Sadaka vermezsek, Allah bizden onu zorla alır mı?

Bir hadiste kuşluk namazının bizim tüm eklemlerimizin sadakasını verdiğini öğrendim. Bir hoca bunu anlatırken siz sadaka vermezseniz Allah sizden onu zorla alır demişti. Buna katılıyor musunuz? Bir de illa sadaka vermek zorunda mıyız? Allah bize eklemlerimizi karşılıksız vermedi mi?

Değerli kardeşimiz,

Hadislerde, insanın sahip olduğu her bir eklem için her gün bir sadaka gerektiği ifade edilmektedir. Nitekim Resulullah aleyhissalatü vesselam Efendimiz şöyle buyurmuştur:

“Her birinizin her bir eklemi için bir sadaka gerekir. Binaenaleyh her tesbih sadakadır, her hamd sadakadır, her tehlil sadakadır, her tekbir sadakadır. İyiliği tavsiye etmek sadakadır, kötülükten sakındırmak sadakadır. Kulun kuşluk vakti kılacağı iki rekât namaz bütün bunları karşılar.” (Müslim, Müsâfirîn, 84; Zekât, 56)

Başka bir hadiste ise şöyle buyurulmaktadır:

“İnsanların her bir eklemi için her gün bir sadaka gerekir. İki kişi arasında adaletle hükmetmen sadakadır. Bineğine binmek isteyene yardım ederek bindirmen yahut yükünü bineğine yüklemen sadakadır. Güzel söz sadakadır. Namaz için mescide giderken attığın her adım bir sadakadır. Gelip geçenlere eziyet veren şeyleri yoldan gidermen de sadakadır.” (Buhârî, Sulh, 11; Cihâd, 72, 128; Müslim, Zekât, 56)

Yine Resulullah (asm) şöyle buyurmuştur:

“Gerçek şu ki, her insanın vücudunda üç yüz altmış eklem bulunmaktadır. Kim bu eklem sayısı kadar ‘Allahu ekber’, ‘Elhamdülillah’, ‘Lâ ilâhe illallah’ der, Allah’tan bağışlanma diler, insanların yolu üzerinden taş, diken veya kemik gibi şeyleri kaldırır, iyiliği emreder veya kötülükten sakındırırsa, o günü kendisini cehennemden uzaklaştırmış olarak geçirir.” (Müslim, Zekât, 54)

Bu hadislerde geçen "sadaka gerekir" ifadesi, ilk bakışta bunun zorunlu bir ibadet olduğu izlenimini verebilir. Ancak İslam âlimleri, buradaki sadakanın “vacip değil, müstehap” olduğunu açıkça belirtmişlerdir.

Dolayısıyla bu hadislerde kastedilen, yapılması teşvik edilen bir ibadettir; terk edilmesi ise günah değildir. (bk. Nevevî, Şerhu Sahîh-i Müslim, 7/93-95; Azîmâbâdî, Avnu'l-Ma'bûd, 4/116; 14/105-107)

Nitekim "sadaka" kelimesi sözlükte, “sıdk” kökünden gelir ve doğruluk, samimiyet, sadakat gibi anlamlarla ilişkilidir. Dinî literatürde ise Allah'ın rızasını kazanmak amacıyla yapılan maddî veya manevî her türlü iyiliği ifade eder. Bu sebeple sadaka yalnızca para vermek değildir; güzel söz söylemek, insanlara yardım etmek, bir kötülüğü ortadan kaldırmak, Allah'ı zikretmek ve nafile ibadetler de sadaka kapsamına girmektedir.

Metinde aynı düşünce birkaç kez tekrar ediliyor. Bunu daha akıcı ve tek bir akış hâline şu şekilde ifade edebilirsiniz:

Soruda geçen, "Siz sadaka vermezseniz Allah onu sizden zorla alır." şeklindeki ifadeyi genel ve kesin bir dinî hüküm olarak kabul etmek doğru değildir. Ancak bu söz, "Allah dilerse şükrü ihmal edilen bazı nimetleri kulundan geri alabilir." anlamında bir uyarı olarak söylenmişse, bu ihtimal dahilindedir. Muhtemelen bu ifadeyi kullanan kişi de bunu kesin bir hüküm olarak değil, insanları şükre ve sadakaya teşvik etmek amacıyla söylemiştir.

Bununla birlikte, İslam'da insanın imtihanı özgür iradeye dayanır. Eğer işlenen her günahın ardından dünyada hemen bir ceza verilse veya yapılan her ihmalin karşılığı anında gerçekleşseydi, imtihanın hikmeti büyük ölçüde ortadan kalkardı. Nitekim Kur'an ve Sünnet'te, bazı günahların dünyada karşılaşılan sıkıntılar, hastalıklar veya musibetlerle affedilebileceğini bildiren rivayetler bulunmaktadır. Böyle durumlarda yaşanan musibet, mümin için günahlarına kefaret olabilir.

Ancak bundan hareketle, "Her sadaka terk edildiğinde Allah mutlaka o nimeti geri alır." şeklinde genel bir hüküm vermek doğru değildir. Bu sonuca ulaştıran açık bir ayet veya sahih hadis bulunmamaktadır. Bu sebeple, "Şükrü ihmal edilen bazı nimetler, Allah'ın dilemesi ve hikmeti gereği kişiden alınabilir." demek daha ihtiyatlı ve isabetli bir ifadedir. Çünkü nimetlerin devamı da sona ermesi de Allah'ın hikmet ve takdirine bağlıdır; bunu herkes için geçerli değişmez bir kural hâline getirmek doğru olmaz.

Öte yandan, nafile ibadetlerin temel özelliği şudur:

Yapıldıklarında sevap kazandırırlar; terk edilmeleri ise kişiyi günahkâr yapmaz. Kuşluk namazı da böyledir.

Dolayısıyla kuşluk namazını kılmayan kimse günah işlemiş olmaz; ancak bu büyük sevaptan mahrum kalmış olur.

Son olarak şu husus da unutulmamalıdır ki Allah Teâlâ, insanı yoktan var etmiş, ona beden, akıl, sağlık ve sayısız nimet ihsan etmiştir. Allah'ın bu nimetlere ihtiyacı yoktur; fakat kullarından bu nimetlere karşı şükretmelerini istemektedir. Sadaka, zikir, namaz ve diğer salih ameller de bu şükrün önemli göstergelerindendir.

Nitekim Allah Teâlâ şöyle buyurmaktadır:

“Andolsun, sizi yeryüzünde yerleştirdik ve orada sizin için geçim vasıtaları yarattık. Ne kadar da az şükrediyorsunuz!” (Araf, 7/10)

Sonuç olarak:

Hadislerde geçen sadaka emri, vacip değil, müstehaptır. Bu sebeple bir kimse kuşluk namazı kılmaz veya her gün bu sadakaları yerine getiremezse günah işlemiş olmaz.

Ancak bu ibadetleri yerine getiren kimse büyük sevap kazanır ve Allah'ın kendisine ihsan ettiği nimetlere fiilen şükretmiş olur.

Ayrıca, Allah'ın verdiği nimetlere şükretmenin, o nimetlerin korunmasına vesile olduğu; şükrün ihmal edilmesinin ise Allah'ın dilemesi hâlinde bazı nimetlerden mahrum kalmaya sebep olabileceği de unutulmamalıdır.

İlave bilgi ve açıklama için tıklayınız:

“Her bir insanda üç yüz altmış eklem / kemik / mafsal bulunur." diye bir hadis var mıdır, nasıl anlamlıdır?

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet