Cehennem ateşinin dereceleri nasıldır?

- Cehennem abının çeşitleri ve derecelerini anlatan ayet ve hadis var mıdır?
- Bu konuda birkaç hadis ve ayet-i kerime paylaşıp açıklar mısınız? 

Değerli kardeşimiz,

Cehennem ile ilgili birçok ayet-i kerime ve hadis-i şerif vardır. Bunlardan bazılarını paylaşıp açıklamaya çalışalım.

İbni Mes’ûd (ra)’den rivayet edildiğine göre, Resûlullah (asm) şöyle buyurdu:

« يُؤْتَى بِجَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ لَهَا سَبْعُونَ أَلْفَ زِمَامٍ ، مَعَ كُلِّ زِمَامٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ يَجُرُّونَهَا »

“Hesap gününde cehennem getirilir. Cehennemin yetmiş bin dizgini ve her bir dizgini çeken yetmiş bin de melek vardır.” (Müslim, Cennet 29).

Cehennemin yaratıldığı ve hesabın görüleceği günde halen bulunduğu mekândan alınıp getirileceği Kur’an’da da açıkça belirtilir.

“O gün cehennem getirilir, insan yaptıklarını birer birer hatırlar. Fakat bu hatırlamanın ne faydası var!” (Fecr, 89/23),

ayeti işte bu durumu anlatmaktadır. Hadiste ifadesini bulan bu temsil, cehennemin büyüklüğünü ve dehşetini gösterir. Hadis şârihleri ve diğer İslâm âlimleri bu anlatımın bir mecaz değil, hakikat olabileceğini ifade ederler. Çünkü hadiste anlatılanı olduğu gibi kabul etmeye mâni bir sebep yoktur.

Numân b. Beşîr (ra)’dan rivayet edildiğine göre, Resûlullah (asm)’i şöyle buyururken işittim demiştir:

« إِنَّ أَهْوَنَ أَهْلِ النَّارِ عَذَاباً يَوْمَ الْقِيامَة لَرَجُلٌ يُوضَعُ في أَخْمَصِ قَدميْهِ جمْرَتَانِ يغْلي مِنْهُمَا دِمَاغُهُ مَا يَرى أَنَّ أَحداً أَشَدُّ مِنْه عَذَاباً ، وَإِنَّه لأَهْونُهُمْ عذَاباً »

“Şüphesiz kıyamet gününde cehennemliklerin azabı en hafif olanı, ayaklarının altına iki kor konulup da bu sebeple beyni kaynayan kişidir. Oysa o, hiç kimsenin kendisinden daha şiddetli azap gördüğünü zannetmez. Halbuki kendisi, cehennemliklerin azabı en hafif olanıdır.” (Buhârî, Enbiyâ 1, Rikak 51; Müslim, İmân 362-364).

Cehennemde görülecek azap, herkesin dünyadaki küfür ve isyanıyla orantılıdır. Bazısının azabı daha şiddetli, bazısınınki ise daha hafiftir. Azâbı en hafif olan bile kendisinden daha şiddetli azap görenler olduğu kanaatinde değildir. Herkesin azabı kendisine şiddetli gelir. Zira ayet-i kerimede belirtildiği gibi herkes kendi derdine düştüğü için başkasının ne halde olduğunu bilemez.

“O gün kişi, kardeşinden, anasından, babasından, eşinden ve oğullarından kaçar. O gün, onlardan her birinin, kendisine yetecek derdi vardır.” (Abese, 80/34–37)

En hafif azabı görecek kimse hakkında açık bir bilgiye sahip değiliz. Bu kimse, cehenneme girecek günahkâr bir mümin midir, yoksa kâfir midir? Hadis şârihlerinden bazıları, bir başka rivayetten hareket ederek bu kimsenin kâfirlerden olduğunu ve onun da Peygamberimizin (asm) amcası Ebû Tâlip olacağını söylerler. Bu azabı gören kimse, müminlerden ise, günahının cezasını çekip neticede cennete girecektir. Eğer kâfirlerden ise onun azabı sürekli olacaktır.

Semüre b. Cündeb (ra)’den rivayet edildiğine göre, Hz. Peygamber (asm) şöyle buyurdu:

« مِنْهُمْ مَنْ تَأْخُذهُ النَّارُ إِلى كَعْبَيهِ ، ومِنْهُمْ منْ تأْخُذُهُ إِلى رُكْبَتَيْهِ ، وَمِنْهُمْ منْ تَأْخُذُهُ إِلى حُجْزتِهِ ، وِمِنْهُمْ منْ تَأْخُذُهُ إِلى تَرْقُوَتِهِ »

“Cehennem ateşi, cehennem ehlinin bazısının topuklarına, bazısının dizlerine, bazısının kuşak yerlerine, bazısının da köprücük kemiklerine kadar çıkar.” (Müslim, Cennet 33)

Bir önceki hadiste de geçtiği gibi, cehennemdeki azap çeşit çeşit ve derece derecedir. Bu hadis ise, bir kısım uygunsuz tevillerle cehennem azabı cismî değil manevidir gibi iddialarda bulunanların görüş ve düşüncelerine itibar edilemeyeceğini, cehennem azabının insanın Allah tarafından yeniden yaratılan vücuduna yapılacağını bir kere daha ortaya koymaktadır.

Esasen cennet ve cehennemle ilgili olarak Kur’an ve Sünnet’te anlatılan her şeyi, öncelikle anlatıldığı gibi kabul etmek zorundayız. Kaldı ki, anlatılan konular ve bu anlatımda kullanılan kelime ve terimler herkesin anlayabileceği açıklık ve netliktedir. Bunları herkesin bildiği anlamlarının dışına çekerek uygunsuz yorumlar yapmak caiz değildir.

Cehennem azabı, insanı yiyip bitirecek bir azap da değildir. Öyle olsaydı, sürekliliğinden bahsedilmez ve vücudun çeşitli organları sayılarak ateşin bunları sarması söz konusu edilmezdi. Kaldı ki, cehennem azabı gören müminler suçlarının cezasını çektikten sonra cennete gönderilince, cennetliklerin kendilerini tanıyacakları ayet ve hadislerle sabit olduğuna göre, bu azap görünüş ve şekillerde bir değişiklik de yapmayacaktır.

Özet Olarak

- Cehennem yaratılmış olup halen mevcuttur.

- Hesap gününde cennet de cehennem de hazır bulunacaktır.

- Cehennem azabı haktır.

- Cehennemde görülecek azap dereceleri çeşit çeşit ve farklıdır.

- Herkesin gördüğü azap, kendine göre cehennem azabının en şiddetlisidir.

- Cehennemin azabı insanların cisminedir.

- Cehennem azabı vücudu yok edip bitirmeyecektir.

- Cehennem azabı insanların şekillerini tanınmaz hale getirmeyecektir. (bk. Riyazü’s-Sâlihîn Tercüme ve Şerhi, Peygamberimizden Hayat Ölçüleri, Erkam Yay., H. No: 398, 399 ve 400)

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet