Haram yolla iş yapan kişiyle ticaret yapmak caiz mi?

Mesela toptancıdan gümüş alıyorum. Alırken de sarf vaktinin uyulması gereken kurallarına İslami çerçevede elimden gelince dikkat ediyorum. Peşin olma şartı, aynı meclis olma, kabz edilme şartlarını elimden geldiğince uyguluyorum. Fakat kafamı kurcalayan durum şu ki toptancı ve kuyumcuların kendi aralarında bağlantı dedikleri bir sistem var. Yani fiyatı önceden sabitlemek, aslında bir bakıma kesin satışı önceden yapıp sonra malın teslimatını ya da ödemesini yapmak gibi bir durumları var. Bunun da caiz olmadığını, vade faizine girdiğini biliyorum. Benim bu adamlarla her ne kadar kendim İslami sarf akit şartlarına uysam da ticaret yapmam uygun mu? Kaldı ki bildiğim kadarıyla bütün piyasada bu şekilde işliyor toptancı ve kuyumcularda. Bir yazınızda okumuştum gelirinin çoğu faizli ya da şüpheli işlemlerden, fasit işlemlerden kaynaklanan kişiden hediye alınmaz, mal alınmaz demiştiniz. Bu adamlar da bu işi bildiğim kadarıyla yani işlerinin, %80'nini bu şekilde yaptıkları için, mallarının çoğunu bu şekilde işlettikleri için benim bu adamlarla ticaret yapmam uygun olur mu?

Değerli kardeşimiz,

İslami ticaret hukukunda (özellikle sarf akitlerinde ve altın/gümüş alışverişinde) peşin olma, aynı mecliste bulunma ve kabz gibi şartlara hassasiyetle riayet etmenize rağmen, toptancının genel işleyişindeki fasit (gayri meşru) uygulamalar nedeniyle ticaret yapıp yapamayacağınız sorusu, fıkıhta "muamelat" ve "ihtiyat" prensipleri çerçevesinde değerlendirilir.

Bu meseleyi fıkhi kurallar ve tasavvufi/ahlaki yaklaşımlar zahiri sebepler ve "Bismillah" yani Allah namına almak perspektifi ışığında şu başlıklar altında özetleyebiliriz:

1. Fıkhi hüküm: Alışverişin kendi mahiyeti

İslam fıkhında temel kural şudur: Alışverişin akdi (yapılış biçimi) meşru şartlara uygunsa, satıcının veya alıcının diğer işlerindeki gayri meşru tutumları o anki alışverişi doğrudan batıl (geçersiz) kılmaz, alış verişe geçerlidir.

Siz gümüşü alırken sarf akdi kurallarına (peşin, aynı meclis, kabz) uyuyorsanız, iki taraf arasında o an gerçekleşen akit fıkhen geçerlidir.

Satıcının başka müşterilerle yaptığı veya piyasada genel olarak uyguladığı hatalı/vadeli bağlantı sistemleri, sizin yaptığınız o meşru ve helal alışverişi doğrudan haram kılmaz; çünkü malın kendisine ve akit anındaki şartlara haksız veya haram bir karışma söz konusu değildir.

2. İhtiyat ve alternatif arayışı

Her ne kadar akit fıkhen geçerli olsa da, bir toptancının kazancının veya piyasa işleyişinin büyük kısmı şüpheli ya da fasit işlemlerden (faizli bağlantılar vb.) kaynaklanıyorsa, dinen takva ve ihtiyat ölçüsü devreye girer:

Mümkünse alternatif bulmak: Bu kurallara tam anlamıyla riayet eden, hassas, şüpheli işlemlerden kaçınan başka toptancılar veya alternatifler varsa, onları tercih etmek manevi huzur ve takva açısından her zaman daha üstündür.

Zaruret ve ihtiyaç durumu: Piyasanın genel işleyişi bu yöndeyse ve başka bir alternatif bulmak fiilen çok zor veya imkansızsa, fıkhi açıdan bu tüccarlarla ticaret yapmak yasaklanmış değildir.

3. Zahiri sebepler ve "Bismillah" ölçüsü: Manevi boyut

Gafil veya fasit iş yapan kişilerden alışveriş: Malı aldığınız kişi veya piyasa, işlemleri Allah namına (meşru dairede) yapmıyor, faizli ve şüpheli çarklar içinde dönüyorsa; ideal olan, bu tür insanlarla ticari ilişkiyi asgari düzeyde tutmaktır.

İhtiyaç anındaki bakış açısı: Eğer almaya mecbur ve muhtaç iseniz; malı o kişinin şahsından veya gafletinden değil, "Arkadaki hakiki Münim (nimet verici) olan Allah'ın rahmet eli nazarıyla almalısınız. Yani merkeze o kişinin hatalı kazancını değil, Allah'ın o rızkı sizin için yaratmasını koyarak, helal şartlara riayet ederek alışverişinizi yaparsınız.

Özetle

- Alışveriş esnasında sarf kurallarına (peşin, kabz vb.) tam olarak uyuyorsanız yaptığınız ticaret fıkhen caizdir.

- Piyasanın genelinde bu sıkıntı olduğu için, daha hassas ve dürüst alternatifler bulabiliyorsanız onlara yönelmeniz en güzelidir.

- Başka alternatif yoksa ve ticaret yapmaya mecbur hissediyorsanız, akit şartlarına titizlikle uymak kaydıyla bu kişilerle ticaret yapmanızda sakınca yoktur; ancak kalbinin derinliklerinde bu gayri meşru işlerden rahatsızlık duymak imanın bir gereğidir.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet