Hz. Muaviye Müslüman olarak ölmedi mi?

Bazı Şii eserlerde, Ali bin el-Cad'ın,  "Allah'a yemin ederim ki Muâviye Müslüman olarak ölmedi." dediği nakledilmekte ve buradan hareketle Ehl-i Sünnet'e şu itiraz yöneltilmektedir: "Mademki İmam Buhari Ali b. el-Cad’dan hadis rivayet etmiştir, o hâlde onun bu sözünü de kabul etmek gerekir. Eğer kabul etmiyorsanız Buhari'nin ondan hadis rivayet etmesi nasıl açıklanacaktır?

Değerli kardeşimiz,

Öncelikle belirtmek gerekir ki, soruda kaynak olarak zikredilen Mesâil isimli eser bir Şii kaynağıdır ve muteber hadis kaynaklarından biri değildir. Bu sebeple, böylesine ağır bir iddianın yalnızca bu tür kaynaklarda yer alması tek başına yeterli değildir; isnadı ve tarihî arka planı ayrıca incelenmelidir.

İddianın en dikkat çekici kısmı, İmam Ahmed'in Ali b. el-Cad'ın bu sözünü tasdik ettiği iddiasıdır. (bk. el-Cami' li Ulumi'l-İmam Ahmed - el-Akide, 4/524)

Ancak yaptığımız incelemelerde bu eserde İmam Ahmed'in "Muaviye kafir olarak öldü" veya "cehennemliktir" şeklindeki bir sözü tasdik ettiğini gösteren açık bir ifadeye rastlanmamıştır. Dolayısıyla bu nispetin ispat edilmiş bir bilgi olmaktan çok, tekrarlanan bir iddia olduğu anlaşılmaktadır.

Kaldı ki, İmam Ahmed'den nakledilen sahih rivayetler bu iddianın aksini göstermektedir.

Nitekim İmam Ahmed'in oğlu Abdullah şöyle demektedir: “Resulullah’ın ashabına sövdüğü için babam beni Ali b. el-Cad'ın yanına gitmekten menetti.” (bk. Tehzibü'l-Kemal; es-Sünne)

Bu rivayet, İmam Ahmed'in Ali b. el-Cad'ın sahabeler hakkındaki bazı yanlış tutumlarını tasvip etmediğini açıkça göstermektedir.

Yine İmam Ahmed'e: “Muaviye'ye söven bir kimsenin arkasında namaz kılınır mı?” diye sorulduğunda: “Hayır, kılınmaz.” cevabını vermiştir. (bk. Mesailu Ahmed, s. 296; İbn Ebî Yalâ, Tabakâtü'l-Hanâbile, 1/244, 285)

Bu ifadeler birlikte değerlendirildiğinde, İmam Ahmed'in Hz. Muaviye veya diğer sahabiler hakkında kötü konuşan kimseleri tasvip ettiği iddiasının tarihî gerçeklerle bağdaşmadığı görülmektedir.

Peki, İmam Buhari neden Ali b. el-Cad'dan hadis rivayet etmiştir?

Burada hadis usulünün önemli bir kaidesini hatırlamak gerekir. Muhaddisler, bir ravinin şahsî görüşleriyle hadis rivayetindeki güvenilirliğini birbirinden ayırmışlardır. Bir ravinin bazı itikadî veya siyasî görüşlerinde hata etmesi, tek başına onun bütün rivayetlerinin reddedilmesini gerektirmez.

Nitekim hadis âlimlerinin çoğunluğu, Ali b. el-Cad'ın hadis rivayetinde gerekli olan zabt (rivayetleri doğru muhafaza etme) ve adalet vasıflarına sahip olduğunu kabul etmiş ve onu sika raviler arasında değerlendirmiştir. Bu sebeple Muhammed el-Buhari de ondan hadis rivayet etmiştir.

Aynı şekilde İmam Ahmed de oğlunu, Ali b. el-Cad'ın sahabilerle ilgili hatalı görüşlerinden uzak tutmuş; buna karşılık hadis rivayetindeki güvenilirliği sebebiyle ondan gelen rivayetleri bütünüyle terk etmemiştir. Çünkü muhaddislerin genel kabulüne göre, rivayet şartlarını taşıyan bir ravinin düşünce alanındaki hataları, tek başına cerh sebebi sayılmaz.

Son olarak, bu tartışmalarda gözden kaçırılan bir hususa da dikkat çekmek gerekir: Rivayette geçen "Ebu Abdullah" künyesi, bazı kişilerin zannettiği gibi İmam Buhari'ye değil, İmam Ahmed b. Hanbel'e aittir. Dolayısıyla metnin doğru anlaşılması için bu ayrıntının da göz önünde bulundurulması gerekir.

Özetle:

Hz. Muaviye'nin Müslüman olarak ölmediği iddiası Ehl-i Sünnet tarafından kabul edilmemiştir. İmam Ahmed'in bu sözü tasdik ettiğine dair güvenilir bir delil bulunmadığı gibi, ondan nakledilen başka rivayetler bunun aksini göstermektedir.

Hz. Muaviye'nin vefatından önce söylediği sözler için tıklayınız:

Dünyada tatmadığım lezzet kalmadı diyen kim?

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet