Hakların sıralaması nasıldır?

Hukukullah, hukuku resulullah, hukuku valideyn, hukuku üstad, hukuku ibad diye hakları düşündüğümüzde üzerimizde bu hakların üstünlük sıralaması nasıl olmalıdır? Yani en başta hangisi gözetilmeli ve bu göz önünde bulundurma sıralaması nasıl olmalıdır?

Değerli kardeşimiz,

En üstte olanı yapıp altta olanı erk etmek şeklinde bir sıralama olamaz.

Müslüman, gücü yettiği kadar bütün hakları gözetir, borç ve ödevini yerine getirir.

Helalleşmeden affedilme ihtimali kesin olmadığı için kul hakkına riayet konusunda daha titiz davranmak gerekir.

Detaya gelince:

Temel prensip olarak, İslam’da haklar birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. Yani üsttekini yapıp alttakini terk etmek doğru değildir. Mümin, gücü yettiği kadar hepsini birlikte gözetir

Genel öncelik çerçevesi

Hukukullah (Allah’ın hakkı)

En temel ve en büyük haktır. İman, namaz, farzlar bu kapsamdadır. Çünkü bütün hakların kaynağı budur.

Hukuku Resulullah (Peygamber hakkı)

Ona iman etmek, sünnetine uymak. Bu da aslında Allah hakkının devamıdır.

Hukuku’l-ibad (kul hakkı)

İnsanlara yapılan haksızlıklar çok kritik noktadır. Allah dilerse elbette affeder ve alacaklı kulu ziyadesiyle memnun eder. Ancak helalleşmeden affedilme ihtimali kesin olmadığı için kul hakkına riayet konusunda daha titiz davranmak gerekir.

Bu yüzden pratik hayatta en çok dikkat edilmesi gereken haklardan biridir.

Hukuku valideyn (anne-baba hakkı)

Kuran’da Allah hakkından hemen sonra zikredilir. Çok büyük ve ağır bir haktır.

Hukuku üstad (öğretmen/hoca hakkı)

İlmi ve terbiyeyi veren kişilere saygı, önemlidir ama üsttekilerin altında yer alır.

En doğru denge

“En üst Allah hakkı, o zaman kul hakkı önemli değil” şeklinde bir yaklaşım doğru olmaz, büyük hatadır.

Doğru yaklaşım şöyle olmalı:

İtikatta ve temelde, Allah hakkı en üstte, sorumluluk ve riskte kul hakkı en tehlikelisi denilebilir.

Özetle:

Değer olarak sıralamada hukukullah, hukuku Resulullah, kul hakkı, anne-baba hakkı, üstad hakkıdır. Ama uygulamada hepsi birlikte gözetilir. Haklar arasında “birini seç diğerini bırak” yoktur.

Kul hakkı konusunda ekstra hassas olunur.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet