Allah insana kendinden güzellik vermiş mi?

Rabbimiz için insanı hoş eden bir güzellik algısı bahsedilir mi? İnsanın yaratılırken Allah insana kendinden güzellik vermiş denir mi?

Değerli kardeşimiz,

Allah kendi zatından, zatına ait bir güzellikten insana parça vermiştir, anlamında ise, hayır denilemez.

"Hiçbir benzeri olmayan" yüce Yaratıcı ile kulları arasındaki ilişkiyi tasavvur ederken bu tür ifadelerin kullanılması inanç açısından doğru değildir.

Bu yanılgının temel kaynağı, bazı ayet ve hadislerin zahirine bakılarak yapılan yanlış yorumlardır. Örneğin, Hicr Suresi 29. ayetinde geçen "Ruhumdan üfledim" ifadesi, halk arasında Allah’ın insanı yaratıp ona Kendi ruhundan bir parça üflediği şeklinde yanlış anlaşılmıştır. Halbuki muhakkik alimlerin belirttiği gibi, buradaki cümledeki tamlama bir sahip kılma/parça verme değil, bir değer verme, onurlandırma ifadesidir.

Yani Allah’a ait ruhtan Âdem’e bir parça vermek gibi bir durum söz konusu olamaz. Çünkü Allah tecezzi (parçalara ayrılma, bölünme) kabul etmeyen bir küllîdir, cüzleri (parçaları) yoktur; İhlas Suresi bu gerçeği en net şekilde ortaya koyar. Buradaki izafet, yaratılanın Yaradan’a nispet edilmesidir; tıpkı "Benim yerim", "Benim göğüm", "Benim evim", "Allah’ın devesi" tabirlerinde olduğu gibidir. (bz. Kurtubî, Razî; Hicr 29. ayetin tefsir)

Nasıl ki, güneşin ışıkları bir aynada göründüğünde o parıltıya “güneştendir” denilir; fakat o aynaya “güneştir” denilmez. Aynen bunun gibi; Allah’ın güzel isimlerinin (Esmâ-i Hüsnâ) yansımaları bütün kâinatta göründüğü gibi insanda da en mükemmel şekilde görünür. Elbette bu güzellikler “O’ndandır” denilir; ancak hâşâ “O’dur” denilmez.

Buna göre:

- Eğer "Allah kendi zatından, zatına ait bir güzellikten insana parça vermiştir" deniliyorsa bu doğru değildir. Allah Teâlâ parçalanmaktan, bölünmekten, çoğalmaktan ve yaratılmışlara benzemekten münezzehtir.

- Eğer "Allah insana güzellik yaratmış, onu güzel surette var etmiş ve kendi güzel isimlerinin tecellilerini onda göstermiştir" deniliyorsa bu doğrudur.

Demek ki, Allah insana kendinden bir parça güzellik vermemiş; kendi kudretiyle güzelliği yaratmış ve insana güzellik ihsan etmiştir.

Mesela:

- Allah Cemîl'dir; güzelliğin mutlak ve eksiksiz sahibi O'dur. İnsan güzeldir; fakat güzelliği kendinden değil, Allah'ın yaratması ve ihsanındandır.

- Allah Rahîm'dir; merhameti sınırsızdır. İnsan merhametlidir; fakat merhameti yaratılmış ve sınırlıdır.

İnsan, Allah'ın isimlerini tanımaya vesile olan kapsamlı bir yaratılışa sahiptir.

Örneğin: Güzelliğiyle Cemîl ismini, merhametiyle Rahîm ismini, şefkatiyle Raûf ismini, bilgisiyle Alîm ismini, iradesiyle Mürîd ismini, yaratılmışlara karşı merhametiyle Rahmân isminin bir tecellisini anlamamıza vesile olur.

Ancak insan bu isimlerin sahibi değildir. Bunların yaratılmış âlemdeki sınırlı tecellilerine mazhar olur.

İnsandaki güzellik Allah'ın zatından kopmuş veya O'ndan ayrılmış bir parça değildir. Allah'ın yaratması, takdiri ve ihsanıdır. İnsan, kendisine verilen güzelliklerle Allah'ın Cemîl ismini tanımaya vesile olan bir aynadır.

Özetle: Güzellik Allah'tandır; fakat Allah'tan bir parça değildir. Bu iki ifadeyi birbirine karıştırmamak, tevhid inancının korunması bakımından önemlidir.

Bu vesileyle Hadis-i şeriflerin yanlış anlaşılmasına bir örnek verelim:

Bir hadis-i şerifte şöyle buyurulur: “Şüphesiz Allah, insanı Rahman’ın suretinde yarattı.” (Buhârî, İsti'zân 1; Müslim, Birr 115)

Bu hadisin manası, haşa insanın Allah’ın bir parçası veya benzeri olması değil; insanın, Allah’ın isim ve güzelliklerinin en net göründüğü en parlak aynası olmasıdır.

1. Allah’ın sureti ve benzeri yoktur: Allah’ın maddi veya manevi herhangi bir sureti, benzeri ya da eşi olamaz. Dolayısıyla "Allah insanı Rahman suretinde yarattı" hadisini, insanın dış görünüşünün veya manevi yapısının bizzat Allah'a benzediği şeklinde anlamak temel iman esaslarına aykırıdır ve büyük bir hatadır.

2. İnsan, isimlerin en kapsamlı aynasıdır: Bu hadisin asıl anlamı şudur: Allah’ın Rahman isminin bütün yansımaları (şefkat, merhamet, rızıklandırma, düzen vb.) nasıl ki koskoca kâinatta görünüyorsa, insan da küçük bir ölçekte Allah’ın bu isim ve sıfatlarını en mükemmel şekilde yansıtan bir ayna konumundadır.

3. Ayna ve güneş örneği: Parlak bir aynada güneşin görüntüsü çok net yansıdığında, mecazen "Bu ayna güneştir" denilebilir; ancak ayna güneşin kendisi değildir. Aynen bunun gibi, insan da Allah’ın varlığını, birliğini ve merhametini o kadar açık ve net gösterir ki, bu yüksek yansıma kabiliyetine işaret etmek için "İnsanda Rahman'ın sureti (yansıması) vardır" denilmiştir.

Bu hadis-i şerifle ilgili Bediüzzaman Said Nursî Hazretleri'nin açıklaması şöyledir:

Bu hadisi, bir kısım ehl-i tarîkat, imanın esaslarına münasip düşmeyen acip bir tarzda tefsir etmişler. Hatta onlardan bir kısım ehl-i aşk, insanın manevi simasına bir 'suret-i Rahman' nazarıyla bakmışlar. Ehl-i tarîkatın ekserisinde sekr (manevi sarhoşluk), ehl-i aşkın çoğunda istiğrak ve iltibas (karıştırma) olduğundan, hakikate muhalif telakkilerinde belki mazurdurlar. Fakat aklı başında olanlar, fikren onların esas-ı akaide münafî (aykırı) olan manalarını kabul edemez; etse hata eder.

Evet, bütün kâinatı bir saray, bir ev gibi muntazam idare eden ve yıldızları zerreler gibi hikmetli ve kolay çeviren ve gezdiren... Zât-ı Akdes-i İlahî'nin şeriki, naziri, zıddı, niddi olmadığı gibi, 'Onun benzeri hiçbir şey yoktur, O işitendir, görendir' (Şûrâ, 11) sırrıyla sureti, misli, misali, şebihi dahi olamaz. Fakat, 'Göklerde ve yerde en yüce misal ve sıfatlar O’nundur; O, mutlak güç sahibidir, hüküm ve hikmet sahibidir' (Rûm, 27) sırrıyla, mesel ve temsil ile, şunatına ve sıfât ve esmasına bakılır.

Demek mesel ve temsil, şunat nokta-i nazarında vardır. Şu mezkûr hadis-i şerifin çok maksatlarından birisi şudur ki:

İnsan, ism-i Rahman'ı tamamıyla gösterir bir surettedir. Evet, kainatın simasında bin bir ismin şualarından tezahür eden ism-i Rahman göründüğü gibi, zemin yüzünün simasında rububiyet-i mutlak-ı ilahiyenin hadsiz cilveleriyle tezahür eden ism-i Rahman gösterildiği gibi, insanın suret-i câmiasında (kapsayıcı suretinde) küçük bir mikyasta zeminin siması ve kainatın siması gibi yine o ism-i Rahman'ın cilve-i etemmini (en mükemmel cilvesini) gösterir demektir.

Hem işarettir ki: Zât-ı Rahmanurrahîm'in delilleri ve ayineleri olan zîhayat ve insan gibi mazharlar, o kadar o Zât-ı Vâcibü'l-Vücud'a delaletleri kat'î ve vazihi ve zahirdir ki; Güneşin timsalini ve aksini tutan parlak bir ayinenin parlaklığına ve delaletinin vuzuhuna (açıklığına) işareten 'O ayine Güneştir' denildiği vakit, 'İnsanda suret-i Rahman var' vuzuh-u delaletine ve kemal-i münasebetine işareten denilmiş ve denilir... (Sözler, Diyanet Yayınları, 18-19)

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet