Taşa hüsnüzan etmek mi gerekir?

Aşağıdaki rivayet hakkında muhaddislerimizin beyanı nedir? ‎“Sizden biri bir taş hakkında hüsnüzan etse, Allah onu kendisine faydalı kılardı.”

Değerli kardeşimiz,

“Sizden biri bir taş hakkında hüsnüzan etse, Allah onu kendisine faydalı kılardı.” şeklinde nakledilen sözün bu lafız ve anlamla sahih bir hadis kaynağına rastlayamadık. Bu sebeple, sahih bir kaynağını görmeden, bu sözün Hz. Peygamber (asm) Efendimize ait bir hadis olduğunu söylemek doğru olmaz.

Ancak bu, sözün ifade ettiği mananın bütün yönleriyle yanlış olduğu anlamına gelmez. Zira Allah hakkında hüsnüzan etmek, dinimizde önemli bir esastır.

Nitekim bir hadis-i kutside bizzat yüce Yaratıcı şu müjdeyi vermektedir:

“Ben, kulumun beni düşündüğü gibiyim, benden ne bekliyorsa ona öylece muamele ederim.” (Buhârî, Tevḥîd, 15, 35; Müslim, Zikir, 2, 19)

Allah Teâlâ hakkında güzel düşünmek, O’nun rahmetini, lütfunu ve hikmetini ümit etmek müminin güzel hallerindendir.

Bu açıdan Allah’ın yarattığı nimetlere, varlıklara ve kâinattaki sanat eserlerine Allah’ın eseri ve sanatı olarak bakmak da güzel bir tefekkürdür. Bir taşta, suda, havada, bitkide, hayvanda, yıldızlarda ve gökyüzünde Allah’ın kudretini, hikmetini ve güzel isimlerinin tecellilerini görmek; bunların yaratılışında bizim bilmediğimiz nice hikmetlerin bulunduğuna inanmak, müminin bakışını güzelleştirir.

Diğer taraftan, İslam alimlerinin bazı istinbatlarına göre, kâinattaki her varlık türüne veya yaratılış alanına Allah’ın izniyle nezaret ve vekalet eden melekler bulunur. Bu meleklerin görevlerinden biri, o varlığın hâl ve yaratılış diliyle yaptığı tesbih ve ibadetleri Allah’a takdim etmek; diğeri ise onda tecelli eden İlâhî isim ve sıfatları tefekkür etmektir.

Bu bakış açısından, bir varlığa hüsnüzan etmek, aslında onun Allah’ın hikmet ve rahmetiyle yaratılmış olduğunu düşünmek ve onun yaratılışında bizim için de bir hayır bulunabileceğini ümit etmek demektir. O varlığa müekkel olan meleğin de Allah’ın izniyle o varlığın kişiye hayırlı olması için dua etmesi düşünülebilir.

Mesela bir taş, sıradan ve faydasız bir nesne olarak görülmek yerine, Allah’ın kudret ve sanatını gösteren bir eser olarak görülmeli. Ondan gelecek faydayı Allah’tan beklemek ve onun yaratılışında bir hikmet bulunduğuna inanmak güzel bir hüsnüzandır.

Fakat burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Faydayı taştan değil, Allah’tan bilmek gerekir. Taş veya başka bir varlık, Allah’tan bağımsız olarak kendiliğinden fayda veya zarar veremez.

Şu halde, her varlığa hüsnüzan etmeli ve “mahlûkata hüsnüzan”ı Allah’a hüsnüzanın bir neticesi olarak gröeliyiz.

Taş, su, hava, bitki, hayvan, yıldızlar… Bunların hiçbiri Allah’tan bağımsız ve başıboş değildir. Mümin, bir varlığa baktığında yalnızca maddî yüzünü değil, “Bu da Allah’ın eseri; bunda da bir hikmet, rahmet, sanat ve vazife vardır” diye bakabilir.

Bu bakış insanın ruh hâlini de değiştirir:

Taşa bakar: “Faydasız bir nesne” demez; Allah’ın kudret ve sanatını görür.

Suya bakar: Sadece H₂O değil, hayatın devamına vesile edilen büyük bir nimet olduğunu düşünür.

Havaya bakar: Görünmeyen fakat hayatı kuşatan İlâhî bir rahmet olarak tefekkür eder.

Bitkiye bakar: Rızık, şifa, güzellik ve canlılığın bir tecellisini görür.

Hayvana bakar: Allah’ın rahmet ve hikmetinin başka bir eserini görür.

Kendisinin başına gelen hadiselere bile: “Bunda benim göremediğim bir hayır ve hikmet olabilir” diyerek yaklaşabilir.

Demek ki;

Mahlûkata güzel bakalım, Hâlık'ından dolayı.

Hadiselere güzel bakalım, Hakimini düşünerek.

Nimetlere güzel bakalım, Münimini tanıyarak.

Sıkıntılara güzel bakalım, içindeki rahmet ve imtihan cihetini düşünerek.

Özetle, söz konusu rivayeti hadis olarak bulamadık, fakat Allah’ın eserlerine güzel nazarla bakmak, onların yaratılışındaki hikmet ve rahmeti düşünmek ve Allah’ın lütuf ve hikmetinden hayır ümit etmek, dinimizin genel hüsnüzan anlayışıyla bağdaşan güzel bir tefekkürdür.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet