Sen müminlerin dayısı Muaviye'ye söver misin?

Hz. Muaviye'nin kabrindeki beyti kim yazdı? Hz. Muaviye'nin kabrinde, “Ey sahabeye açıktan düşmanlık eden, sen müminlerin dayısı Muaviye'ye söver misin?” diye başlayan bir beyit var bu beyti kim yazdı? Beytin Türkçe ve Arapça metinlerini yazar mısınız?

Değerli kardeşimiz,

Öncelikle ifade edelim ki, sadece Hz. Muaviye için değil bütün sahabiler için hürmet etmek Allah’ın ve Elçisi Hz. Muhammed (asm) Efendimizin emridir. Bu nedenle onlara sövmek büyük günahtır.

Hz. Muaviye'nin kabrinde, “Ey sahabeye açıktan düşmanlık eden, sen müminlerin dayısı Muaviye'ye söver misin?” diye başlayan bir beyit olduğuna dair herhangi bir bilgi bulamadık.

Ancak, Hz. Muaviye’nin kabir taşında, “Rahman ve Rahîm olan Allah'ın adıyla. Bu, müminlerin dayısı, vahiy katibi ve Allah Resulünün terkisinde yolculuk eden Muaviye b. Ebu Süfyan'ın kabridir.” anlamında bir yazı olduğu bazı resimlerde görülmektedir. (1)

Hz. Muaviye için kullanılan “Müminlerin dayısı” (Hâlü'l-müminîn) ifadesinin sebebi, Hz. Peygamber'in (asm) hanımlarından ve müminlerin annelerinden Ümmü Habîbe Remle bint Ebu Süfyan'ın kardeşi olmasıdır. Dolayısıyla Hz. Muaviye, Hz. Peygamber Efendimizin eşinin kardeşi, yani kayınbiraderidir. Bu sebeple bazı Sünnî tarih ve hadis kaynaklarında kendisinden bu şekilde söz edilmiştir.

Şahidede yer alan “Allah Resûlü'nün terkisinde yolculuk eden” ifadesi ise Hz. Muaviye'nin Peygamberimizle birlikte bir yolculuk veya sefer sırasında aynı binek üzerinde, onun arkasında bulunduğuna işaret etmektedir. Bu ifade, onun Hz. Peygamber Efendimize yakınlığını ve bazı yolculuklarda kendisine eşlik etmiş olmasını anlatmaktadır.

Şahidede yer alan bu unvanlar yalnızca sıradan övgü ifadeleri olarak değil, aynı zamanda İslam tarihinin ilk dönemlerinde önemli roller üstlenmiş bir şahsiyetin tarihî konumuna dair bir değerlendirme olarak da görülebilir.

Hz. Muuaviye'nin kabri ve türbesi hakkında farklı tarihî görüşler

Abbasîler, Şam'da Emevîlere ve onlarla bağlantılı yapılara karşı büyük bir tasfiye gerçekleştirmiş, ancak Emevî Camii bu yıkımdan kurtulmuştur.

Bazı tarih kaynaklarında Abbasîlerin, Emevî halifelerinin mezarlarını açtıkları ve cesetlerine dahi kötü muamele ettikleri anlatılır. Mes'ûdî'nin aktardığı rivayetlerde, Abdülmelik b. Mervân'dan Hişam'a kadar bazı Emevî hükümdarlarının mezarlarının açıldığı ve Hişâm'ın cesedinin yakıldığı belirtilmektedir.

Bununla birlikte Ömer b. Abdülazîz'in mezarının korunmuş olabileceği, hatta Muâviye'nin mezarının da korunmuş olmasının mümkün olduğu ileri sürülmüştür. Ancak bu konuda kesin bir kanaate ulaşmak kolay değildir. Zira bazı tarihî rivayetler, Abbasîlerin Emevî mezarlarını tamamen ortadan kaldırdıklarını ve mezarların bulunduğu alanları dahi uzun süre kullanılamaz hâle getirdiklerini bildirmektedir.

Bugün Bâbü's-Sagîr Mezarlığı'nda “Hz. Muaviye'nin türbesi” olarak bilinen bir yapı bulunmaktadır. Ancak bu yapının mevcut haliyle Hz. Muaviye'nin yaşadığı döneme ait olmadığı, daha sonraki dönemlerde inşa edilmiş bir yapı olduğu anlaşılmaktadır.

Bazı araştırmacılar, bugün görülen yapının Muaviye'nin ilk mezarının bulunduğu yere daha sonraki dönemlerde yapılmış bir yapı olabileceğini düşünmektedir.

Mezarlığın bilinen en eski kitabelerinden birinin ise Fâtıma bint Ahmed b. Hüseyin es-Sibtî'nin mezarına ait olduğu ve bunun 1048 yılına, yani Fatımîler dönemine tarihlendiği belirtilmektedir.

Kabir Şahidesindeki Yazı

Bâbü's-Sagîr'de “Muâviye'nin kabir şahidesi” olarak gösterilen ve günümüze kalan parça, yazı karakterinden hareketle geç Memlükler dönemine tarihlendirilmektedir.

Şahidede şu ifadeler bulunmaktadır:

بسم الله الرحمن الرحيم
هذا قبر خال المؤمنين معاوية بن أبي
سفيان كاتب الوحي ورديف رسول
الله صلّى الله عليه وسلّم

“Rahman ve Rahîm olan Allah'ın adıyla. Bu, müminlerin dayısı, vahiy kâtibi ve Allah Resul’ünün (asm) terkisinde yolculuk eden Muaviye b. Ebû Süfyân'ın kabridir.”

Kabir yapısının üzerinde ise Osmanlı dönemine ait nesih yazıyla şu ifadeler bulunmaktadır:

“Bu, efendimiz Muaviye'nin (Allah ondan razı olsun) makamıdır. Bu makam, hayır sahibi Şam muhafızı Hacı Mehmed Paşa tarafından 1115 yılında (1703-1704) yenilenmiştir.”

Dolayısıyla bugün görülen türbenin Memlükler döneminden kalmış, Osmanlı döneminde ise yenilenmiş bir yapı olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte Hz. Muaviye'nin son istirahatgahının Bâbü's-Sagîr'deki bu alan içerisinde bulunmuş olması ihtimal dahilindedir.

Bununla beraber, Hz. Muaviye’nin mezarı için Babü's-Sagir dışında üç farklı yer daha ileri sürülmüştür:

1. Yeşil Saray (Dârü'l-İmâre el-Hadrâ): Emevî Camii'nin güney duvarının yanında, günümüzde Azm Sarayı'nın doğusunda bulunan alan.

2. Hindistanlılar Zaviyesi: Emevî Camii'nin güneydoğusunda yer alan bu bölge için de Muâviye'nin mezarının burada olduğu ileri sürülmüştür. Ancak bu görüşü destekleyen açık bir yazılı delil bulunmamaktadır.

3. Emevî Camii'nin duvarı: İbn Asâkir'in, sahâbe maksûresinin doğusunda bulunduğunu belirttiği ve Kurrâ-yi Seb'a'nın toplandığı yerin bulunduğu bölge.

Bu nedenle Hz. Muâviye'nin mezarının kesin olarak hangi noktada bulunduğu konusunda tarihçiler arasında ihtiyatlı davranmak gerekir. Bâbü's-Sagîr'deki mevcut türbe, tarihî gelenekte onun mezarıyla ilişkilendirilen en bilinen mekânlardan biridir; ancak bugünkü yapının ilk mezar yapısıyla aynı tarihe ait olduğu kesin değildir.

Sonuç olarak: Bâbü's-Sagîr'deki Muâviye'ye nispet edilen kabir ve türbe, Şam'ın tarihî hafızasının önemli parçalarından biridir. Ancak mevcut türbenin Hz. Muaviye'nin vefat ettiği döneme ait olduğunu kesin olarak söylemek mümkün değildir. Kabir şahidesinin yazısı ve yapının sonraki dönemlerde geçirdiği yenilemeler birlikte değerlendirildiğinde, burada tarihî bir mezar geleneğinin devam ettiği, fakat bugünkü yapının daha geç dönemlerde şekillendiği anlaşılmaktadır.

Kaynak:
1) https://qaisargharaibeh.com/post.php? (erişim, 7 10 2026)
https://bornindamascus.blogspot.com (erişim, 7 10 2026)

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet