Bir toplumun başına gelen musibete göre hüküm vermek uygun mu?

Bir topluma veya insanlara, geçmişlerini ve yaptıklarını bildiğimiz hâlde başlarına gelen musibetler sebebiyle hüküm verebilir miyiz?
İsrail ve İran örneği üzerinden gerçek bir soru sormak istiyorum.
Tarihlerine baktığımızda, zulüm ve haksızlıkların yaşandığını biliyoruz. Bu nedenle, bugün başlarına gelen olayların Allah’ın geçmişteki fiillerine karşı bir cezası olduğunu söyleyebilir miyiz?
Ayrıca şu hadis de vardır:
“Kim bir başkasına zarar verirse, Allah da ona zarar verir; kim bir başkasına zorluk çıkarırsa, Allah da ona zorluk çıkarır.”
(Bu hadisin sahih olup olmadığını da kontrol eder misiniz?)
Eğer İslam, belirli olaylar hakkında kesin hükümler vermememiz gerektiğini öğretiyorsa, bunun sebebi nedir? Bir olayın imtihan mı yoksa ceza mı olduğunu nasıl anlayabiliriz?
Ayrıca, insanların geçmişteki davranışları sebebiyle bugün başlarına gelenleri hak ettiklerini söyleyebilir miyiz?
Son olarak, İsrâ Suresi'nin 2–4. ayetlerinde görüldüğü üzere belirli bir düzen var gibi görünüyor: kibir ve zulüm sonuçlara yol açıyor. Bu durumda şu şekilde özetlemek doğru olur mu:
“Kibir ve zulüm, kaçınılmaz olarak çöküşe götürür.”

Değerli kardeşimiz,

Bu konuda iki hususu birbirinden ayırmak gerekir:

Birincisi, Kur'an ve sünnetin ortaya koyduğu genel ilke; ikincisi ise belirli bir olay hakkında kesin hüküm vermektir.

Kur'an'ın ortaya koyduğu genel ilkeye göre zulüm, kibir, haksızlık ve bozgunculuk toplumların çöküş sebeplerindendir. Nitekim İsra suresinde de İsrailoğullarının yeryüzünde iki defa büyük bozgunculuk çıkaracakları ve bunun sonucunda ağır sonuçlarla karşılaşacakları bildirilmiştir. Bu açıdan bakıldığında, "Kibir ve zulüm er veya geç kötü sonuçlar doğurur." demek doğrudur. Hatta bu, Allah'ın toplumlar hakkındaki değişmeyen kanunlarından (sünnetullah) biridir.

Ancak bundan hareketle belirli bir savaş, afet veya musibet hakkında, "Bu kesin olarak Allah'ın, onların şu günahlarına karşı verdiği cezadır." demek doğru değildir. Çünkü bir olayın Allah katındaki gerçek mahiyetini vahiy olmadan bilemeyiz. Aynı olay bazıları için ceza, bazıları için imtihan, bazıları için uyarı, bazıları için de derecelerinin yükselmesine vesile olabilir.

Soruda geçen:, “Kim bir Müslümana zarar verirse Allah da ona zarar verir ve kim bir müslümanı sıkıntı ve meşakkate sokarsa, Allah da ona sıkıntı ve meşakkat verir." hadisi hadis alimlerince sahih veya hasen kabul edilmiştir. (Ebu Davud, Akdıye, 31)

Bu hadis de zulmün ve haksızlığın karşılıksız kalmayacağını gösteren genel bir prensibi ifade eder. Fakat bu prensipten hareketle her musibetin sebebini kesin olarak tespit etmek mümkün değildir.

Atalarının günahları meselesine gelince; İslam'ın temel prensibi şudur:

"Hiçbir günahkâr başkasının günah yükünü yüklenmez." (İsra, 17/15)

Bu sebeple bir insan sırf babasının, dedesinin veya milletinin geçmişte işlediği suçlar sebebiyle sorumlu tutulmaz. Ancak atalarının zulümlerini benimseyen, onları savunan, aynı yolu sürdüren ve o haksızlıklara taraftar olan kimseler artık kendi tercihleriyle o suça ortak olmuş olurlar. Bu nedenle, atalarının suçlarını sahiplenen nesiller, o yanlışların sonuçlarına da ortak olabilirler.

Buna karşılık, babalarının veya dedelerinin yaptıklarını yanlış gören, zulme taraftar olmayan ve haksızlıkları reddeden kimseler ne dünyada ne de ahirette onların günahlarından sorumlu değildirler. Allah'ın adaleti bunu gerektirir.

Bu sebeple İsrail, İran veya başka herhangi bir toplum hakkında söylenebilecek en isabetli söz şudur:

Zulüm, kibir ve haksızlık toplumları yıkıma sürükleyen sebeplerdendir. Bir toplum geçmişte veya bugün bu fiilleri işliyorsa bunun kötü sonuçlarıyla karşılaşması mümkündür. Ancak yaşanan belirli bir olayın kesin olarak ilahî ceza mı, yoksa imtihan mı olduğunu söyleyemeyiz. Ayrıca o toplum içindeki masumları, mazlumları ve zulme karşı çıkanları da aynı hüküm içine koyamayız.

Dolayısıyla denge şudur: Genel ilke olarak zulmün kötü sonuçlar doğuracağını kabul ederiz; fakat belirli musibetler hakkında Allah adına kesin hüküm vermeyiz, veremeyiz. İnsanlar da atalarının suçlarından değil, o suçlara karşı kendi tutum ve tercihleriyle değerlendirilirler.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet