Davul ve tambur haram mı?

Peygamber Efendimizin (asm) şöyle buyurduğu rivayet edilmektedir: 'Allah Teâlâ ümmetime içkiyi, kumarı, darıdan yapılan içkiyi, davulu ve tamburu yasaklamıştır.' Böyle bir hadis var mı? Hadis âlimleri bu konuda nasıl bir değerlendirme yapmıştır?

Değerli kardeşimiz,

Öncelikle önemli bir usul kaidesini hatırlayalım:

Bir konuda ayet veya hadis tek başına ele alınıp hemen hüküm verilmez. Aynı meseleyle ilgili bütün deliller birlikte değerlendirilir. Çünkü bazı hadislerde yasaklama bulunurken, bazı hadislerde belirli şartlarla izin verildiği görülmektedir.

Soruda geçen hadis-i şerif şöyledir:

"Allah'ın Peygamberi (asm), alkol içmeyi, kumar oynamayı ve davul çalmayı, ayrıca darıdan yapılmış içki içmeyi yasaklamış ve 'Her sarhoşluk veren şey haramdır.' buyurmuştur." (1)

Konuyla ilgili başka bir hadis-i şerif de şöyledir:

"Yemin olsun, ümmetimden muhakkak birtakım kavimler meydana gelecektir. Bunlar zinayı, ipek elbiseler giymeyi, şarap içmeyi, meâzif (çalgı aletleri çalıp eğlenmeyi) helal ve mubah sayacaklar…" (2)

Bu rivayet, İmam Buhari tarafından Sahih'inde muallak olarak zikredilmiştir. Hadisin senedi hakkında tarih boyunca tartışmalar olmuşsa da, İbn Salah, İbn Hacer el-Askalânî, Nevevî ve birçok muhaddis hadisin sahih olduğunu kabul etmiştir.

Bu hadis, çalgı aletlerinin hükmü konusunda delil olarak kullanılan en önemli rivayetlerden biridir. Ancak bu hadisi değerlendirirken sadece tek bir rivayete bakarak hüküm vermek yerine, aynı konuyla ilgili diğer hadisleri, sahabe uygulamalarını ve alimlerin yorumlarını da birlikte değerlendirmek gerekir.

Öncelikle hadiste geçen "meâzif" kelimesine dikkat etmek gerekir. Bu kelime, her türlü müzik aletini kesin olarak ifade eden açık bir kelime değildir. Lügatlerde bu kelime; çalgı aletleri, özellikle tambur, ud ve benzeri telli veya eğlence amacıyla kullanılan aletler anlamında açıklanmıştır. (3)

Bu rivayeti esas alan bazı âlimler, çalgı aletlerinin kullanılmasını genel olarak caiz görmemişlerdir. Onlara göre hadiste zina, içki ve benzeri haramlarla birlikte zikredilmesi, çalgıların da yasaklandığını göstermektedir.

Ancak İslam alimlerinin tamamı bu hadisi aynı şekilde anlamamıştır. Başta İmam Gazâlî, İbn Hazm, Kemâlüddin İbn Hümâm, İbn Âbidîn, Abdülganî Nablusî, Şevkânî, Takiyyüddin Sübkî ve Remlî gibi birçok âlim, hadislerin bağlamına dikkat çekmişlerdir. (4)

Bu âlimlere göre hadiste yasaklanan şey, çalgının veya sesin bizzat kendisi değil; içki, zina, ahlaksızlık ve günahlarla beraber yapılan eğlence ortamlarıdır. Çünkü o dönemde bazı çalgılar özellikle meyhanelerde, içki meclislerinde ve haram eğlencelerde kullanılıyordu. Dolayısıyla yasak, bu tür kullanımlara yönelik olarak anlaşılmalıdır.

Bu anlayışa göre bir müzik veya çalgı,
Haram sözler içeriyorsa,
Günaha teşvik ediyorsa,
Şehveti ve kötü arzuları harekete geçiriyorsa,
İnsanları ibadetlerden ve sorumluluklardan uzaklaştırıyorsa,
caiz görülmez.

Ancak sözleri güzel olan, haram unsurlar taşımayan, insanı kötülüğe sevk etmeyen ve meşru ortamlarda kullanılan müzikler konusunda bazı âlimler ruhsat vermişlerdir. Nitekim düğün ve bayram gibi sevinç günlerinde def çalınmasına izin verildiğini bildiren sahih hadisler de bulunmaktadır. Bu hadisler, meselenin sadece çalgının varlığına değil, kullanıldığı yere, amacına ve meydana getirdiği sonuca bağlı olarak değerlendirildiğini göstermektedir. (5)

Sonuç olarak, İslam ilim tarihinde müzik ve çalgılar konusunda farklı içtihatlar oluşmuştur. Bir grup âlim bazı çalgıları caiz görmezken, diğer bir grup âlim hükmü çalgının kendisinden ziyade kullanım şekline, ortamına ve ortaya çıkardığı etkiye bağlamıştır.

Bu sebeple "bütün müzik ve bütün çalgılar kesin olarak haramdır" veya "her türlü müzik tamamen serbesttir" şeklindeki kesin genellemeler, İslam âlimlerinin bu konudaki bütün görüşlerini yansıtmamaktadır.

Doğru değerlendirme; çalgının türü, kullanılan ortam, sözlerin içeriği ve kişiye olan etkisi dikkate alınarak yapılmalıdır.

Detaylı bilgi için tıklayınız:

Çalgılı müziklerin dinlenmesi caiz midir?

Kaynaklar:
1) Ebû Davud, Eşribe, 5.
2) Buhari, Eşribe 5.
3) İbn Esîr, en-Nihâye, 3/230; İbn Manzûr, Lisânü'l-Arab, "azf" maddesi, 9/244
4) İhyâu Ulûmi'd-Dîn, VI, 142-144; İbn Hümâm, Fethu'l-Kadîr, VI, 482; İbn Âbidîn, Reddü'l-Muhtâr, V, 305, 307; Şevkânî, Neylü'l-Evtâr, VIII, 113-119; Sübkî, Tekmile, XX, 230; Remlî, Nihâyetü'l-Muhtâc, VIII, 298; İbn Hazm, el-Muhallâ, VII, 567.
5) Buhârî, Îdeyn, 2, 3; Müslim, Îdeyn, 16, 20; Gazzâlî, İhyâ, VI, 153; İbn Kudâme, el-Muğnî, XII, 41-42; Buhârî, Nikâh, 63; Ahmed b. Hanbel, Müsned, VI, 269; Beğavî, Şerhu’s-Sünne, IX, 47, 49; Hâkim, Müstedrek, II, 200, nr. 2749; Beyhakî, Sünen, VII, 288-289; Nesâî, Nikâh, 80; Tahâvî, Şerhu Meânî’l-Âsâr, IV, 294; İbn Hacer, el-Metâlibü’l-Aliyye, II, 54; Tirmizî, Nikâh, 6; Fethu’l-Bârî, XIX, 244; Umdetü’l-Kârî, XVI, 330; Buhârî, Meğâzî, 38; Edeb, 90; Diyât, 17; Müslim, Cihâd ve Siyer, 123; Beyhakî, Sünen, X, 227.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet