Babanın adıyla çağrılmak, anneyi değersiz yapmaz mı?

"Kıyamet gününde kendi isimleriniz ve babalarınızın isimleriyle çağrılacaksınız..." hadisi sahih mi?
Tatmin edici bir cevap bulamadım. Neden babalarımızın adıyla çağrılıyoruz? Annelerimizin bir önemi yok mu? Burada bile kadın hiçe sayılıyor. Hal böyleyken bir kadın nasıl İslam’ın kadını yücelttiğine inanabilir? Çocuk sadece babaya ait değil ne genetik olarak ne hukuki olarak ama İslam’da yalnızca babaya aitmiş gibi davranılıyor. %50'mizin sahibi olan annelerimizin adı ile de çağırılabilirdik ama çağırılmıyoruz. Burada kadın yok sayılmıyor mu şimdi?

Değerli kardeşimiz,

İlgili rivayet şöyledir:

"Sizler kıyamet günü isimlerinizle ve babalarınızın isimleriyle çağrılacaksınız. Öyleyse isimlerinizi güzel yapın." (Ebû Dâvûd, Edeb, 69)

Ebu Davud’un bizzat kendisi “bu hadisi rivayet eden İbn Ebi Zekeriya’nın rivayet ettiği Ebu’d-Derda’ya ulaşmadığını” söylemek suretiyle bu rivayetin zayıf olduğuna işaret etmiştir. (bk. a.g.y).

el-Azimabadi de -değişik alimlerden naklen- hadisin zayıf olduğunu, hatta bazı rivayetlerde zayıf bir senetle “insanların annelerinin isimleriyle çağırılacakları bilgisinin de olduğuna” dikkat çekilmiştir. (bk. Avnu’l-Mabud, 13/199)

Diyelim ki anlam doğru: Neden baba adı?

Burada en kritik ayrım şudur: Bu konu değer (kıymet) değil, kimlik (nispet) meselesidir.

İslam’da soy (nesep) babaya nispet edilir. Çünkü nafaka, velayet ve sorumluluk gibi hukuki konular buna bağlanır. Yani bu sistem, “baba daha değerli” demek için değil, düzen sağlamak ve sorumluluk içindir.

Bu, anneyi değersiz yapar mı?

Hayır, tam tersine İslam’da annenin yeri çok daha güçlü vurgulanır. Nitekim Peygamberimiz, “Kime iyilik edeyim?” sorusuna, üç kez “annene”, sonra dördüncüde “babana” demiştir. (Buhârî, Edeb, 2; Müslim, Birr, 1)

Demek ki, değer bakımından anne açıkça öne geçirilmiştir.

“Baba adı = üstünlük” sonucu doğru mu?

Bu çıkarım doğru değil. Bugün de soyadları genelde babadan gelir, ama bu, annelerin değersiz olduğu anlamına gelmez. Bu sadece tanımlama (kimliklendirme) yöntemidir.

İslam’da tablo şöyledir:

Kimlik ve hukuk baba üzerinden, şefkat, hürmet, değerde ise anne öndedir. Yani roller farklıdır, ama bu fark değer eksikliği anlamına gelmez.

Özetle:

Bahsedilen hadis zayıftır, kesin delil değildir.

Baba adıyla anılmak, üstünlük değil, düzen ve kimlik meselesidir

Bütün metinler birlikte okunduğunda ortaya çıkan tablo şudur:

Kimlikte baba esas alınır, fakat değerde anne zirvededir.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet