Abdest ayetinden sonra çıplak ayağa mı mesh edildi?

Abdestte hükmü neshle ilgili bu iddiaya ne dersiniz? Şöyle bir iddia var ne cevap verirsiniz? “Abdestte Hz. Peygamber her zaman çıplak ayağını yıkamış ve kuru kalan topuklar için de cehennemle tehdit etmiştir. Ehli sünnet bu hadislere dayanarak abdestte ayakların yıkanması gerekliliğini savunmuştur. Fakat bunlar Mekke ve Medine dönemlerinin başlarındaydı oysa maide suresinin 6.ayeti peygamberin vefatına yakın zamanda indi ve abdestte ayakların meshini söyledi ve sonra Allah dedi ki “nimetimi sizin için tamamladım” sonra Hz. Peygamber veda haccında şöyle dedi; “Maide suresi son nazil olan surelerdendir onun helal dediğini helal haram dediğini haram biliniz.” (Suyuti ve İmam Beyhaki sünen-i kübra)
Yani bunlar gösteriyor ki başta abdestte ayaklar yıkanıyordu sonra Maide suresi diğer hükümleri hafifletti ve neshetti. Böylece ayeti peygamberin eski hadislerine göre hamletmek yanlış oysa ayet direkt ‘ka’beyn’ kelimesini hadisler olmasından fetha ile okuyorlar eğer hadisler olmasa zaten ayaklar kelimesi ayetteki ‘başın’ meshine atıftır bundan dolayı ayaklar meshedilmelidir.”
Bu iddiaya ne dersiniz?

Değerli kardeşimiz,

Öncelikle ifade edelim ki, burada kaynak olarak verilen hadisin, sorudaki iddiayla hiç bir ilgisi yoktur.

İlgili hadis Nesai’ye ait “es-Sünenül-kübra” adlı eserde geçmektedir. Beyhaki’de rastlayamadık. Bu hadisin diğer bir kaynağı, Hâkimin “el-Müstedrek” adlı eseridir.

Rivayete göre, Cübeyr b. Nüfeyr şunları anlatmıştır: Ben hacca gittim, orada Hz. Aişe’nin yanına gittim, bana “Ey Cübeyr! Sen Maide suresini okuyor musun?” diye sordu. “Evet” dedim. Bunun üzerine ‘Bu sure en son nazil olan suredir. O halde bu surede helal kılan hükümleri gördüğünüzü helal, haram gördüklerinizi de haram kabul edin’ dedi. (bk. Hâkim, el-Müstedrek, hno: 3210)

Hakim bu hadisin Buhari ve Müslim şartlarına uygun sahih bir rivayet olduğunu bildirmiş ve Zehebi de Telhis’inde bunu tasdik etmiştir. (bk. Hakim, Telhis, 3210)

Soruda geçen “Yani bunlar gösteriyor ki..” iddiası, sanki ilgili hadis rivayetinde de bu bilgiler varmış imajı oluşturulmuştur. Oysa orada bu bilgiler yoktur.

Kur’an-ı Kerîm’de abdestle ilgili olarak “Ey iman edenler! Namaza kalkacağınız zaman yüzlerinizi, dirseklere kadar ellerinizi ve -başlarınıza mesh edip- topuklarla beraber ayaklarınızı yıkayın.” buyrulmaktadır. (Mâide, 5/6)

Maide Suresi’nin 6. ayeti, abdest alma şeklinin detaylarını vermekte ve ayakların yıkanması gerektiğini belirtmektedir. Bu ayetin inmesiyle birlikte abdest ile ilgili hükümler netleşmiştir. Ayetin sonundaki "nimetimi tamamladım" ifadesi de, abdestte ayakların yıkanması hükmünün kesin ve değiştirilemez olduğunu pekiştirmektedir.

Bu nedenle, Ehl-i sünnet mezheplerinin tamamı, bu âyet-i kerîmede emredilenlerin; yüzün, dirseklerle birlikte kolların ve topuklarla birlikte ayakların yıkanmasının farz olduğu konusunda görüş birliği içindedirler. (İbn Rüşd, Bidâyetü’l-müctehid, 1/21-22)

Hz. Peygamber (asm) ve ashabının abdest alırken ayaklarını yıkadıklarına dair tevatür derecesine yakın bir şekilde nakledilen hadisler, ayakları yıkamanın farz olduğuna delildir. (Buhârî, Vudû’, 7, 24, 28, 38-39, 41-42 [140, 159, 164, 185-186, 191-192]; Müslim, Tahâret, 3-4, 18 [226, 235]; bk. Kettânî, Nazmü’l-mütenâsir, 59)

Ayrıca Hz. Peygamber (asm) Efendimiz, abdest alırken ayaklarını mesh eder gibi yıkayıp da topuklarına su ulaşmayan kişileri gördüğünde, “Topukları ateşte yanacakların vay hâline!” buyurmuştur. (Buhârî, Vudû’, 27, 29 [163, 165]; Müslim, Tahâret, 25-30 [240-242])

Yine Peygamberimizin (asm), abdest alıp da ayağı üzerinde kuru yer kalan birisi yanına geldiğinde ona, “Dön de abdestini tam al” buyurmaları, abdestte ayakların yıkanmasının farz olduğuna delildir. (Müslim, Tahâret, 31 [243])

Soruda geçen iddiacı, bu ve benzeri rivayetleri bağlamından kopararak ve çarpıtarak mesh hakkındaki görüşünü ispat etme cihetine gitmektedir. Zira rivayetlerin zahirinden bunların mestler üzerine mesh ile ilgili olduğu rahatlıkla anlaşılmaktadır. Nitekim yazarın kaynak gösterdiği Darekutnî bu rivayetleri, “el-Mesh ale’l-huffeyn” başlığı altında rivayet etmiştir. Buradaki tüm rivayetler mestler üzerine mesh hakkındadır.

Cerir b. Abdullah (ra)’dan gelen rivayet de aynen şu şekildedir:

"Resulullah’ın (asm) mestleri üzerine mesh ettiğini gördüm." Dediler ki: "Bu, Maide suresinin nüzulünden sonra mı idi, yoksa önce mi?" O da şöyle dedi: "Ben ancak Maide suresinin nüzulünden sonra Müslüman oldum." (bk. Darekutnî, Sünen, thk. Şuayb Arnavût, Beyrut, 1416/2004), 1/355-369)

Demek ki, Maide suresi indikten sonra da ayakların yıkanması devam etmiş, meshler çıplak ayağa değil, mestler üzerine yapılmıştır.

Abdestte ayakların yıkanmasının yerine mesh edilmesi, belirli şartlar altında ve mest giyinildiği durumlarda geçerli olan bir uygulamadır. Mest üzerine mesh etme şartı, mestin abdestli olarak giyilmesini gerektirmektedir.

Özetle, abdest alırken ayakları yıkamak farzdır, ayaklarını yıkamayanın abdesti yoktur. Mesh etmek ise, çıplak ayağa değil mestler üzerinedir.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet