Olumlama yapmak insanın kendisini kandırması mı?

Henüz sahip olmadıklarının olumlamasını yapmak kendine yalan söylemek midir?

Değerli kardeşimiz,

Sorunuzun cevabı “nasıl yapıldığına” bağlı. Yani olumlama tek başına ne kendini kandırmadır ne de otomatik olarak faydalıdır. İkisi de olabilir. Peki olumlama hangi durumda sağlıklı ve hangi durumda kişinin kendisini kandırmadır:

1. Olumlama Gerçeklikten Koparsa Kendini Kandırma Olur

Eğer kişi hiçbir çaba göstermeden içinde var olan çatışmayı görmezden gelerek inandırıcı olmayan cümleleri tekrar ederse, örneğin: “Ben çok özgüvenliyim” ama iç dünyasında yoğun değersizlik varsa, zihin buna direnç gösterir.

Bu durumda olumlama, bilinçdışıyla çatışır ve kişi aslında kendine yalan söylemiş gibi hisseder. Hatta bazen kaygıyı artırır.

2. Olumlama Gerçeklikle Temas Ederse Dönüşüm Aracı Olur

Eğer kişi olumlamayı mevcut durumunu inkâr etmeden küçük ve inandırılabilir adımlarla duygusal temas kurarak yaparsa o zaman bu bir “kendini kandırma” değil, zihni yeniden yapılandırma olur.

Örneğin: “Hiç özgüvenim yok” yerine “Özgüven geliştirmeyi öğreniyorum,” “İnşallah daha iyi olacağım”, “çalışırsam, gayret gösterirsem inşallah başaracağım” diyebilir.

Bu, beynin kabul edebileceği bir geçiş cümlesidir.

3. Zihin İnandığı Şeye Değil, Daha Çok Deneyimlediğine Değişir

Burada kritik nokta şudur: Olumlama tek başına yeterli değildir. Ama şu üçlüyle birleşirse güçlü olur:

Düşünce (olumlama)
Duygu (hissetme)
Davranış (küçük adımlar)

Mesela sadece “ben zenginim” demekle insan zengin olmaz, zaten beyin de buna inanmaz. Bunun yerine zengin kimliğine uygun küçük davranışlar üretmek dönüşümü başlatır.

4. Olumsuz Şemalar Varsa Daha Çok Dikkat Gerekir

Birçok kişide olumlama istenildiği gibi işe yaramaz. Çünkü bu insanların çocukluktan getirdikleri olumsuz şemalar vardır. Mesela eğer kişi yetersizim, değersizim, terk edildim vb. diyorsa bunun olumlamaya inanması zordur. Çünkü bu durumda olumlama şemayla çatışır ve şema daha da güçlenir. Mesela kişi der ki “Bak yine inanmıyorsun”

Bu yüzden burada saydığım olumsuz şemalarınız, yani çocukluktan getirdiğiniz kendinize yönelik olumsuz değerlendirmeleriniz, inançlarınız varsa, olumlamalar şemalarla çatışır.

5. Sağlıklı Olumlama Nasıl Olur?

Daha gerçekçi bir çerçeve çizerek sağlıklı olumlama yapabilirsiniz. Mesela “Oldum” değil, “oluyorum”; “Mükemmelim” değil, ama “gelişiyorum”; “Hiç korkmuyorum” değil, “korkuyla kalabilmeyi öğreniyorum.”

Bu tarz cümleler zihni kandırmaz, genişletir.

Olumlama sürecine ek, faydalı tavsiyelerimiz:

Çevresel destek: Olumlamaların etkisi, çevre ve sosyal destekle artar. Pozitif insanlarla etkileşim, motivasyonu güçlendirir.

Fiziksel ve zihinsel durumun etkisi: Yorgunluk, stres, uyku eksikliği olumlamaların etkisini azaltır. Bedeni ve zihni dengede tutmak önemli.

Küçük kazanımların fark edilmesi: Olumlamalarla birlikte küçük başarıları kaydetmek, beynin olumlamaları kabul etmesini kolaylaştırır.

Zamanlama ve tekrarlama: Olumlamalar günün stresli anlarında veya farkındalıkla tekrarlandığında daha etkilidir. Rastgele tekrarlar genellikle etkisizdir.

İçsel eleştirmenin yönetimi: Olumlama yaparken iç ses fark edilip nazikçe gözlemlenirse direnç azalır ve olumlamanın etkisi artar.

Somut hedeflerle eşleştirmek: Olumlamalar soyut değil, somut hedeflerle paralel olursa beynin motivasyonu artar. Örneğin “Daha sağlıklıyım” yerine “Günde 10 dakika yürüyüş yapıyorum” gibi.

Rabbim yar ve yardımcınız olsun.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet