Şöyle yapsaydım daha iyi olurdu demek günah mı?

Hayatta konuşulan konular. Günlük hayatta “Şöyle yapsaydım daha iyi olurdu”, “Ben şunu yapsaydım sen de şunu yapardın” geleceğe dair cümleler kurmak dinen caiz mi?
Bu sözler gaybı bildiğini iddia etmek anlamıyla söylemiyorum tahmin etme, muhtemel sonuç olarak yorumlama ya da olabilirdi düşüncesi olarak diyorum. Sizin bu konu hakkındaki görüşleriniz nelerdir örnek vererek açıklarsanız sevinirim.

Değerli kardeşimiz,

Sorulardaki kayıtların varlığı durumunda böyle bir şey söylemek caizdir. Çünkü, bu sözlerde bir gaybı bilme iddiası yoktur. İnsan aklının o anda kabul ettiği bir tahmindir, hava tahmin raporu türünden kuvvetli bir ihtimali dillendirmektir.

Örneğin, “Ben dün Ankara’dan İstanbul’a gelseydim daha iyi olurdu, çünkü o zaman toplantıya katılır ve belki de birçok arkadaşlarımı görürdüm” demek, bir tahmindir.

Keza, “Eğer ben dün sana 50 lira verseydim sen de bugün pazardan bize balık alırdın.” cümlesi de kişinin zihnindeki güçlü bir ihtimalin tasviridir. Söylemekte bir beis yoktur. Aslında bu gibi ifadelerde bir hazf vardır. Mesela “Ben şunu yapsaydım sen de şunu yapardın” cümlesinde “belki” kelimesi zımnen vardır.

“Ben şunu yapsaydım sen de şunu yapardın” cümlesinde de “keşke” edatının hazfi mülahaza edilebilir. Mesela: “Eğer ben yemek yemeden gelseydim, şimdi sen bize iyi bir sofra hazırlardın” ifadesini başında bir “Keşke” mülahaza edilebilir. “Keşke ben..” şeklinde.

Ancak bazı konularda “Keşke” demek en azından mekruhtur.

“Eğer” veya “keşke” sözcüğünün kullanılmasının uygun olup olmaması, bunu kullanan kimsenin akidesiyle yakından ilişkilidir.

Şayet “keşke/eğer şöyle olsaydı., böyle olurdu/veya böyle olmazdı” ifadesini kullanan kimse, olmasını istediği şeyin vukuu durumunda, mevcut durumun -Allah’ın meşietini, iradesini, dilemesini göz önünde bulundurmadan- kesinlikle değişiyor olacağına inanıyorsa, bu yanlış bir düşünce olur ve şeytana yanlış telkin kapılarını açar.

Bundan dolayıdır ki, Peygamber Efendimiz (asm) bir hadis-i şeriflerinde buyurmaktadır:

“Eğer başına bir iş gelirse, ‘Keşke şöyle yapsaydım; o zaman şöyle olurdu.’ deme. ‘Allah’ın takdiri böyleymiş; O dilediğini yaptı.’ de. Zira, ‘Keşke şöyle yapsaydım.’ sözü, şeytanın vesvesesine yol açar.” (Müslim, Kader, 34)

Bu hadiste yer alan ve insanlardan söylenmesi istenen “Bu Allah’ın takdiridir, O neyi isterse onu yapar.” ifadesi, insanları sebeplere fazla yer veren düşüncenin yanlışlığından kurtarmaya yöneliktir.

Yok “keşke/eğer şöyle olsaydı, böyle olurdu/veya böyle olmazdı” ifadesini kullanan kimsenin maksadı -kesin kararın mutlaka Allah’a ait olduğunu göz önünde bulundurmakla beraber-Allah’ın kâinatta cari olan prensipleri çerçevesinde sebeplere hak ettikleri kadar bir değer vermek ise bunda bir beis yoktur.

Buna Hz. Ebu Bekir’in hicret esnasında mağaradayken söylediği “Eğer onlardan biri ayağını kaldırsa/ayağının altına baksa mutlaka bizi görür.” şeklindeki sözlerini misal verebiliriz. (bk. Buhârî, Fezâilü’l-ashâb 2)

Hz. Ebu Bekir, Allah’ın izni olmadan onların kendilerini göremeyeceklerine kesinlikle inanıyor olmakla beraber, bu sözleriyle normal adetullah denilen sebepler çerçevesinde onların kendilerini görmelerinin rahatlıkla mümkün olduğuna işaret etmiştir. (krş. İbn Hacer, Fethu’l-bari, ilgili hadisin şerhi)

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet