Değerli kardeşimiz,

ELECTRON MICROSCOPIC STUDY OF THE PAPILLA FILIFORMIS IN THE RABBIT FED WITH PELLET FEED

Prof. Dr. Şükrü Hakan ATALGIN

Balıkesir Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Anatomi ABD, Balıkesir, Türkiye [email protected]

Abstract

The morphology of papillae filiformis of five male Rabbits (fed with pellet feed) mature was examined by scanning electron microscopy. Tissues were taken from the dorsal surfaces of the apex, body and root of the tongue, prepared accordingly and observed under a scanning electron microscope. The animals subject to the experiment were fed with pellet feed. Good quality pellets have several benefits: reduced waste, less segregation in the feed, improved palatability and shorter eating periods. On the dorsal surfaces of the lingual mucosa, the types of mechanical papillae (filiform, lenticular, and conical) and two types of gustatory papillae (vallate and fungiform) were observed. The structure and density of the filiform papillae differentiated on the anterior, posterior and ventro-lateral parts of the tongue. Mechanical papillae are responsible for forwarding foodstuffs. Gustatory papillae are responsible for taste intake. Three types of filiform papillae were determined. The type I filiform papilla had one apex while the type II filiform papilla had two apices. The type III filiform papilla had three apices. The fungiform papillae were scattered among the filiform papillae in the anterior two-thirds of the dorsal and lateral surfaces, and each of them was highly protected by the surrounding filiform papillae yet encircled by a papillary groove. Our findings show that a rabbit has plenty of papillae on its tongue, each one has its own tasks and is created by a creator. Papilla filiformis displays the morphological features characteristic of mechanical function.

Key Words: Lingua, Rabbit

PELET YEMLE BESLENEN TAVŞANLARDA PAPİLLA FİLİFORMİS’İN TARAMALI ELEKTRON MİKROSKOBİK İNCELENMESİ

Prof. Dr. Şükrü Hakan ATALGIN

Özet

Beş erkek olgun pelet yemle beslenen tavşan papilla filiformis’inin morfolojisi taramalı elektron mikroskobu ile incelendi. Dokular, apeksin, gövdenin ve dilin kökünün dorsal yüzeylerinden alındı ve taramalı elektron mikroskobik prosedüre göre hazırlandı ve taramalı elektron mikroskobu altında gözlendi. Deneye konu olan hayvanlar pelet yem ile beslendi. Kaliteli peletlerin çeşitli faydaları vardır: azaltılmış atık, yemde daha az ayrışma, daha iyi lezzetlilik ve daha kısa yemek süreleridir. Dil mukozasının yüzeyinde mekanik papillalar (filiform, lenticuler ve conical) ve iki tip gustatorik papilla (vallate ve fungiform) gözlendi. Filiform papillaların yapısı ve yoğunluğu, dilin anterior, posterior ve ventro-lateral yönlerinde farklılaşmıştır. Mekanik papillalar gıda maddelerinin ağızda kalması ve sinirimin başlamasından sorumludur. Gustatorik papilla, lezzet alımından sorumludur. Üç tip filiform papilla tespit edildi. Tip I filiform papillada bir apex vardı. Tip II filiform papillada iki apeks vardı. Tip III filiform papillada üç apeks vardı. Fungiform papilla filiformlar arasında dağılmıştır. Dorsal ve lateral yüzeylerin ön üçte ikisinde papilla ve her biri çevreleyen filiform papilla tarafından korunmuş, ancak papiller bir olukla çevrilmiştir. Bulgularımız, Tavşan`ın dil üzerinde bol miktarda papillaya sahip olduğunu herbirinin kendine ait görevleri olduğu ve bir yaratıcı tarafından yaratıldığını göstermektedir. Papilla filiformis mekanik görevinin karakteristik morfolojik özelliklerini gösterir.

Anahtar Kelimeler: Dil, Tavşan

GİRİŞ

Dil kas yapısında bir organdır. İnsan ve kedide kısa ve geniş, geviş getirenlerde dar ve uzundur. Üst yüzüne dorsum lingua, alt yüzüne facies lingua, yan kenarına margo lingua adı verilir. Üç kısmı vardır; bunlar, apex lingua (serbest hareketli uç kısım), corpus lingua (dilin gövdesi) ve radix lingua (dilin kökü)’dır. Apex linguae; Serbest ve hareketli uç kısmıdır. Üst yüzü sığırlarda biraz dış bükeydir. Tek tırnaklılarda ise median bir oluğa sahiptir. İnsan ve köpek de sulcus medianus lingua ile devam eder. Corpus linguae; dilin gövdesidir. Bu kısım ağız kapandığı zaman damağa uyar. İnsan ve köpekte median bir oluğa, sulcus medianus linguae’ya sahiptir. Bu yüzün arka kısmıda geviş getirenlerde torus linguae denilen bir kabartı ve önünde derin bir çöküntü fossa lingua bulunur. Radix linguae; Kök kısmıdır. Epiglottis’in köküne kadar uzanır.Bu bölgede glandula lingualis’e ait çok sayıda küçük delikler ve tonsilla lingualis’i oluşturan lenfoid düğümcükler bulunur (Bahadır A., Yıldız H.2008).

Dil mukozası üzerinde iki tip papilla bulunur. Bunlarda birisi papilla mekanica’dır. (mekanik etkili papillalar) bunların 3 çeşidi vardır. Bunlar papilla filiformes, papilla conicae (özellikle geviş getirenlerde) ve papilla lentiformes’dir. Papillae gustatoria ise tat alma fonksiyonuna sahip olanlardır. Bu tip papillalar papilla fungiformes, papilla vallatae (dil kökü yakınında) ve papilla foliatae’dır (dil kökü yakınında yaprak şeklinde). Papilla filiformes: iplik şeklindeki papillalardır. Dilin üst ve yan yüzünde bulunurlar. Yönleri arkaya doğrudur. Kedide ve geviş getirenlerde sert ve boynuzlaşmıştır. Bu hayvanlarda besin maddelerinin ağızdan dışarı dökülmesine engel olurlar.

Papilla conica: Koni biçimindeki papillalardır. Özellikle geviş getirenlerde bulunur dilin yan tarafında yanak kısmen de dudakların iç kısmında yer alırlar. Koyun ve keçide, sığıra oranla daha az oranda bulunur (Bahadır A., Yıldız H.2008).

Papillae lentiformes: Mercimek şeklinde geviş getirenlerde dilin arka tarafında, özellikle torus linguae üzerinde bulunur.

Papilla fungiformes: Mantar görünümünde olan papilladır. Dilin her tarafında bulunurlarsa da genellikle ön yarımında yer alırlar. At ve sığırda dilin yan kenarları boyunca yer alırlar. En büyük olarak etçillerde bulunur. Tat duyusu alan papillalardır. Papilla vallatae: Etrafı dar ve derin bir hendekle çevrilmiş papillalardır. Dil kökü (radix liguae) yakınında v harfi şeklinde dizilmişlerdir. Her bir yarımda at ve domuzda birer, köpekte 2-3, sığırda 8, küçük geviş getirenlerde 18-24 tane bulunurlar. Tat ile ilgili papillalardır. Tat tomurcukları papilla'nın epitel katının içinde olup, hendeğe bakan kesiminde yer almıştır (Bahadır A., Yıldız H, 2008, Dursun N, 2001).

Papillae foliatae: Yaprak şeklindeki papillalardır. Dil kökü yakınına arcus palatoglossus’un önünde yer alır. Tat duyusu ile ilgili papillalardır. Birbirine paralel mukoza yapraklarıdır. Her bir yanda birer tane bulunur. Geviş getirenlerde mevcut değildir (Bahadır A., Yıldız H.2008).

Dilin sinirleri: Dilin sinirleri chorda tympani, n. lingualis ve n. glossopharyngeus'tur. Ayrıca n. vagus'un n. laryngeus cranialis'i de dile gelen sinirlerdendir. Chorda tympani, n. facialis'in bir dalıdır. Başlangıcından hemen sonra n. lingualis'e katılır. Chorda tympani dilin 2/3 ön kısmının tat duyusunu alır. N. lingualis, n. trigeminus'un dalı olan n. mandibularis'ten ayrılır. N. lingualis, dilin 2/3 ön kısmının yani papilla vallata'nın önündeki bölgenin duyusunu alır. N. glossopharyngeus ramus lingualis adındaki dalı ile dilin 1/3 arka kısmının ve dil kökünün tat ve duyusunu alır. N. laryngeus cranialis, n. vagus'un bir dalıdır. Bu dal dil köküne ve epiglottis yakınına sensitif iplikler gönderir. Dilin tüm kaslarının (dilin özel iç kasları ile m. genioglossus, m. hyoglossus ve m. styloglossus gibi dış kaslarının) motor siniri n. hypoglossus'tur (Bahadır A., Yıldız H.2008; Dursun N, 2001).

MATERYAL METOT

Diller tavşanlardan usulüne uygun olarak alındı. Dillerin dorsal kısmından örnekler alındı. Bunlar rutin taramalı elektron mikroskobik prosedürden geçirdikten sonra alüminyum ile kaplandı. Daha sonra Jeol marka taramalı elektron mikroskobunda incelendi.

BULGULAR VE SONUÇ

Bu çalışmada pelet yem ile beslenen tavşanların papilla filiformis’lerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Dil papillaları hakkında hayvanlar üzerinde yapılmış birçok çalışma vardır. Sığır (Steflik ve ark., 1983; Chamorro, 1986; Scala ve ark., 1995), serow (Funato ve ark.., 1985; Atoji, 1998), deve (Qayyum ve ark., 1988), bufalo (Scala ve ark., 1993), Saanen keçisi (Kurtul & Atalgın, 2008) ve roan antilobu (Emura ve ark.., 2011) hakkında çalışmalar yapılmıştır.

Taramalı Elektron mikroskobik görüntüler ile farklı hayvanlar üzerindeki dillerde farklılıklar ortaya konulmuştur. Memeliler arasında dil papillaları ile ilgili birçok farklılık vardır. Bu farklılıklar yeme alışkanlıkları, türler arasındaki farklılıklar, çevresel etkenlerden kaynaklanabilir. Diller makroskobik olarak incelendiğinde mekanik papillalardan olan papilla filiformis’ler görülemedi. Fakat taramalı elektron mikroskobik görüntülemede ise 20 ila 500 kez büyütmelerde görüntüler alındı. Özellikle 30 ve 50 ve 100 kez büyütmelerdeki görüntüler değerlendirmeye alındı. Yapılan incelemede Papilla filiformis’lerin oldukça düzenli ve sanatlı bir şekilde dizildiği görüldü. İhtiyaca bağlı olarak papilla filiformis’lerin uç kısımlarının iki veya üççatallı olduğu tespit edildi bu durumun besin maddelerinin ağızdan düşmesini engellemeye yönelik bir tedbir olduğu öngörüldü. Yapılan bir çalışmada (Silva ve ark., 2002) tavşan dilinde bu papillalarda beş adet çatallanma görüldüğü belirtildiği saptandı. Özellikle Papila filiformis’in gövde bölgesinde bol miktarda bulunduğu saptandı. Yaptığımız çalışma tavşanlarda daha önce yapılan çalışma (Silva ve ark., 2002) ile uyumlu olduğu belirlendi.

Papillaların hem sindirime yardımcı olacak, hem de tat alma duyusuna yardımcı olacak şekilde yaratılması ve kusursuz işlemesi elbette bir yaratıcının yaratma sıfatına dayandığını göstermektedir. Özellikle sanatlı ve süslü yaratılması önem arz etmektedir.

KAYNAKLAR

1. Atoji, Y.; Yamamoto, Y. & Suzuki, Y. Morphology of the tongue of a male Formosan serow (Capricornis crispus swinhoei). Anat. Histol. Embryol.1998, 27(1):17-9.
2. Chamorro, C. A.; de Paz, P.; Sandoval, J. & Fernandez, J. G. Comparative scanning electron microscopic study of the lingual papillae in two species of domestic mammals (Equus caballus and Bos taurus). 1. Gustatory Papillae. Acta Anat. (Basel), 1986.125(2):83-87.
3. Dursun N. Veteriner Anatomi II-III Medisan Basımevi 2001.
4. Funato, H.; Atoji, Y.; Suzuki, Y. & Sugimura, M. Morphological studies on the tongue of wild Japanese serows, Capricornis crispus Res. Bull. Fac. Agr. Gifu Univ.,1985,50:205-19.
5. Emura, S.; Okumura, T. & Chen, H. Morphology of the lingual papillae in the roan antelope. Okajimas Folia Anat. Jpn,2011, 88(3):127-31.
6. Kurtul, I. & Atalgin, S. H. Scanning electron microscopic study on the structure of the lingual papillae of the Saanen goat. Small Rumin. Res.2008, 80(1-3):52-6.
7. Silva M.C.P.,Watanabe I.,and Kronka M.C. Three-dimensional architecture of the connective tissue core and surface structures of the lingual papillae in the rabbit Histol Histopathol, 2002, 17: 455-461
8. Scala, G. ; Pelagalli, G. V.; Vittoria, A. & de Girolamo, P. Morphostructural study of the lingual papillae in the buffalo (Bubalus bubalus). Anat. Histol. Embryol., 22(3):264-72, 1993
9. Steflik, D. E.; Singh, B. B.; Mckinney, R. V. Jr. & Boshell, J. L. Correlated TEM, SEM, and histological observations of filiform papillae of the cow tongue. Acta Anat. (Basel),1983, 117(1):21-30
10. Tadjalli, M. & Pazhoomand, R. Tongue papillae in lambs: A scanning electron microscopic study.
11. Small Rumin. Res., 2004.54(1-2):157-64.
12. Quayyum, M. A.; Fatani, J. A. & Mohajir, A. M. Scanning electron microscopic study of the lingual papillae of the one humped camel, Camelus dromedarius. J. Anat,1988.160:21-6.

Kaynak: Bilim Işığında Yaratılış Derneği

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet