama ise haramdır. Çünkü şeref ve haysiyeti zedelemek yasaktır. (bkz. Hucurât 49/11)
Dövmek:
Fıkıh kitaplarımızda öğretmenin terbiye amacıyla hafifçe vurmasına bazı şartlarla ruhsat verilmiştir. Ancak bu, son çare olmalı, eğitici amaçlı olmalı, zarar verici olmamalı, yüz ve hayati bölgelere olmamalı, öfkeyle olmamalı, şefkatle ve merhametle olmalı, uzman bir hekimin bir yarayı tedavi etmesi gibi olmalı, babanın evladına hafifçe dokunması gibi olmalı…
Nitekim Peygamberimiz, “Yüze vurmayın.”, (Müslüm, Birr 115), “Allah size yumuşaklığı emreder; yumuşaklık her işte güzeldir.” (Buhari, Edeb 35) demiştir.
Resulullah (asm) efendimiz kendisi de -Allah yolunda savaşma hali dışında- ne bir kadına ne bir hizmetçiye, kısacası hiçbir kimseye eliyle vurmamıştır. (Müslim, Fezail 79)
Eğitim ve irşadda yöntem, şefkat, hikmet ve aklî delildir. “Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle davet et.” (Nahl 16/125) mealindeki ayetten alacağımız çok dersler olmalı.
Şu halde, öğrenciyi döverek değil; ikna ederek, sevdirerek, aklına hitap ederek, şahsiyetini incitmeden terbiye etmek Kuran’ın ve sünnetin metoduna daha uygundur.
Derse dikkat etmemek günah mı?
Derse dikkat etmemek dinen doğrudan günah değildir. Ancak verilen bir vazifeyi kasten ihmal etmek sorumluluk doğurabilir.
Fakat bu durum, öğretmene zarar verici müdahale hakkı vermez.
Özetle:
- Öğretmenin öğrenciyi ıslah görevi vardır. Ölçülü ve saygın bir uyarı caizdir. Hakaret etmek günah olabilir.
- Fiziksel zarar vermek ise hem günahtır hem de kul hakkıdır.
- Eğitimde asıl yöntem merhamet ve hikmettir. İkna ederek, sevdirerek, aklına hitap ederek, şahsiyetini incitmeden terbiye etmektir.
Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet
