Her nimetten herkes hesaba çekilecek mi?

2 farklı rivayetin hangisi doğru? Tekasür suresinin 8.ayeti nazil olunca “Rivayet olunduğuna göre, Hz. Ebû Bekir (r.a), bu ayet nazil olunca, "Ey Allah'ın Resulü, söyler misin, hani seninle birlikte, Ebu'l-Heysem İbn et-Tîhân'ın evinde arpa-ekmeği, et ve olgunlaşmamış hurma yemiş ve tatlı su içmiştik. Bu, kendisinden hesaba çekileceğimiz nimetlerden midir?" dedi. Bunun üzerine Hz. Peygamber (s.a.s), "Bu (hesaba çekiliş), kafirler içindir" demiş ve "Nankörlerden-kafirlerden başkasını cezalandırmayız" (Sebe, 17} ayetini okumuştur.” (Razi tekasür suresi tefsiri) Bu rivayete göre yenilen hurma ve yiyeceklerden Müslümanlar hesaba çekilmeyecek. Ancak Müslim’in sahihinde ise geldiği üzere Hz. Peygamber sizler yediğiniz bu hurmadan yani Ebul Heysem’in evinde yenilen o hurmadan hesaba çekileceksiniz diyor?
Hangisi doğru. Birbirine zıt 2 rivayeti tefsirler işliyor anlayamadım açıklar mısınız?

Değerli kardeşimiz,

Her nimetten herkes hesaba çekilecek mi?

“Sonra andolsun o gün elbet ve elbet size nimetlerden sorulacaktır.” (Tekâsür, 8) nealindeki ayetle ilgili olarak tefsirlerde iki farklı rivayet ve yorum zikredilmiştir.

İlk bakışta bu rivayetler arasında bir çelişki var gibi görünse de, aslında doğru bir şekilde değerlendirildiğinde aralarında bir çelişki bulunmamaktadır.

1. Sadece kâfirler mi hesaba çekilecek?

Hz. Ebu Bekir’in, ayet nazil olunca Peygamber (asm) Efendimize şöyle sorduğu rivayet edilir:

“Seninle birlikte Ebu’l-Heysem’in evinde yediğimiz hurma, et ve içtiğimiz sudan da mı hesaba çekileceğiz?”

Bunun üzerine Efendimizin: “Bu (hesap), kafirler içindir” buyurduğu ve ardından “Nankörlerden başkasını cezalandırmayız” (Sebe, 17) ayetini okuduğu nakledilmiştir. (bk. Fahreddin er-Râzî, Tekâsür 8 tefsiri)

Ancak burada önemli bir nokta vardır:

Razi bu rivayeti aktarırken “ruviye” (rivayet olundu ki) gibi temriz (zayıflık ima eden) bir ifade kullanır. Bu da rivayetin kesin ve güçlü bir delil olmadığını gösterir.

2. Herkes nimetten hesaba çekilecek mi?

Diğer taraftan daha güçlü rivayetlerde, nimetlerin hem mümin hem de kâfir için söz konusu olduğu açıkça ifade edilmiştir.

Mesela, Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur:

“Kulun kıyamet gününde hesaba çekileceği ilk şey nimetlerdir. Ona ‘Sana beden sıhhati vermedik mi, seni soğuk suyla doyurmadık mı?’ denir.” (Tirmizî, Tefsir, 89)

Yine Ebu’l-Heysem’in evinde yenilen hurma, gölge ve su hakkında, “Nefsim elinde olan Allah’a yemin ederim ki, bu yedikleriniz, kıyamet gününde kendisinden hesaba çekileceğiniz nimetlerdendir.” diye haber verilir. (Tirmizî, 2369 – hasen sahih)

Benzer şekilde, “Kul, ömründen, malından, gençliğinden ve amelinden hesaba çekilmedikçe yerinden ayrılmaz.” buyurulur. (Tirmizî, Kıyâme, 1)

Bu rivayetler, nimetlerin genel olarak hesaba konu olacağını açıkça göstermektedir.

3. Bu iki rivayet nasıl uzlaştırılır?

Bu noktada en isabetli açıklamayı yine Fahreddin er-Râzî yapar. Ona göre, ayet geneldir, yani hem mümin hem kâfir için geçerlidir.

Ancak hesap şekli farklıdır:

Kafir için, nimetleri inkâr ettiği ve şükretmediği için, bu hesap bir azarlama ve cezalandırmadır.

Mümin için, nNimetleri nasıl kullandığı ve şükredip etmediği sorulur, bu ise bir şeref, hatırlatma ve derece artırma vesilesidir.

Yani aynı “nimet sorgusu” vardır, ama sonucu kişiye göre değişir

Sonuç

“Sadece kâfirler hesaba çekilecek” şeklindeki rivayet zayıf kabul edilmiştir.

Sahih ve güçlü rivayetler, herkesin nimetlerden hesaba çekileceğini göstermektedir.

Ancak bu hesap, kafir için ceza ve kınama, mümin için ise şükür sorgusu ve manevi bir değerlendirmedir.

Özetle:

Ayet umumidir; çelişki yoktur. Fark, hesabın mahiyetindedir, kapsamda değil.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet