Namazda ilk ve son oturuşun hükmü nedir?

Soru Detayı

Mezheplere göre ilk ve son oturuşun hükmünü detaylı açıklar mısınız?
Bu farklılığın sebebi nedir?

Cevap

Değerli kardeşimiz,

Kade ve hükmü

Kade, namazın rükünlerinden biridir.

Sözlükte “oturma, oturuş” manasına gelen kade fıkıh terimi olarak “namazların ikinci ve son rekatlarında belli bir süre oturma” anlamında olup kuûd kelimesiyle eş anlamlıdır. Celse ve cülûs da aynı manaya gelmekle birlikte daha çok iki secde arasındaki oturuş için kullanılır.

Üç ve dört rekatlı namazların ikinci rekatında yapılan oturuşa kade-i ûlâ, son rekatında yapılana kade-i ahîre denir. İki rekatlı namazların sonunda yapılan oturuş da kade-i ahîredir. 

Kade’de oturmanın hükmü

Fakihler bu oturuşların hükmü konusunda farklı görüşler ileri sürmüşlerdir. Kade-i ûlâ Mâlikî ve Şâfiîler’e göre sünnet, Hanefîler’e göre vacip, Hanbelîler’e göre farz; kade-i ahîre ise bütün mezheplerde farzdır, yani son oturuş namazın rükünlerindendir.

İlk oturuşu gerekli gören Hanefî ve Hanbelîler’e göre bunun süresi teşehhüd (tahiyyat) okuyacak kadardır.

Kade’de oturma süresi

İkinci kadenin oturma süresinin ne kadar olacağı hususunda farklı görüşler benimsenmiştir.

Hanefîler’e göre kade-i ahîrede tahiyyat okuyacak kadar, Mâlikîler’e göre selâm cümlesini söylemeye yetecek kadar, Şâfiîler’e göre teşehhüd ve “salli bârik”i okuyup namazdan çıkmak için verilen iki selâmdan ilkini vermeye yetecek kadar, Hanbelîler’e göre ise teşehhüdü ve salli bâriki okuyup iki tarafa selâm verebilecek kadar bir süre oturmak gerekir.

Kade’de erkeklerin oturuş şekli

Hanefîler’e göre her iki kadede sünnet olan oturuş şekli, erkekler için sol ayağı yere döşeyip sağ ayağını parmaklar kıbleye gelecek şekilde dikmek ve sol ayak üzerine oturmak (iftirâş), kadınlar içinse sol oturak üzerine oturarak iki ayağını sağ taraftan çıkarmaktır (teverrük).

Mâlikîler’e göre sağ ayak, parmaklar kıble istikametine gelecek şekilde dikilir ve sol ayak sağ tarafa uzatılarak oturak üzerine oturulur. Bu aynı zamanda Hanefîler dışındaki mezheplerin teverrük yorumudur.

Hanbelîler ve Şâfiîler’e göre ka‘de-i ûlâda iftirâş, ka‘de-i ahîrede teverrük şeklinde oturulur.

Kade’de kadınların oturuş şekli

Mâlikîler’le Şâfiîler’e göre kadınlar da erkekler gibi otururlar.

Hanbelîler’e göre kadınlar bağdaş kurarak veya teverrük şeklinde otururlar ki bu sonuncusu daha uygundur. Ka‘de sırasında ellerin uyluk üzerine konulacağı hususunda ulemâ görüş birliğine varmıştır.

Kade’de işaret parmağını kaldırmak

Mezhepler arasında bu ka‘delerde okunan teşehhüdün sözlerinde ve hükmünde, ayrıca kelime-i şehâdet okunurken işaret parmağının belli bir şekilde kaldırılıp indirilmesinde de görüş ayrılığı bulunmaktadır.

Mâlikîler’e göre her iki teşehhüd de sünnet, Şâfiîler’e göre ilk teşehhüd sünnet, ikincisi farz, Hanbelîler’e göre ilk teşehhüd vâcip, son teşehhüd farz, Hanefîler’e göre ise her iki ka‘dede teşehhüd okumak vâciptir.

Farklı hükümlerin sebebi ve hikmeti

Namazda oturuş şekli ve bu sırada okunacak dinî metinler konusunda ortaya çıkan değişik görüşler, Hz. Peygamber’in kolaylık sağlamak amacı taşıyan farklı uygulamalarına ve bunların yorumlanmasına dayanmakta olup bir görüşe uyup ona göre davranmak ibadetin makbul sayılması için yeterlidir.

Kaynaklar:
Lisânü’l-ʿArab, “ḳʿad” md.;
Şâfiî, el-Üm, I, 101;
Tahâvî, el-Muḫtaṣar (nşr. Ebü’l-Vefâ el-Efgānî), Kahire 1370/1950, s. 27-31;
Kâsânî, Bedâʾîʿ, I, 113;
İbn Rüşd, Bidâyetü’l-müctehid, I, 116-117;
İbn Kudâme, el-Muġnî, I, 532-541;
Nevevî, el-Mecmûʿ, III, 449-450, 462-463;
İbnü’l-Hümâm, Fetḥu’l-ḳadîr, I, 193-194;
Muhammed b. Ahmed ed-Desûkī, el-Ḥâşiye ʿale’ş-Şerḥi’l-kebîr, Kahire 1328, I, 240-241;
Cezîrî, el-Meẕâhibü’l-erbaʿa, I, 194-200;
“Cülûs”, Mv.F, XV, 267-268;
“Ṣalât”, a.e., XXVII, 69-70, 74, 79, 83, 97, 99-101.
bk. TDV İslam Ansiklopedisi, Kade md.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet

Yazar:
Sorularla İslamiyet
Kategori:
1.765 kez okundu
Yorum yapmak için giriş yapın veya kayıt olun