İbadetler sıradanlaşır mı?

Öncelikle şunu belirtmek isterim ki, vallahi sorumda hiçbir art niyet yoktur: Herhangi bir işi sürekli yaptığımızda bir alışkanlığa dönüşür ve bir yerden sonra sıradanlaşır. İbadetlerimiz de sürekli yaptığımızda bir alışkanlığa dönüşür peki bu ibadetlerde sıradanlaşır mı? Yani aldığımız tat, lezzet azalır mı? İbadetlerde sıradanlaşmamak için ne yapmalıyız, örneklerle açıklarsanız çok mutlu olurum.

Değerli kardeşimiz,

Tüm yüreğimizle sizin samimiyetinize inanıyoruz. Aslında ibadetler konusunda gevşeklik yaşayan veya kafası karışık olan milyonların duygularına da tercüman olmaktasınız.

Biz de öncelikle belirtelim ki, ibadetler, tıpkı yemek yemek ve su içmek gibidir. Ağzımızda yara olsa, dilimiz tat alamasa da yemeye ve içmeye devam ederiz; çünkü beden buna ihtiyaç duyar.

Aynı şekilde, aklımız, ruhumuz ve kalbimiz haz almasalar da namazı kılmaya devam etmeliyiz, çünkü namaz ruhumuzun gıdasıdır ve içimizdeki canlılığı, dengeyi ve yakınlığı besler.

Bu konuda size tavsiyelerimiz şunlar olacaktır.

1. Küçük niyet ilaveleri yapılabilir

İbadeti yaparken her defasında küçük bir niyet ekle: mesela “Allah rızası için” ifadesine, bugün sabrımı, şükrümü veya şuurumu geliştirmek için gibi bir niyet de eklenebilir. Bu, otomatiği kırar.

2. Duyusal veya fiziksel küçük dokunuşlar olabilir

Namaz kılarken farklı bir yer veya farklı bir seccade kullanmak, ezberlediğin ayetleri ve duaları farklı ses tonlarıyla okumak gibi küçük değişiklikler, beynin dikkatini artırır ve sıradanlığı önler.

3. Günlük hatırlatıcı ritüeller

Namazdan önce 3–5 saniye durup “Şu an Allah’ın huzurundayım” demek gibi kısa farkındalık halleri ve bilinçleri, otomatikleşmiş hareketi bilinçli ibadete çevirir.

5. İbadeti başkalarıyla paylaşmak

Bazen bir yakınla hisleri paylaşmak veya birlikte dua etmek, sıradanlığı kırar ve manevi heyecanı artırır.

4. Bu Durum İnsanidir, İmana ve İbadetlere Zarar Vermez

Bu insanı bir durumdur. Çünkü insanoğlu, düzenli olarak yaptığı her davranışı sıradanlaştırabilir. Çünkü davranışlar zamanla alışkanlık dönüşüp kişinin beynine otomatiğe bağlanır.

Bu açıdan ibadetler de bunlardan hariç değildir. Zaman zaman böyle olması da normaldir ve kişinin imanına zarar vermez ve ibadetin değerinin azaldığı anlamına gelmez, daha çok insanın farkındalığının dalgalanmasıyla ilgilidir.

Psikolojik olarak insan beyni şöyle çalışır: Tekrar edilen her şey otomatikleşir.

Bu aslında kötü değil, aksine bir nimet. Çünkü her namazda sıfırdan motivasyon üretmek zorunda kalmayız. Böylece ibadetler hayatımızın doğal bir parçası olur.

Ancak bunun sonucu olarak duygusal yoğunluk azalabilir. Buna psikolojide “alışma (habituation)” denir.

5. İbadetler Haz İçin Yerine Getirilmez

İbadetlerden alınan haz, elbette değerlidir. Ancak ibadetler haz için yapılmaz. Allah’ın emridir ve O’nun rızası için kılınmalıdır. Bu niyetle ve düşünce ile kılınan namazlardan haz alınıyorsa nurun ala nur, ama haz alınmıyorsa da bu durum ibadetlerin ruhuna vermez.

Ayrıca ibadetlerden alınan hazzın da sınırsız derecesi vardır. Bir incir çekirdeğinden koca ağaca kadar ne kadar fark varsa, insanların da ibadetlerden aldığı haz arasında o kadar fark vardır.

Bundan dolayı ibadetleri yerine getirirken, hissettiğimiz maneviyatı, duyduğumuz ve okuduğumuz evliya ve büyük zatların namazı ile karşılaştırmamak gerekir.

Kişiye düşen sadece kendi niyetini sorgulamaktır.

6. İbadetlerin Devamlılığı, Hazzından Daha Önemlidir.

İbadetlerde öneli olan devamlılıktır. Bu anlamda süreklilik manevi duygulardan daha önemlidir. Daha da önemlisi her zaman aynı huzuru hissetmemek normaldir, asıl değer ibadeti bırakmamaktır.

Ayrıca duygu olmadan yapılan ibadet, daha saf bir kulluk bile olabilir. Çünkü sadece Allah için yapılır, his için değil

7. Rutini Bozarak Sıradanlığı Bozun

Burada önemli olan yapılan ibadetleri otomatiğe bağlanmaktan kurtarmak için zaman zaman rutini bozmaktır. Mesela namazları bazen evde ailecek cemaatle kılmak bazen de cami ve cemaate giderek cemaatle kılmak; Kuran dan farklı farklı sureler ve ayetler ezberleyip her namaz da farklı ayetleri okumak; okunan ayetlerin anlamını daha önce tefsir ve meallerden okumak suretiyle namaz da o manalara dikkat etmek; namazlardan önce o vakit namazın anlamını Risale-i Nur külliyatından (9. Söz’den) okuyarak namaza daha şuurlu başlamak; hayatımızın öncelikleri için ibadetlerimizin yerini yeniden belirlemek gibi değişikliklerle rutini bozabiliriz.

8. Namazı Görev Olarak Değil, Allah’ın Huzuruna Çıkma Olarak Görmek

Namaz, oruç ve hac gibi ibadetlere yerine getirilmesi gereken yükümlülükler olarak bakarsak, zamanla bize usanç verebilir. Ama duygusal bağla yaklaşırsak her daim şevkimiz kalıcı olur.

Mesela namaza Allah’ın huzuruna çıkmak olarak bakmak, O’nunla sohbet etme ve O’na yakın olma olarak bakarsak heyecanımız sürekliliğini korur.

Mesela ibadetten önce 5 saniye durup ve içimizden “Şu an Allah’la buluşmaya gidiyorum.” diye düşünülürsek, bu durum otomatikliği kırar.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet