Huyumuzu nasıl güzelleştirebiliriz?

Huy değişir mi? Huyumuzu/huylarımızı nasıl güzelleştirebilir, iyileştirebiliriz?

Değerli kardeşimiz,

Öncelikle ifade edelim ki, duygu yok olmaz, ama kontrol altına alınır. Örneğin inat duygusu yok olmaz. Ama bunu helalde sürekli devam etmede, günahtan sakınmada, hiç kimseye zarar vermemek için inat etmede kullanabilirz.

Ebû Hüreyre (ra)’den rivayet edildiğine göre;

Bir adam Hz. Peygamberin (sasm) yanına geldi ve “Bana öğüt ver” dedi.

Peygamber efendimiz de (asm) ona: “Kızma!” buyurdu.

Adam dileğini birkaç kez tekrar etti. Peygamberimiz de (her defasında ısrarla): “Kızma!” buyurdu. (Buhârî, 6116)

Burada hatırlanması gereken bir husus da şudur: Sevgili Peygamberimiz (asm), öğüt vermesini isteyen insanlara, onların mizaç ve kabiliyetlerine en uygun tavsiyelerde bulunurdu.

Bu hadis-i şerif de bu kabil bir tavsiyedir. Bu sahabi, ne kadar ısrar etmişse de “kızma” sözünden başka bir tavsiye alamamıştır. Bu, o sahabinin çabuk sinirlenen, olur-olmaz şeylere kızan bir mizaca sahip olduğunu hatıra getirmektedir.

Şu aâlde kendisinde böyle bir mizaç bulunan Müslümanlar, Peygamber Efendimizin bu tavsiyesinin doğrudan kendilerine yönelik olduğunu unutmamalıdırlar.

- Ancak alimlerin ifade ettiği gibi, “kızmak” gibi fıtri hallerin değişmesi bizzat mümkün değildir. Buradaki “Kızma!” tavsiyesi muhal olan fıtri kızgınlığı gösterme demek değildir. Aksine bu tavsiye “kızgınlığın” sonucu olarak ortaya çıkan -dövmek, sövmek, yermek gibi- kötü davranışlardan uzak durmasına yöneliktir.

- Ahlakı güzelleştirmek için “alemlere rahmet olarak gönderilen”, Allah tarafından “sen çok yüksek bir ahlak üzerindesin” iltifatına mazhar olan ve “Ben güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim” diyerek nübüvvetinin özünü özetleyen ve Kuran “Üsve-i hasene” yani “en güzel hayat modeli, yaşam örneği” olarak bize takdim edilen Hz. Peygamberin (asm) güzel ahlakıyla ahlaklanmak, emir ve yasaklarına riayet etmek gerekir.

“Emrolunduğun şekilde istikametli ol!” mealindeki ayetin emri gereğince, Kuran ve sünnetin farz, vacip, sünnet olan emir ve yasaklarına riayet etmek suretiyle ahlakımızı güzelleştirebiliriz. Çok yüksek ahlak sahibi olarak gördüğümüz eskimez eski seleflerimizin ahlakı terbiye etme kaynağı da bundan başkası değildir.

Bu çerçevede konuyu nmeseleyi netleştirelim:

1. Huy değişir mi?

Evet, özü (mizaç) tamamen silinmez; ama yönü değiştirilebilir. Mesela öfke duygusu yok edilmez, fakat zulme değil adalete ve sabra yönlendirilir.

2. “Kızma!” ne demek?

Bu, “hiç öfkelenme” değil; öfkenin sonucu olan kırma, incitme, taşkınlık yapma gibi davranışları terk et demektir.

3. Huy nasıl güzelleşir?

Davranıştan başlanır: İçten gelmese bile doğruyu yapmak zamanla huyu değiştirir.

Tekrar ve alışkanlık: Sürekli yapılan iyi davranış karaktere dönüşür.

Nefis terbiyesi: Harama giden yolları kapatmak, kendine sınır koymak.

Örnek almak: Peygamber ahlakını model edinmek. Kuran’ın “üsve-i hasene” (en güzel örnek) dediği hayat budur.

İstikamet: “Emrolunduğun gibi dosdoğru ol” (Hud 11/112) ayetinin gereği olarak istikrarlı olmak.

4. Pratik bir ölçü:

Bir davranışı yapmadan önce şu soruyu sormak: “Bu, beni Allah’a yaklaştırır mı, uzaklaştırır mı?”

Bu muhasebe zamanla karakteri inşa eder.

Özet:

Huy doğuştan gelir ama değişmez değildir. İnsan, iradesi ve alışkanlıklarıyla huyunu eğitir.

Duygular değil, onların yönetiliş şekli insanı iyi ya da kötü yapar.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet