Acı çekilen anlarda Allah ile nasıl konuşmak gerekir?

Allah’a “Neden yaptın bunu, şimdi mutlu musun?” demek doğru mudur? Ve bu tür çok acı çekilen anlarda Allah ile nasıl konuşmak gerekir?

Cevap

Değerli kardeşimiz,

İnsan bazen öyle bir acıyla karşılaşır ki, yaşadığı şeyi tek başına taşımakta zorlanır. Bir kayıp, bir ihanet, bir terk edilme, gerçekleşmeyen büyük bir arzu veya hayatın beklenmedik bir şekilde altüst olması insanı derinden sarsabilir.

Acının şiddeti arttıkça insan yalnızca bir teselli aramaz; aynı zamanda yaşadığı acının bir şahidini, kendisini anlayacak bir muhatabı da arar. İşte bu noktada insanın Allah’a yönelmesi son derece tabiidir. Ancak burada önemli olan, acımızı Allah’a nasıl taşıdığımızdır.

1. Acı insanı neden bir sorumlu aramaya iter?

İnsan taşıyabileceğinden daha ağır bir acıyla karşılaştığında çoğu zaman çaresizlik yaşar. “Bunun neden olduğunu bilmiyorum” düşüncesi, zihnin dayanmakta zorlandığı büyük bir belirsizlik oluşturur.

Buna karşılık: “Bunun sorumlusu şu.” demek, her zaman gerçeği açıklamasa bile zihne bir neden ve geçici bir kontrol hissi verebilir.

Çaresizlik: “Hiçbir şey yapamıyorum.”

Suçlama: “Bunun sorumlusu şu.” Ve ardından insan kendisini biraz daha etkin hissedebilir: “Ona kızabilirim. Hesap sorabilirim. Ondan uzaklaşabilirim. Onu cezalandırabilirim.”

Böylece insan, pasif bir acı konumundan daha etkin hissettiği bir konuma geçebilir.

Bu nedenle özellikle travma, ihanet, terk edilme ve ağır kayıplarda öfke, bazen çaresizliğin üzerine inşa edilen koruyucu bir duygu hâline gelebilir. İnsan bazen acının kendisinden çok, acı karşısındaki çaresizliğinden zorlanır.

Bu yüzden: “Bunun sorumlusu kim?” sorusu zihne geçici olarak bir düzen ve kontrol hissi verebilir.

Fakat burada çok önemli bir nokta vardır:

Bir duygunun psikolojik olarak anlaşılabilir olması, o duygunun bize söylediği her şeyin doğru olduğu anlamına gelmez.

İnsan çok ağır bir acı yaşadığında Allah’a karşı kırgınlık veya sitem de hissedebilir. Bu duygunun ortaya çıkması ile Allah hakkında doğru veya yanlış bir hükme varmak ise aynı şey değildir.

İnsan: “Allah’ım, çok canım yanıyor ve bunu anlamıyorum.” diyebilir.

Fakat: “Allah bana bunu yaptığına göre beni sevmiyor.” şeklinde acısından hareketle Allah hakkında kesin bir hüküm vermesi başka bir şeydir.

Birincisi acının ifadesidir; ikincisi ise acının Allah hakkında bir yargıya dönüştürülmesidir.

2. Şikâyet O’na olmalı, O’ndan olmamalıdır

Acı çeken insan yaşadığı şeyi anlamaya çalışabilir, şaşırabilir, ağlayabilir, hatta Allah’a sitemini bile dile getirebilir. Burada önemli olan, derdini Allah’a götürmekle Allah'ı suçlamayı birbirinden ayırmaktır.

Kur'an-ı Kerim'de Hz. Yakub'un (a.s.) sözleri bunun çok güzel bir örneğidir.

Hz. Yakub biricik oğlu Hz. Yusuf'u kaybetmiş, yıllarca evlat hasreti çekmiş ve bu acı sebebiyle gözlerini kaybedecek kadar derin bir üzüntü yaşamıştır. Buna rağmen acısını insanlara dağıtmak yerine Rabbine arz etmiştir:

“Ben hüznümü ve kederimi yalnızca Allah’a arz ediyorum.” (Yûsuf, 12/86)

Hz. Yakub acısını bastırmıyor, inkâr etmiyor, ağlamaktan ve üzülmekten utanmıyor. Fakat derdini Allah’tan koparak değil, Allah’a yönelerek yaşıyor.

Buradan hareketle acı anlarında kullanılan bazı ifadeler arasında önemli farklar vardır.

Mesela:

“Allah’ım, bunu neden yaşadığımı anlayamıyorum. Çok canım yanıyor.”

Bu, insanın acısını Allah’a anlatmasıdır.

“Allah’ım, bana bu acının hikmetini anlamayı nasip et. Şu anda göremiyorum.”

Bu da Allah’ın hükmünü inkâr etmek değil, yaşanan olayın hikmetini anlamaya çalışmaktır.

Fakat: “Allah’ım, bana bunu yapmaya ne hakkın var?” ifadesi, özellikle Allah’ın adaletini ve hükmünü suçlayıcı bir anlam taşıyorsa, artık yalnızca acının ifadesi olmaktan çıkıp Allah’a karşı bir hesaplaşmaya dönüşebilir.

Yine: “Allah’ım, sen bana bunu yaptın; demek ki beni sevmiyorsun.” dediğimizde, acımızdan hareketle Allah’ın sevgisi, merhameti ve adaleti hakkında kesin bir hüküm vermiş oluruz. Oysa insanın acı içindeyken göremediği hikmetler olabilir.

Bu nedenle mesele, insanın hiçbir zaman sitem hissetmemesi değildir. İnsan bazen çok ağır acılar karşısında içinden “Neden?” diye haykırabilir. Mesele, bu duygunun Allah hakkında bir ithama ve kesin bir hükme dönüştürülmemesidir.

Peki “Allah’ım, neden yaptın bunu, şimdi mutlu musun?” denilebilir mi?

Bu cümlede özellikle “Şimdi mutlu musun?” kısmı önemlidir. Bu ifade, bağlama göre yalnızca acının dili olmaktan çıkıp Allah’a öfkeyle hesap sorma ve O'nu suçlama anlamına gelebilir. Bu sebeple dua ve münacat dili açısından tercih edilmesi uygun bir ifade değildir.

Ancak insanın çok ağır bir acı anında böyle bir cümleyi içinden geçirmesi başka bir meseledir.

İnsan duygularının ortaya çıkmasını her zaman kontrol edemez. Duygu ile inanç aynı şey değildir.

Bir insanın öfke hissetmesi, Allah’a karşı öfke duygusunun zihninden geçmesi, onun otomatik olarak imanını kaybettiği anlamına gelmez. Asıl önemli olan, bu duyguyla ne yaptığı ve onu nereye taşıdığıdır.

İnsan bu duyguyu Allah’tan uzaklaşmak için kullanmak yerine Allah’a yönelerek şöyle diyebilir:

“Allah’ım, kendimi Sana karşı çok kırgın ve öfkeli hissediyorum. Bunu neden yaşadığımı anlayamıyorum. Çok acı çekiyorum. İçimde Sana karşı büyük bir sitem var. Fakat yine de Senden başka gidecek yerim olmadığını biliyorum. Beni bu öfkenin içinde bırakma.”

Bu, acı anlarında çok samimi bir dua biçimi olabilir. Çünkü burada insan duygusunu inkâr etmiyor; fakat duygusunu Allah hakkında bir hükme dönüştürmüyor.

3. Duyguyu bastırmak değil, Allah’a taşımak gerekir

İslam'ın acı karşısındaki yaklaşımı, insanın hiçbir şey hissetmemesi veya acısını inkâr etmesi değildir.

Aksine insan acısını Allah’a taşımalıdır.

Kur'an'da peygamberlerin dualarına baktığımızda bunu açıkça görebiliriz.

Hz. Eyyûb (a.s.) şöyle dua etmiştir:

“Şüphesiz bana dert dokundu; Sen merhametlilerin en merhametlisisin.” (Enbiyâ, 21/83)

Dikkat edilirse Hz. Eyyûb acısını gizlemiyor. “Bana hiçbir şey olmadı” demiyor. Derdini açıkça söylüyor: “Bana dert dokundu.”

Fakat ardından Allah’ın merhametine sığınıyor: “Sen merhametlilerin en merhametlisisin.”

Hz. Zekeriyyâ (a.s.) da şöyle dua etmiştir:

“Rabbim! Gerçekten benim kemiklerim zayıfladı, saçlarım ağardı. Sana yaptığım dualarda hiç mahrum kalmadım.” (Meryem, 19/4)

Burada da peygamberin sıkıntısını bastırması değil, onu Rabbine arz etmesi vardır.

Dolayısıyla acı çektiğimizde:
“Üzülmemeliyim.”
“Kızgın hissetmemeliyim.”
“Bunu sorgulamamalıyım.”
diyerek kendi duygularımızla savaşmak yerine, duygularımızı Allah’a götürmek daha sağlıklı bir kulluk biçimidir.

Ancak bunu yaparken:
“Allah’ım, ben bunu anlamıyorum.” demekle,
“Allah’ım, sen haksızlık yaptın.” demek
arasında fark olduğunu da unutmamak gerekir.

Birincisinde kul kendi sınırlılığını kabul eder.

İkincisinde ise kendi sınırlı bilgisine dayanarak Allah hakkında hüküm vermeye başlar.

4. Acı anında Allah ile nasıl konuşulabilir?

Allah ile konuşmak ve dua etmek yalnızca Allah’tan bir şey istemek değildir. Dua, insanın bütün iç dünyasını Allah’ın huzuruna taşımasıdır.

İnsan korkusunu, üzüntüsünü, çaresizliğini, yalnızlığını ve hatta kendi içindeki mücadeleyi Allah’a anlatabilir.

Bediüzzaman Said Nursî, duanın bu yönünü şöyle ifade eder:

“Dua eden adam bilir ki, birisi var ki onun sesini dinler, derdine derman yetiştirir, ona merhamet eder. Onun kudret eli herşeye yetişir. Bu büyük dünya hanında o yalnız değil; bir Kerîm Zât var, ona bakar, ünsiyet verir. Hem onun hadsiz ihtiyâcâtını yerine getirebilir ve onun hadsiz düşmanlarını defedebilir bir Zâtın huzurunda kendini tasavvur ederek bir ferah, bir inşirah duyup, dünya kadar ağır bir yükü üzerinden atıp اَلْحَمْدُ ِللّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ (Âlemlerin Rabbi olan Allah’a hamd olsun..) der. (Mektubat, 24. Mektubun Zeyli)

Bu açıdan dua, insanın acısını yalnız başına taşımaması demektir.

En güzel dualar elbette Kur'an'da ve Peygamberlerin dualarında bulunan dualardır. Fakat insan bunları hatırlayamadığı veya söyleyecek hâli olmadığı zamanlarda da Allah’a kendi diliyle, samimi bir şekilde yönelip derdini anlatabilir.

Mesela:

“Allah’ım, çok canım yanıyor.”

“Allah’ım, bunu anlayamıyorum.”

“Allah’ım, Sana kırgın hissediyorum ama Senden uzaklaşmak istemiyorum.”

“Allah’ım, şu anda hikmetini göremiyorum. Bana bu acının hikmetini anlayabilmeyi nasip et.”

“Allah’ım, bu acıya dayanmakta zorlanıyorum; bana yardım et.”

“Allah’ım, içimde büyük bir öfke var. Beni bu öfkeyle baş başa bırakma.”

“Allah’ım, bugün bu olayın hikmetini göremesem bile kalbimi Senden uzaklaştırma.”

Bunlar insanın acısını inkâr etmeden Allah’a yönelmesinin güzel örnekleridir.

Bazen insanın uzun uzun dua edecek gücü bile olmaz. O zaman yalnızca: “Allah’ım, bana yardım et.” demesi bile yeterli olabilir.

Çünkü dua bazen uzun cümleler değil, Allah’ın rahmet kapısından ayrılmamaktır.

5. Allah’a karşı samimi olmak önemlidir

Acı çeken bir insandan: “Allah’ım, her şey çok güzel, hiç üzülmüyorum, her şeyde hikmet var, neyin hoşsa o hoş.” diyerek acısını yok saymasını beklemek kolay değildir.

Elbette Allah'ın hükmüne teslimiyet çok büyük bir makamdır. Fakat teslimiyet, insanın acı hissetmemesi anlamına gelmez.

Peygamberler de ağlamış, üzülmüş ve acı çekmiştir.

Hz. Yakub'un gözleri ağlamaktan görmez hâle gelmiştir. Hz. Eyyûb sıkıntısını Rabbine arz etmiştir. Hz. Zekeriyyâ yaşlılığını ve güçsüzlüğünü Allah'a anlatmıştır.

Dolayısıyla acı çekmek imanın zıddı değildir.

İnsan üzülürken de Allah'a bağlı olabilir.

Ağlarken de Allah'a güvenebilir.

“Bunu neden yaşadığımı bilmiyorum” derken de Allah'ın hikmet sahibi olduğuna inanabilir.

Hatta bazen insanın en samimi kulluk hâli, hiçbir şeyi anlamadığı hâlde Allah'ın kapısından ayrılmamasıdır.

Asıl mesele acının hiç olmaması değil, acının insanı Allah’tan koparıp koparmadığıdır.

Kulluk, acıyı inkâr etmek değildir. Kulluk; acıyı Allah'a götürmek, O'ndan yardım istemek ve bütün cevapları henüz göremese bile O'nun zulmetmeyeceğine güvenmektir.

Çünkü mümin bilir ki Allah kimseye zulmetmez. İnsan her olayın hikmetini hemen anlayamayabilir. Hatta bazı olayların hikmetini bu dünyada hiçbir zaman tam olarak kavrayamayabilir. Fakat bu, olayın hikmetsiz veya Allah'ın adaletsiz olduğu anlamına gelmez.

Bu nedenle acı içindeki insanın şöyle dua etmesi belki de en güzel hâllerden biridir:

“Allah’ım, ben şu anda bunu anlayamıyorum. Çok acı çekiyorum. İçimde sorular ve kırgınlık var. Fakat Senin hikmetini benim anlayışımdan üstün biliyorum. Bana hemen bütün cevapları vermesen bile beni Senden uzaklaştırma. Bu acıyı taşıyabilmem için bana güç ver. Kalbimi koru. Beni isyana değil, Sana yaklaştıran bir yola çıkar.”

Çünkü bazen insanın Allah’a söyleyebileceği en samimi söz:

“Allah’ım, neden olduğunu bilmiyorum; ama yine de Senin kapından gitmiyorum.” sözüdür.

İşte sabır da çoğu zaman tam burada başlar: İnsan acısını inkâr etmeden, sorularını susturmadan, fakat bütün bunlarla birlikte Allah’ın kapısında kalmaya devam eder.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet