Dostum dediklerimizi Allah alır mı?

Allah peygamberimiz fakr makamına çıksın diye; alemine aldığı herkesi elinden almış mıdır? Hz. Hatice, amcası, evlatları vs. “Ya Ebu Bekir sana dostum desem korkarım ki Cenab-ı hak seni de benim elimden alacak” diye bir hadis veya olay olmuş mudur? Kaynaklarıyla söyler misiniz?

Değerli kardeşimiz,

Sorunuzun iki önemli yönü bulunmaktadır:

1. Allah’ın Peygamber Efendimizin (asm) çok sevdiği insanları elinden alarak onu fakr veya halîllik makamına yükseltip yükseltmediği.

2. Hz. Ebû Bekir’e, "Sana dostum desem korkarım ki Allah seni de benim elimden alır" anlamında bir söz söyleyip söylemediğidir.

Bu konuda tasavvufî yorumlar ve hikmet arayışları ile hadis metinlerini birbirinden ayırmak temel ilim usulümüz olmalıdır. Bir sözün anlam bakımından derin veya etkileyici olması, onun Peygamber Efendimiz (asm) tarafından söylendiğini doğrulamaz.

1. Allah, Peygamberimizin Sevdiklerini Elinden Alarak Onu Fakr Makamına mı Yükseltti?

Hz. Hatice validemizin, Ebû Tâlib’in ve Peygamber Efendimizin (asm) evlatlarının vefatı, O’nun hayatındaki en büyük insani acılardandır. Ancak bu olayların tamamının özel olarak onu tek bir makama (fakr) yükseltmek amacıyla gerçekleştiğini doğrudan beyan eden bir hadis metni mevcut değildir.

Burada tasavvufi ve akidevi açıdan kavramları doğru oturtmak gerekir:

Maddi fakr yoksulluk iken; tasavvuftaki fakr (iftikâr), insanın Allah’a her bakımdan muhtaç olduğunu bilmesi, kalbinde Allah'tan başka hiçbir şeye ve kimseye mutlak bağımlılık ve müstağnilik atfetmemesidir.

Tasavvuf alimleri (Gazzâlî, Kuşeyrî vb.), Allah'ın sevdiği kulunun kalbini sadece Kendisine yöneltmek istemesi sebebiyle dünyevi bağları zayıflatabileceğini söylerler. Peygamber Efendimizin insanüstü acılara sabretmesi, O’nun "İnsanlar içinde en şiddetli imtihana çekilenler peygamberlerdir"* *(Tirmizî, Zühd, 56) hakikatince Halîlullah ve Fakr makamındaki örnekliğini pekiştirmiştir.

Ancak buradan hareketle "Allah her sevdiğinin sevdiklerini mutlaka elinden alır"* veya *"Peygamberimizin yakınlarının vefatı yalnızca bu amaca matuftur" şeklinde kesin bir ilahi kural koyamayız. Allah’ın peygamberini hangi sonsuz hikmetlerle sınadığını bütünüyle bilemeyiz. Bu vefatları hem gerçek insani acılar hem de ilahi imtihanın bir parçası olarak görmek en ihtiyatlı tutumdur.

2. “Ebû Bekir, Sana Dostum Desem Korkarım ki Allah Seni de Elimden Alır” Sözü Hadis midir?

Bu lafızlarla ifade edilen bir sözü hadis, tefsir ve tarih gibi kaynaklarda bulamadık.

Dolayısıyla bu cümleyi Peygamber Efendimize (asm) ait bir hadis olarak nakletmek doğru olmaz. Bu ifade, sohbetlerde tasavvufi yorumların halk diline yansımasıyla oluşmuş bir aktarım olabilir.

Ancak Hz. Ebû Bekir’in dostluğu ve "Halîl" kavramı hakkında sahih ve meşhur bir hadis mevcuttur:

"Eğer insanlardan birini halil (en yakın dost/sırdaş) edinecek olsaydım, Ebû Bekir’i halil edinirdim. Fakat o, benim kardeşim ve arkadaşımdır. Allah ise arkadaşınızı halil edinmiştir." (Müslim, Fedâilü’s-Sahâbe, Hadis No: 2383)

Arapçada halîl, kalbin sevgiyle tamamen dolması ve o sevgi makamına başka hiçbir şeyin ortak olamaması demektir. Peygamber Efendimiz (asm) kalbindeki mutlak halîllik makamını yalnızca Allah Teâlâ’ya tahsis etmiştir. Hadis, Hz. Ebû Bekir’in eşsiz yerini doğrular; fakat "Seni dostum sayarsam Allah seni elimden alır" şeklinde bir endişeyi dile getirmez.

3. Peygamberimiz Hz. Hatice’yi Unutmuş muydular?

Sevilen birinin vefat etmesi veya kalbin Allah'a yönelmesi, insani sevginin yok olması demek değildir. Sahih rivayetler, Peygamber Efendimizin Hz. Hatice’ye olan vefasını açıkça gösterir.

Hz. Âişe validemiz, Peygamber Efendimizin Hz. Hatice’yi vefatından yıllar sonra bile sık sık andığını, koyun kestiğinde onun dostlarına pay gönderdiğini anlatır. Efendimiz bu vefayı şöyle ifade etmiştir:

"Allah bana onun sevgisini rızık olarak verdi (nasip etti)." (Müslim, Fedâilü’s-Sahâbe, Hadis No: 2435)

Bu durum gösterir ki, meşru ve vefalı insani sevgiler Allah sevgisine engel olmadığı gibi, ilahi bir ihsan olarak kabul edilmiştir.

4. Allah, İnsanın Sevdiği Herkesi Elinden Alır mı?

Hayır. Allah’ın, sevdiği kulunu mutlaka sevdiklerinden mahrum bırakacağına dair genel bir kanun yoktur. İnsan kimi zaman vefat ve maddi zararlarla (Hz. Eyyüb as, Hz. Muhammed asm gibi), kimi zaman da sevdikleri ve büyük mülkler içinde şükürle (Hz. Süleyman, Hz. Davud a.s. gibi) imtihan edilir.

Tasavvufî açıdan vefatlardan ve maddi zararlardan çıkarılacak ders; hiçbir şeyin mutlak mülkümüz olmadığını ve nihai sığınağın Allah olduğunu idrak etmektir. Ancak bu tecrübe, her kaybı doğrudan spesifik bir makam sebebi saymayı gerektirmez.

Özet söz konusu ifadeyi hadis diye nakletmemek gerekir. Tasavvufî bir düşünce olarak anlamlı bulunsa bile, Peygamber Efendimize nispet edilmesi için güvenilir bir kaynağa ihtiyaç vardır.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet