Bir cami neden rahatsız eder?

Neden bazı insanlar yeni bir cami yapılmasına karşı çıkıyor ve bunun için yürüyüşler düzenliyor? "Cami yerine okul yapılsın." denilirken neden okul ile cami birbirinin alternatifi gibi sunuluyor? Bir toplumun hem okula hem de ibadethaneye ihtiyaç duyabileceği neden göz ardı ediliyor? Eğer mesele gerçekten şehir planlaması değilse, o hâlde şu soruyu sormak gerekmez mi: Bir cami neden rahatsız eder?

Değerli kardeşimiz,

Zaman zaman yeni bir cami yapılacağında, bazı insanların buna karşı çıktığı ve bunun için yürüyüşler düzenlediği görülmektedir. “Cami yerine okul yapılsın.” gibi ifadelerle cami ile eğitim kurumu arasında bir karşıtlık kurulmaktadır. Oysa bu iki kurum birbirinin alternatifi değil, farklı ihtiyaçlara cevap veren yapılardır.

İslam düşüncesinde cami yalnızca bir ibadet mekanı değildir. Kur’an’da mescidler;
- “içinde sabah akşam Allah’ın adının anıldığı evler” olarak tanımlanır (Nur 24/36)
- ve Allah’ın adıyla anılan bu mekânların imar edilmesi, imanla ilişkilendirilir. (Tevbe 9/18)

Aynı şekilde ilk günden takva üzerine kurulan mescidin önemi vurgulanır (Tevbe 9/108)

Tarih boyunca camiler sadece namaz kılınan yerler değil; aynı zamanda eğitim, kültür ve toplumsal hayatın merkezleri olmuştur. Hz. Peygamber (asm) Efendimiz döneminde mescidde ilim halkaları kurulmuş, Kur’an ve eğitim faaliyetleri yürütülmüş, hatta Suffe ehli burada yetişmiştir. Daha sonraki dönemlerde de büyük âlimler camilerde ders vermiş, camiler kütüphanelerle ve ilim meclisleriyle birlikte birer eğitim merkezine dönüşmüştür.

Ayrıca mescidlerin sadece ibadet değil, sosyal hayatın birçok alanına temas ettiği de görülmektedir.

Hadislerde;
- mescidlerin Allah’a en sevimli mekanlar olduğu ifade edilmiş (Müslim, Mesâcid, 288),
- Peygamberimizin de mescidi yalnızca ibadet değil, aynı zamanda eğitim ve toplumun sorunlarının konuşulduğu bir merkez olarak kullandığı rivayet edilmiştir. (İbn Mâce, Muḳaddime, 17)

Osmanlı döneminde de bu gelenek devam etmiş; camilerde dersler verilmiş, kütüphaneler kurulmuş, hatta bazı bölgelerde sıbyan mektebi olmayan yerlerde eğitim doğrudan camilerde yürütülmüştür. Bu yönüyle cami, sadece bir ibadet yeri değil, aynı zamanda bir medeniyet kurumudur.

Bu nedenle “Cami yerine okul yapılsın” şeklindeki bir karşıtlık, tarihî ve sosyolojik olarak tam bir karşılık bulmamaktadır. Çünkü cami zaten tarih boyunca eğitimin ve toplumsal gelişimin de içinde olduğu bir merkez olmuştur.

Elbette her kamu projesi gibi cami projeleri de şehir planlaması ve teknik açıdan tartışılabilir. Ancak itirazın yalnızca caminin varlığına yönelik olması durumunda şu soru önem kazanır: Bir ibadethane neden rahatsızlık konusu olur?

Bu soru, yalnızca bir yapı üzerinden değil, toplumun farklı inanç ve yaşam biçimlerine yaklaşımı üzerinden de düşünülmesi gereken temel bir sorudur.

Bazı insanlar yeni bir cami yapılacağı zaman buna karşı yürüyüşler düzenliyor, "Cami yerine okul yapılsın." sloganları atıyor. Oysa okul ile cami birbirinin alternatifi değildir. Bir toplumun hem okula hem hastaneye hem parka hem de ibadethaneye ihtiyacı vardır.

Elbette bir projeye şehircilik veya teknik gerekçelerle itiraz edilebilir. Ancak itirazın tek sebebi caminin kendisi ise, şu soruyu sormak gerekir: Bir cami neden rahatsız eder?

Bir ibadethanenin inşasına kategorik olarak karşı çıkmak, farklı inanç ve yaşam biçimlerine saygı anlayışıyla bağdaşmaz. Gerçek hoşgörü, yalnızca kendi benimsediğimiz değerlere değil, başkalarının meşru dinî ihtiyaçlarına da gösterebilmektir.

Üstelik camilerin kullanımını yalnızca günlük vakit namazlarına bakarak değerlendirmek de doğru değildir. Özellikle cuma ve bayram namazlarında birçok caminin yetersiz kaldığı, cemaatin avlulara ve sokaklara taştığı bilinen bir gerçektir.

Bunun yanında yeni yapılan camiler yalnızca namaz kılınan mekânlar değildir; konferans salonları, kütüphaneler, gençlik merkezleri, eğitim birimleri, aşevleri ve sosyal hizmet alanlarıyla toplumun farklı ihtiyaçlarına da cevap vermektedir.

Bu nedenle asıl üzerinde düşünülmesi gereken soru şudur: Rahatsızlık camiden mi kaynaklanmaktadır, yoksa caminin temsil ettiği dinî kimlikten mi?

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet