Ucuza arsa toplamak caiz mi?
İleride köprü, hastane, yol gibi kamu inşaatları yapılıp değerinin artacağını duyan (proje henüz kamuoyuna sunulmadan) bir kimsenin, o civardaki arsaları, sahiplerine bir şey demeden satın alması (o arsanın o günkü ederi kadar bir fiyatla satın alsa bile) caiz midir?
Değerli kardeşimiz,
Aldatmadır, caiz değildir, satıcıya bilgi verip buna göre almak gerekir.
Bir bölgenin imara açılacağı veya değer kazanacağı bilgisine sahip olan bir kimsenin, bu bilgiyi kullanarak ucuza arsa alması caiz değildir. Bir bölgenin imara açılacağı, açılmadan önce belli bir tarihte ya herkese duyurulur veya hiç bir kimseye söylenmez, açılınca herkes aynı zamanda haberdar olur. Bu bağlamda, menfaat sağlamak amacıyla belli kişilere bu bilgilerin verilmesi caiz değildir ve böyle bir durumda arsa kapatan kişi de haksız kazanç elde etmiş olur. Dolayısıyla, bu tür bir durumdan dolayı sorumluluk doğar.
Bu nedenle, bir kimsenin böyle bir bilgi ile ucuza arsa alması, adil bir ticaret anlayışına aykırıdır. Duyuranlar ve duyup arsa kapatan sorumludur. Bu tür işlemlerden kaçınmak, hem ahlaki hem de dini açıdan gereklidir.
Bu durumda mesele sadece “ucuz almak” değil; bilerek karşı tarafın bilmediği, değeri doğrudan etkileyecek kesin bir bilgiyi gizleyerek işlem yapmaktır.
İslam’da alışverişte temel prensip, rıza ve şeffaflıktır, aldatma olmamasıdır.
Peygamber Efendimiz (asm): “Bizi aldatan bizden değildir.” buyurmuştur. (Müslim, İman 164)
Ayrıca alışverişte taraflardan birinin açık şekilde zarara uğratılması gabn-i fahiş kapsamında değerlendirilir.
Buradaki sorun nedir?
Bu senaryoda, bilgi, arsanın değerini doğrudan ve ciddi şekilde etkileyecek nitelikte. Satıcı bu bilgiden habersiz. Alıcı bu bilgiye dayanarak sistemli şekilde alım yapıyor.
Bu durum fıkıhta “karşı tarafı bilerek zarara uğratma” olarak görülür.
“Piyasa fiyatından alıyorum, neresi yanlış?” denebilir mi?
Zahiren fiyat adil görünse de satıcı, malının gerçek yakın gelecek değerini bilseydi o fiyata satmayacaktı. Bu durumda, rıza eksikliği oluşur, bilgi dengesizliği vardır, fiilen aldatma ortaya çıkar.
Bu nedenle alıcının bildiklerini, satıcıyla da paylaştıktan sonra ancak alım satım yapılabilir.
Caiz olan durum nedir?
Gerçekte böyle bir bilgisi olmamasına rağmen, herkesin tahmin edebileceği bir gelişme varsa, bölge zaten yatırım potansiyeli taşıyorsa, özel, gizli, kesin bilgi de yoksa, o zaman yatırım yapmak caizdir.
Yani normal ticari öngörü ile gizli ve kesin kamu bilgisi aynı değildir.
Özetle:
Bu mesele, klasik ticaretten ziyade günümüzde “insider trading (içeriden öğrenenlerin ticareti)” diye adlandırılan uygulamaya benzer ve satıcıyı aldatma girdiğinden, bütün sorumlular, hem Allah hakkına hem de kul hakkına girerler, ayrıca İslam ahlâkı açısından da doğru değildir.
Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet
