Takıntılı biri olmak bir imtihan mı?

Aynı şey annemde de annanemde de var. Yani biz diğer insanlar gibi dik duruşlu umursamaz olamıyoruz hassasız insanların bize karşı yaptıklarını veya başka şeyleri çok kafaya takıyoruz. Yani bazen saçma sapan şeyleri bile günlerce kafaya takabiliyorum karakter olarak hassas bir karakterim ve bu huyum beni çok yoruyor. İbadetlerimde de kafaya taktığım şeyler bazen çok yoğun derecede olursa odaklanmamı zorlaştırıyor ve odaklanamadığım için de neyi nasıl yaptığımı bilemediğim için vesvese yiyip sürekli sehiv secdesine gidiyorum bu sadece ibadetlerde değil ibadet dışında günlük hayatımda da böyle. Hassas biri olmak bazı şeyleri herkesten çok kafaya takıyor olmak yani takıntılı OKB’li olmak bir imtihan mıdır? Yoksa insanın kendi edip kendi bulduğu bir şey midir?

Değerli kardeşimiz,

Evet, değil sadece OKB'ye yatkın olmak veya takıntılı bir mizaca sahip olmak, başımıza gelen her şey bizim için bir imtihan vesilesidir. Ancak bu, "Ben böyleyim, yapacak bir şey yok." anlamına gelmez. Aynı şekilde, "Tamamen kendi suçum, bunu ben yaptım." Veya “Allah bana neden böyle bir imtihan vesilesi verdi”, demek de doğru değildir. Yani burada suçlu yoktur, konuya daha dengeli bakmak gerekir.

Bu çerçevede şunları bilmemiz de fayda var:

1. Sizde hassasiyet yanında okb belirtileri de var.

Kendinizi “hassas” biri olarak tanımlıyorsunuz. Fakat anlattığınız bazı şeyler yalnızca hassasiyet olmayabilir. Mesela bir insanın başkasının sözünü fazla düşünmesi hassasiyet olabilir. Ama, aynı düşüncenin zihinde tekrar tekrar dönmesi, emin olamama, “Acaba doğru yaptım mı?” sorusunun bitmemesi, ibadeti tekrar kontrol etme, sehiv secdesine tekrar tekrar gitme, zihinsel kesinlik arama, OKB’nin özellikle kuşku, kontrol ve vesvese boyutuyla ilişkili olabilir.

2. Tek etken genetik yatkınlık değildir

Allah’ın bin bir ismi ve hikmeti gereği herkes farklı bir tabiatta dünyaya gelmektedir. Mesela kimisi daha sakin ve rahat bir mizaca sahiptir. Kimisi ise daha hassas, kaygılı ve ayrıntıcıdır. Evet, araştırmalar, OKB gelişiminde genetik yatkınlığın da önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Siz de annenizde ve anneannenizde benzer özellikler olduğunu söylüyorsunuz.

Bu, ailevi bir yatkınlık olabileceğini düşündürür, ancak yeterli değildir. Bunu şöyle düşünebilirsiniz: Yatkınlık sizde olabilir. Hayat şartları da bunu tetiklemiş olabilir. Sonrasında farkında olmadan geliştirdiğiniz bazı davranışlar (kontrol etme, tekrar etme, sürekli emin olmaya çalışma) döngüyü sürdürüyor olabilir. Dolayısıyla başlangıç ile sürdürülmesini birbirinden ayırmak gerekir.

Ayrıca bu konuda “kendim ettim, kendim buldum” yaklaşımı da doğru değildir. Elbette bazı alışkanlıklar takıntıları artırabilir; örneğin sürekli kontrol etmek, tekrar tekrar güvence aramak veya kaçınmak. Fakat OKB'nin ortaya çıkmasını sadece kişinin kendi hatasına bağlamak doğru değildir.

Görüldüğü gibi tek etken genetik yatkınlık değildir; çevre, öğrenilmiş davranışlar ve yaşam deneyimleri de etkilidir.

3. İmtihan, sadece dışarıdan gelen musibetlerle olmaz.

Kulun imtihanı sadece dışarıdan gelen bir musibetle olmaz. Bazı insanların imtihanı sağlıkla olur. Bazılarının maddi sıkıntıyla... Bazılarının öfkeyle...Bazılarının mal ve mülkle olur. Nitekim Cenab-ı Hak Kur’an-ı Kerim de şöyle buyurur:

“Mallarınız ve canlarınız huşusunda mutlaka imtihan edileceksiniz; sizden önce kendilerine kitap verilenlerden ve müşriklerden birçok üzücü sözler işiteceksiniz. Eğer sabreder ve günahlardan sakınırsanız, elbette bu davranış, yapılmasında azimli ve kararlı olunması gereken en mühim işlerdendir.” (Ali İmran 186)

“İyi bilin ki, mallarınız ve evlatlarınız sizin için ancak birer imtihan sebebidir. Büyük mükâfatın ise yalnız Allah’ın yanında olduğunu unutmayın.” (Enfal, 128)

“Gerçek şu ki, içinizden cihâd edenleri ve sabredenleri ayırt edinceye; söz ve davranışlarınızdaki samimiyetinizin doğruluğunu ortaya çıkarıncaya kadar biz sizi sınamaya devam edeceğiz.” (Muhammed 31)

“Mallarınız ve çocuklarınız birer imtihan vesilesidir. Allah’ın sevgi ve teatini mal ve evlat sevgisine tercih edenleri Allah katında büyük bir mükâfat beklemektedir.” (Teğabun 15)

Bazılarının imtihanı ise kaygı, vesvese veya takıntılardır. Bu açıdan bakıldığında, sürekli zihni meşgul eden düşüncelerle mücadele etmek de bir imtihan olarak görülebilir.

4. İmtihan olması, tedavi edilmeyeceği anlamına gelmez.

Bir şeyin imtihanımız olması onu olduğu gibi kabul etmek ve tedavi için uğraşmamak anlamına gelmez. Diyabeti olan biri nasıl tedavi oluyorsa, OKB'si olan biri de psikolojik destek alabilir, gerektiğinde ilaç kullanabilir ve uygun terapi yöntemleriyle belirtilerini önemli ölçüde azaltabilir.

Burada önemli olan kişinin kendisini rahatsız eden, huzurunu ve insan ilişkilerini bozan sıkıntılarına karşı isyan etmemektir. Allah bir dert vermişse dermanını da vermiştir. Bunu arayıp bulmak ve sonuca sabretmektir. Bu süreçte karşılaştığı sıkıntıları da imtihan vesilesi olarak görüp sabrederse çektiği sıkıntılar inşallah ibadet hükmüne geçer.

5. Kişinin sorumluluğu hastalığın varlığı değil, onunla nasıl başa çıktığındadır.

Hiç kimse doğuştan getirdiği psikolojik veya fiziksel özelliklerinden ve bunlara bağlı yatkınlıklarından dolayı sorumlu tutulamaz. Örneğin kıskanç, inatçı, sabırsız veya öfkeli bir mizaca sahip olmak ya da OKB gibi bir rahatsızlıkla dünyaya gelmek kişinin kendi seçimi değildir. Hiç kimse hassas bir mizacı veya dışarıdan rahatsızlık ya da hastalık olarak değerlendirilebilecek bir özelliği seçerek dünyaya gelmez.

Ancak kişi zamanla sahip olduğu bu hassasiyeti ve yatkınlıkları yönetmeyi öğrenebilir; duygularını düzenlemeyi, tepkilerini kontrol etmeyi ve bu özelliklerinin başkalarına zarar vermesini engellemeyi başarabilir.

Kadere iman, ahlakı değerleri öğrenme, terapi, doğru bilgiler ve düzenli pratikler bu noktada büyük fark oluşturabilir.

6. İbadet konusundaki yaşadığınız şey vesvesedir, itibar etmeyin

Yazınızda anlattığınız şu cümle tam da vesveseyi anlatıyor: "Odaklanamadığım için neyi nasıl yaptığımı bilemediğim için sürekli sehiv secdesine gidiyorum."

Bu durum, OKB'de sık görülen dinî içerikli vesveselerden biridir. Burada yaşadığınız sorun çoğu zaman ibadetin kendisi değil, "Acaba doğru yaptım mı?" düşüncesidir. Bundan dolayı emin olmadığınız her durumda ibadeti tekrar etmek veya sürekli sehiv secdesine gitmek, çoğu zaman vesveseyi besler ve bir kısır döngü oluşturur.

Ayrıca İslami açıdan da vesveseye gereğinden fazla itibar edilmemesi, kesin bir hata olmadıkça şüpheyle hareket edilmemesi yönünde güçlü bir yaklaşım vardır. Eğer bu durum sık yaşanıyorsa, hem güvenilir bir din bilgisi kaynağından hem de OKB konusunda deneyimli bir ruh sağlığı uzmanından destek almak faydalı olabilir.

7. Umursamaz olmak değil, sağlıklı değerlendirmek esas olmalıdır

Sizin yazınızda şöyle demektesiniz: "Biz diğer insanlar gibi umursamaz olamıyoruz."

Burada amacımız "umursamaz biri olmak" değil veya umursamaz olan insanlara imrenmek değil, önemli olanla önemsiz olanı ayırt edebilen biri olmaktır. Psikolojik sağlamlık, hiçbir şeyi umursamamak değildir; her düşünceye aynı ağırlığı vermemeyi öğrenebilmektir.

Ayrıca bu cümlede biraz da “öz-kabul problemi” var gibi . Diğer insanlar gibi “umursamaz olmamak” sizi daha değersiz kılmaz.

Eğer takıntılarınız sadece ibadetlerde değil, günlük hayatın birçok alanında da işlevselliğinizi bozuyor, sizi saatlerce zihinsel mücadeleye sokuyor ve ciddi yorgunluk oluşturuyorsa, bu durum tedavi edilebilir bir OKB tablosunun parçası olabilir.

Kısacası; evet, böyle bir yatkınlık bir imtihan olarak görülebilir. Ancak bu, sizin suçunuz olduğu anlamına gelmez. Aynı zamanda değişmeyeceği anlamına da gelmez. İmtihan ile tedavi birbirine zıt değil, birbirini tamamlayan iki yaklaşımdır.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet