Devlet başkanının ipek ve altın kullanması helal mi?

Osmanlı döneminde sultanlar neden ipek ve altın tılsımlı giysiler veya kaftanlar tercih etmiştir, halifenin gösterişli olması gerekli diye düşürülüyorsa bile İslam’ın en büyük önderi peygamberimiz bile böyle bir şey yapmamıştır. Aklım çok karıştı şuan, yardımcı olursanız sevinirim.

Değerli kardeşimiz,

Öncelikle ifade edelim ki, günümüzde müzelerde görülen birçok Osmanlı kaftanı ve saray kıyafeti incelendiğinde bunların tamamının saf altın veya saf ipekten oluşmadığı, çoğu zaman ipek, yün, pamuk gibi kumaşların altın ve gümüş sırmalarla işlenmiş olduğu görülmektedir.

Fıkıhta erkeklerin saf ipek giymesi ve altın takınması haram kabul edilmiştir. Ancak ipeğin veya altının az miktarda süsleme olarak bulunması konusunda âlimler bazı ruhsatlar zikretmişlerdir. Nitekim "Elbisenin çoğunluğu ipek değilse, az miktardaki ipek kısmı hükmü değiştirmez." şeklinde hükümler yer alır.

Buna göre, "İpek ile başka bir madde karışık olursa, çoğunluğun hükmü esas alınır." (Kasani, Bedai, 5/121; İbn Abidin, Redd ü’l-Muhtar, 6/352)

Bu sebeple Osmanlı padişahlarının giydiği bazı kaftanların dışarıdan bakıldığında çok gösterişli görünmesi, onların mutlaka saf ipek veya saf altından yapılmış olduğu anlamına gelmez. Eğer kullanılan malzeme fıkıhta izin verilen karışım oranları içindeyse, o dönemin alimleri bunu caiz görmüş olabilirler.

Kısacası, Osmanlı saray kıyafetlerinin ihtişamlı olması tek başına haram olduklarını göstermez; kullanılan malzemenin niteliği ve oranı fıkhî hükmü belirleyen asıl unsurdur. Bununla birlikte her bir kaftanın içeriği ayrıca incelenmeden kesin hüküm vermek de mümkün değildir.

Detaya gelince:

Resulullah’ın (asm) hayatı incelendiğinde sade bir yaşam tarzı görülür. Yamalı elbise giydiği, hasır üzerinde yattığı, aylarca evinde ocak yanmadığı dönemler olduğu sahih kaynaklarda nakledilmiştir. Bu sebeple birçok Müslüman, peygamberî örneğin sadelik olduğu sonucuna varmıştır.

Ancak aynı zamanda Resulullah’ın güzel elbiseler giymeyi tamamen reddettiği de söylenemez.

Nitekim, "Allah güzeldir, güzelliği sever." (Müslim, İman 148) hadisinde temiz ve güzel görünmenin meşru olduğu belirtilmiştir.

Bayramlarda, heyetleri kabul ederken veya önemli günlerde daha güzel elbiseler giydiğine dair rivayetler de vardır. Fakat bunlar israf ve gösteriş boyutunda değildir.

Osmanlı sultanlarına gelince, burada birkaç faktör etkili olmuştur:

1. Hükümdarlık geleneğinin etkisi

Osmanlılar sadece bir dinî lider değil, aynı zamanda büyük bir Devletin hükümdarıydılar.

Bu nedenle saray kıyafetleri yalnızca kişisel zevk değil, devletin ihtişamını temsil eden bir unsur olarak görülüyordu. Bir elçi onun huzura çıktığında güçlü bir devlet gördüğünü hissetmesi amaçlanıyordu.

2. Altın ve ipek meselesi

Burada bir ayrıntı önemlidir. Erkeklere saf ipek giymek ve altın takmak hakkında hadislerde yasak bulunmaktadır. Bu yüzden birçok Osmanlı kıyafeti:

Tamamen altından yapılmış değildir, altın sırma işlemelidir.

İpek ile başka kumaşların karışımından oluşabilir.

Bazen sadece süsleme kısmında altın tel kullanılmıştır.

Fakat bazı dönemlerde gerçekten fıkıh açısından tartışmalı sayılabilecek uygulamalar da görülmüştür. Osmanlı sultanlarının yaptığı her şeyin dinî açıdan kusursuz olduğunu söylemek doğru olmaz.

3. "Halife gösterişli olmalıdır" diye bir kural var mı?

Klasik fıkıh kitaplarında, "Halife mutlaka gösterişli giyinmelidir." şeklinde bir şart bulunmaz.

Böyle bir hüküm ne Kur'an'da ne de sahih hadislerde yer alır.

Ancak bazı siyasetname ve devlet yönetimi eserlerinde hükümdarın heybetini koruması, devlet otoritesini temsil etmesi ve makamın vakarını göstermesi tavsiye edilmiştir. Bu daha çok siyasî bir değerlendirmedir; ibadet veya dinî bir emir değildir.

Özetle:

Resulullah’ın örnekliği açısından bakıldığında sadelik daha baskın görünmektedir.

Osmanlı sultanlarının ihtişamlı kaftanlar giymesi ise büyük ölçüde imparatorluk geleneği, devlet temsili ve saray kültürüyle ilgilidir.

Osmanlılar birçok konuda İslâmî ölçülere bağlı kalmaya çalışmışlardır; ancak onların her uygulaması doğrudan sünnetin birebir yansıması değil, aynı zamanda bir imparatorluk ve saray geleneğinin ürünüdür.

Bu nedenle tarihî uygulamalar ile dinin bağlayıcı hükümlerini birbirine eşitlememek gerekir.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet