Ticarette kar sınırı yoksa, fahiş fiyat neden günah?

Müslim’de peygamberimiz fahiş fiyatın haram olduğunu ve bununla ilgili ciddi ikazlarda yasakladığına dair hadisi şerifler var doğru mu? Böyle hadisler varsa ticarette kar sınırı yok diye biliyoruz. Bu nasıl oluyor? Kar sınırı yoksa fahiş fiyatın da sakıncası olmasa gerek?

Değerli kardeşimiz,

Bu meselede iki önemli kavramı ayırmak gerekir:

Bir, normal kazançtır, diğeri aldatma ve istismar içeren kazançtır.

1. Kâr sınırı neden yok?

İslam’da prensip olarak ticaret, karşılıklı rızaya dayanır.

Bir kişi malını istediği fiyattan satabilir; devletin veya başkasının her durumda sabit bir kâr oranı belirlemesi esas değildir.

Nitekim Hz. Peygamber, (asm) Efendimize fiyatlara müdahale etmesi teklif edildiğinde şöyle buyurmuştur:

“Fiyatları belirleyen Allah’tır… Ben kimsenin malı konusunda bana hak iddia etmesini istemem.” (Tirmizî, Büyû‘ 69; Ebû Dâvûd, Büyû‘ 51)

Bu da gösterir ki serbest piyasa esastır.

2. Fahiş fiyat neden yasak?

Fahiş fiyat ise normal kâr değildir. Piyasa değerinin çok üstünde fiyat çekmek, karşı tarafın bilgisizliğini fırsat bilmek, aldatma (gubn-i fahiş), zor durumdaki insanı sömürmek gibi durumları içerir. Yani burada sorun “çok kazanmak” değil, haksız şekilde kazanmaktır.

3. Örnekle açıklama

Mesela köyden gelen ve şehir fiyatını bilmeyen birinin malını yolda karşılayıp ucuza almak. Bu, açık bir aldatma içerdiği için uygun görülmemiştir. Hatta Hanefîlere göre tahrîmen mekruh, diğer bazı mezheplere göre ise akit feshedilebilir. (bk. Zuhayli, el-Fıkhu’l-İslami , 5/3504)

4. Denge nedir?

Âlimlerin vurguladığı denge şudur: Ne müşteri kandırılmalı ne de satıcının eli kolu tamamen bağlanmalı. Yani ne sınırsız serbestlik ne de aşırı müdahale.

Sonuç

Kâr etmek serbesttir, ama aldatma ve istismar içeren “fahiş kâr” caiz değildir.

İslam, kazancı değil; haksız kazancı sınırlar.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet