Yediklerimiz huyumuzu değiştirir mi?

At yersen cesur savaşçı olursun domuz yerden kıskançlık duygun gider mahremiyet kalmaz vahşi hayvanlar onlar gibi vahşi olmayasın diye yasak gibi…

Değerli kardeşimiz,

İslam geleneğinde, yiyeceklerin sadece bedeni doyurmakla kalmayıp, insanın mizacını, ruh halini ve ahlaki eğilimlerini de etkilediği kabul edilir.

Özellikle büyük İslam alimi İbn Kayyim el-Cevziyye, yiyecekler ile insanın tabiatı arasında doğrudan bir bağ kurar. Ona göre, tüketilen canlıların taşıdığı baskın özellikler, o gıdayı tüketen insanın mizacında izler bırakabilir. İslam hukukunda yırtıcı, leş yiyen veya fıtratı bozuk hayvanların haram kılınmasının hikmetlerinden biri de, insanın bu hayvanlardaki saldırganlık, vahşilik veya kıskançlık yoksunluğu gibi olumsuz tabiatlardan korunmasıdır.

Peygamber Efendimizin (asm) beslenme alışkanlıkları ve Tıbb-ı Nebevî kaynaklarında öne çıkan bazı gıdaların insan psikolojisi ve huyu üzerindeki etkileri şöyle değerlendirilmiştir:

Bal ve helva: Efendimiz tatlıyı, balı ve helvayı severdi. Balın zihni açtığı, hafızayı güçlendirdiği ve insana ferahlık vererek asabiyeti (öfkeyi ve kızgınlığı) azalttığı belirtilir.

Et (özellikle koyun eti): Peygamberimiz eti "yemeklerin efendisi" olarak nitelemiştir. Ancak, sünnete uygun olmayacak şekilde, etin aşırı ve sürekli tüketiminin huya sertlik, katılık ve öfke katabileceği için dengeli tüketilmesini tavsiye edilir.

Kabak: Peygamberimizin en sevdiği sebzelerdendir. Tıbb-ı Nebevî uzmanları kabağın beyni beslediğini, zihni dinlendirdiğini ve insana dinginlik, yumuşak huyluluk (hilm) kazandırdığını ifade ederler.

Ayva: İslam hekimlerinin eserlerinde ayvanın kalbi kuvvetlendirdiği, göğüsteki sıkıntıyı giderdiği, korkaklık ve endişe gibi hallere karşı ruha cesaret ve ferahlık verdiği aktarılır.

Sirke: Efendimiz, "Sirke ne güzel katıktır* (Müslim, Eşribe 167) buyurmuştur. Sirkenin vücuttaki harareti ve safrayı dengelediği, mizaçtaki ani parlamaları ve taşkınlıkları sakinleştirdiği kabul edilir.

Karpuz ve taze hurma dengesi: Peygamberimiz karpuz ile taze hurmayı birlikte yer ve "Bunun hararetini şunun soğukluğu ile, şunun soğukluğunu da bunun hararetiyle kırıyoruz" buyururdu. (Ebu Davud, Etime 44)

Bu dengeleme, vücut kimyasının yanı sıra insanın aşırı heyecanlı veya aşırı durgun mizaç özelliklerini dengelemenin de güzel bir sembolüdür.

2. Yemek miktarının ruh haline ve ahlaka etkisi

İslam ahlakında ne yediğimiz kadar, ne kadar yediğimiz de karakterimizi şekillendirir. Peygamber Efendimiz (asm) mideyi tıka basa doldurmaktan sakındırmış ve şu altın ölçüyü vermiştir:

“İnsanoğlu belini doğrultacak birkaç lokmadan fazlasını yememelidir. Eğer mutlaka yemesi gerekiyorsa, midesinin üçte birini yemeğe, üçte birini suya, üçte birini de nefesine ayırsın." (Tirmizî, Zühd 47)

Ahlak alimlerine göre; az ve ölçülü yemek kalbi inceltir, anlayışı keskinleştirir, kibri kırar ve merhamet duygusunu artırır. Çok yemek ise bedene ağırlık verdiği gibi ruha da tembellik, vurdumduymazlık ve kalp katılığı (kasvet) getirir; nefsani arzuları kamçılayarak ahlaki zafiyetlere zemin hazırlar.

3. Asıl belirleyici unsur, helal ve haram lokma

İslam düşüncesinde gıdanın huya ve maneviyata tesir eden en güçlü yönü, o gıdanın maddi içeriğinden ziyade helal ya da haram yoldan kazanılmış olmasıdır. Kul hakkı karışmış, hileyle veya haramla elde edilmiş bir lokma; insanın kalbini karartır, ibadet lezzetini alır, onu hayırlı işlerden soğutur ve huyunu bozar. Helal lokma ise bedene şifa olduğu gibi kalbe de nur, huzur ve istikamet verir.

Sonuç:

Yediğimiz gıdaların türü, miktarı ve helal-haram oluşu; biyolojik yapımızı, hormonlarımızı ve dolayısıyla anlık ruh halimizi (öfke, dinginlik, tembellik veya dinçlik gibi) doğrudan etkiler.

Ancak insan sadece yediğinden ibaret bir varlık değildir. Ahlakımızı ve karakterimizi asıl şekillendiren temel unsurlar; inancımız, irademiz, aldığımız terbiye, aile yapımız ve sosyal çevremizdir.

Gıdalar bu yolculukta mizacımızı destekleyen veya zorlaştıran yardımcı birer unsurdur.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet