Âdem’i kurtaran, şeytanı mahveden neydi?

Değerli kardeşimiz,

Hz. Âdem’i kurtaran tövbe ve teslimiyet, şeytanı mahveden kibir ve inattır.

Kuran-ı Kerim’de kıssalar, bir eğitim vasıtası olarak ele alınır. Metin içerisinde önemli bir yer tutan bu kıssalar, insanlara hakikatleri anlatmanın ve öğüt vermenin en etkin yollarını teşkil eder.

Hz. Âdem kıssası da insanın yaratılışını, kim olduğunu, neden hata yaptığını ve en önemlisi bu hatalardan nasıl kurtulabileceğinin yollarını ortaya koyan temel kıssalardan biridir.

Bu yönüyle kıssalar, sadece geçmişte yaşanan olayların bir hikâyesi (esâtiru’l-evvelin) değil, aynı zamanda her çağın insanının kendisiyle ilgili anlamlı kesitler bulabileceği ve dersler çıkarabileceği rehber niteliğinde metinlerdir.

Hz. Âdem kıssası, Allah’ın yeryüzünde bir halife yaratacağını meleklere bildirmesiyle başlar. Melekler ise kendilerinin O’nu hamd ile tesbih ve takdis ediyorlarken yeryüzünde fesat çıkaracak ve kan dökecek bir varlığın yaratılış hikmetini sormakla mukabele etmişler, ancak bildiklerinin sınırlı olduğu cevabını almışlardır.

Sonra Âdem (as) topraktan yaratılmış, ona eşyanın isimleri öğretilmiş ve meleklere üstün geleceği bir imtihana tabi tutulmuştur. (Bakara, 2/30-34)

Yaratılışın daha bu safhasında, insanın baştan beri akıl, irade ve sorumluluk sahibi olacağı ve ilimle yükselebileceği anlaşılmaktadır.

Hz. Âdem ve zevcesi, cennete yerleştirilmiş ve kendilerine büyük nimetler bahşedilmiştir. Bu nimetlerden serbestçe istifade edebileceklerken bir ağaca yaklaşmaları yasaklanmıştır. (Bakara, 2/35; Araf, 7/19)

Esasında bu yasak, insanın imtihana tabi tutulmasının ve iradesini kullanmasının bir ifadesidir. Şeytan ise bu yasağı anlamsız göstermiş, suret-i haktan görünerek onları aldatmış ve hata yapmalarına sebep olmuştur. (Araf, 7/20-22).

Kuran’ın önemle vurguladığı nokta, Hz. Âdem’in hatasını kabul etmesi, suçu başkasına yüklememesi ve pişman olarak Rabbine yönelmesidir. Bu samimi yöneliş karşılıksız kalmamış, Rabbi Hz. Âdem’e tövbe etmeyi öğretmiş ve yapılan tövbeyi kabul etmiştir (Bakara, 2/37)

Hz. Âdem ve zevcesi, “Rabbimiz! Biz kendimize zulmettik; eğer bizi bağışlamaz ve bize merhamet etmezsen mutlaka ziyana uğrayanlardan oluruz!” duasıyla yakarışta bulunmuşlardır. (bk. Araf, 7/23)

Duada, emre itaat etmemekle insanın aslında kendisine zulmettiği ve ancak sonsuz merhamet sahibi Allah’ın bağışlaması ve merhametiyle kurtuluşun mümkün olabileceği vurgulanmaktadır.

Kıssanın satır aralarından, insanların hata yapabileceklerini, ancak bunun bir son olmadığı uyarısını okumak mümkündür. Özellikle hatadan hemen sonra pişmanlık duymak ve hatadan dönerek tövbe etmek asıl önemli olan noktadır.

Şeytan ise hatasında ısrar etmiş, suçunu üstlenmemiş, kibirlenerek üstünlük taslamış ve ilahî rahmetten mahrum kalmıştır. (Bakara, 2/34; Araf, 7/11-13, 16; Sad, 38/71-78)

Hz. Âdem hatasını kabul edip tövbe ederken, şeytan kibrine kapılıp dönmeyi hiç denememiştir bile. Dahası, kıyamete kadar insanları saptırmak için ant içmiştir. (Sâd, 38/82)

Bu sebeple insan ile şeytanın mücadelesi kıyamete kadar süregidecektir.

Kıssanın işaret ettiği önemli hususlardan biri de Hz. Âdem’in yeryüzüne indirilişinin bir ceza olarak değil, ilahî hikmetin bir tecellisi olarak anlaşılması gerektiğidir.

Dünyaya gelmekle insanlık yolculuğu başlamıştır. Allah, insanı yeryüzünde bu yolculuğunda başıboş bırakmamış ve her zaman hidayetiyle onların yanlarında olacağını ve bu hidayete uyanların korku ve hüzün yaşamayacaklarını bildirmiştir. (Bakara, 2/38)

Böylece insanın önünde saadet ve kurtuluş imkânının daima açık olduğu bildirilmiştir.

Mağfirete mazhar olabilmek için kıssadan başka dersler çıkarmak da mümkündür.

Mesela, kurtuluş günaha tövbe etmekle mümkündür. Zira insan melek değildir, hata edebilir, ancak hatalarında ısrar etmemesi emredilir. Ayrıca ümitsizliğe düşmemelidir. Çünkü kurtuluşun yolu ümitten geçmektedir.

Hz. Âdem ümitsizliğe düşmemiş, Allah’ın rahmetine sığınmıştır. Tövbesinde samimidir. Yönelişi ve yakarışı sadece dilden değil kalbin derinliklerinden gelmektedir.

Özetle Kuran’da Hz. Âdem kıssası, insanın sadece düşüşünün değil, umutla yeniden yükselişinin kıssasıdır. Çünkü günah, insanı helâke sürükleyen bir son hüküm değildir. Asıl belirleyici olan, tövbe eden kulunu bağışlayan Allah’ın sonsuz rahmetidir.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet