Salihlerin anıldığı yere rahmet mi iner?

Salihler zikredilince yere rahmet iner anlamında bir hadis duydum. Hadis olduğu iddia ediliyor doğru mu? Yoksa bir alimin kelamı mı?

Değerli kardeşimiz,

Salihlerin anıldığı yere rahmet iner anlamına gelen تنزل الرحمة عند ذكر الصالحين rivayet hem Peygamberimizin (asm) sözü olarak (1) hem de Süfyan b. Uyeyne’nin ve Süfyan es-Sevri’in sözü olarak (2) nakledilmiştir.

Acluni bu rivayeti açıklarken şu detayları verir:

Hâfız İbn Hacer şöyle demiştir: “Bunun herhangi bir aslı yoktur.”

Hâfız Irâkî de İhyâü Ulûmi’d-Dîn’de geçen hadislerin tahricini yaptığı eserinde şöyle demiştir:

“Bu söz, merfû olarak, yani Resûlullah’a (asm) nispet edilen bir hadis şeklinde herhangi bir asla sahip değildir. Bilakis bu, Süfyân b. Uyeyne’nin sözüdür.”

Ancak İbnü’s-Salâh, Ulûmü’l-Hadîs adlı eserinde şu rivayeti nakletmiştir:

“Ebu Amr İsmail b. Mecîd’den rivayet edildiğine göre, o, Ebu Cafer Ahmed b. Hamdan ile birlikte yolculuk ediyordu. Her ikisi de salih kullardandı. Ebu Amr ona: ‘Hadis yazarken hangi niyetle yazmalıyım?’ diye sordu.

Bunun üzerine Ebu Cafer: ‘Salih kimseler anıldığında rahmetin indiğini görmüyor musunuz?’ dedi. ‘Evet.’ diye cevap verdi.

Bunun üzerine Ebû Cafer: ‘Öyleyse Resulullah (asm) salihlerin reisidir.’ dedi.”

İbnü’s-Salâh’ın naklettiği bu açıklamaya, Irakî, İbnü’s-Salah üzerine yazdığı Nüket adlı eserinde dikkat çekmemiştir.

Ali el-Kari ise şöyle demiştir: “Ancak buradaki ifade, eğer ‘تَرْوُونَ’ şeklinde, ‘rivayet ediyorsunuz’ anlamındaki iki vavlı şekliyle okunursa, genel olarak bunun bir hadis olduğuna ve bir aslı bulunduğuna işaret eder. Fakat kelime ‘تَرَوْنَ’ şeklinde, ‘görüyorsunuz’ anlamında okunursa —ister geçişli ister geçişsiz kabul edilsin— bu ifadede hadise delâlet eden bir taraf bulunmaz.”

Zemahşeri de şöyle demiştir: “Büyük âlimlerden nakledildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem şöyle buyurmuştur: ‘Salih kimseler anıldığında rahmet iner.” (3)

Diğer taraftan, “Sadıklarla birlikte olun”, (4) ayeti, “Kişi sevdiğiyle beraberdir.” (5) nebevî müjdesi göz önünde bulundurulduğunda bu güzel sözün içerdiği mananın da aynen doğru olduğu anlaşılır.

“Salihlerin anıldığı yere rahmet iner” ifadesindeki rahmeti, doğrudan “cennete girmek” veya gözle görülen bir rahmet olarak anlamamak gerekir. Burada kastedilen, Allah’ın rahmetine götüren sebeplerin meydana gelmesidir.

Salihlerin hayatını ve güzel hâllerini dinleyen insanın kalbinde, “Ben de böyle olmalıyım, Allah’a daha çok yaklaşmalıyım” düşüncesi doğar. Bu arzu (rağbet) insanı hayırlı amellere yöneltir. Hayırlı ameller de Allah’ın rahmetine vesile olur.

Salihlerle beraber olan insan ne kazanır?

İnsan beraber bulunduğu kimselerden farkında olmadan etkilenir. Salih bir kimsenin ibadeti, edebi, sabrı, Allah’a bağlılığı ve dünyaya karşı ölçülü hâli insana tesir eder. Nitekim Peygamber Efendimiz: “Salih arkadaşın misali misk taşıyan kimse gibidir. Ondan sana bir şey vermese bile onun güzel kokusunu bulursun.” buyurmuştur. (6)

Bunun tersine, günahı normal gören kimselerle çokça beraber olmak, zamanla insanın günahlara alışmasına ve onları gözünde hafifletmesine sebep olabilir. Bu yüzden insan kimi dinlediğine, kimi sevdiğine ve kimlerle beraber olduğuna dikkat etmelidir.

Kısacası:

Salihleri anmak kalpte hayra rağbet uyandırır; salihlerle beraber olmak ise onların güzel hallerinden etkilenmeye vesile olur. “Rahmet iner” denilmesinin özü budur.

Kaynak:
1) Murtazâ ez-Zebîdîi, İthâfü’s-Sâdeti’l-Müttakîn, 6/350.
2) Ahmed b. Hanbel, Zühd, 2/326.
3) Acluni, Keşfulhafa, 2/70-71.
4) Tevbe 119.
5) Buhârî, Edeb 96; Müslim, Birr 165.
6) Buhârî, Zebâih 31, Büyû’ 38; Müslim, Birr 146.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet