“Kuru duayı bırak, ağaç isteyen tohum eker” sözü Mevlânâ’ya ait mi?

Hz. Mevlana Celaleddin Rumi ye atfedilen bir söz var "Kuru duayı bırak, ağaç isteyen tohum eker." Bu söz Hz. Mevlana'ya mı aittir? Kaynağı nedir? Bu söz Furkan Suresinin 77. "Deki, Eğer duanız olmasa, Rabbim size ne diye ehemmiyet versin?” Ayetine ters düşmüyor mu? Bu sözden kastedilen nedir? nasıl anlamamız gerekir?

Değerli kardeşimiz,

Bu sözde dua küçümsenmemekte, “duaya gerek yok” denilmemektedir. Vurgu, sebebe riayet edilmesi gereken bir konuda, yalnızca dil ile yapılan duanın yeterli olmayacağı üzerinedir.

Nitekim sözün örneği çok manidardır: “Ağaç isteyen” bir kimseye söylenmiştir. Yani ağaç isteyenin, sadece “Ya Rabbi bana ağaç ver” demesi,
ama tohum ekmemesi, sulamaması, emek vermemesi eksik bir yöneliş olur.

Bunun kaynağına gelince:

Bu sözün Hz. Mevlânâ’ya ait olduğu konusunda bir kaynak bulamadık.

Peki bu sözün sahih bir kaynağı varsa, Kuran’a ters mi?

Ayet şöyledir: “De ki: Duanız olmasa Rabbim size ne diye değer versin?”(Furkan, 25/77)

Bu ayet duanın kulluk değeri taşıdığını, insanın Allah katındaki kıymetinin dua ve yönelişle ilgili olduğunu bildirir.

İlk bakışta “kuru duayı bırak” ifadesi ayete ters gibi görünebilir; ama burada kastedilen dua türü doğru anlaşılırsa çelişki kalmaz.

“Kuru dua” ne demektir?

Bu sözle duanın kendisi değil, şu tür dua eleştirilmektedir:

Sadece dille, kalp uyanıklığı olmadan, sorumluluk almadan, sebeplere hiç yönelmeden, sözde kalan, fiille desteklenmeyen dua. Yani dua ediyorum zannedip, hiçbir adım atmamak. Bu tür duaya mecazen “kuru dua” denebilir.

Elbette her duanın mutlaka bir sevabı vardır, bu açıdan asla boşa gitmez, ama örneğin bir meyve elde etmek istersen mutlaka sebeplerine de riayet etmek gerekir. Konuya bu açıdan bakarsak, ilgili sözün daha iyi anlaşılacağını düşünüyoruz.

“Ağaç isteyen tohum eker” ne anlama gelir?

Bu ifade şunu anlatır: Dua kavlîdir (sözlü yöneliş), çaba fiilî duadır (eylemle yöneliş). İslam’da dua sadece istemek değil, istenen şeyin gereğini de yerine getirmektir

Bu yüzden âlimler der ki “Fiilî dua, kavlî duanın kabulüne davetiyedir.”

Peygamberimizin (asm) verdiği ölçü

Uyuz olduğu için süt vermeyen devesi hakkında dua isteyen adama Efendimiz (asm): “Biz dua edelim, sen de bu duaya biraz katran kat.” diye cevap vermiştir. Yani dua edilecek, ama sebep de yerine getirilecek.

Bu, duayı küçümsemek değil, duayı tamamlamak anlamına gelir.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet