İhtilafa düşünce Kuran okumak yasak mı?

"Kalpleriniz üzerinde birleştiği sürece Kur'an okuyun. İhtilafa düştüğünüzde ise Kur'an okumaktan kalkın."
Bu hadise göre farklı düşüneceler olunca Kuran okumak sakıncalı mı oluyor?

Değerli kardeşimiz,

Bu hadiste geçen “İhtilafa düşünce Kur’an okumaktan uzaklaşın” ifadesi ilk bakışta “Tartışma çıkınca Kur’an okumayın” gibi anlaşılabilir. Fakat hadisin anlamı bu değildir.

Hadis-i şerif şöyledir:

اقرؤوا القرآن ما ائتلفت قلوبكم، فإذا اختلفتم فقوموا عنه

“Kur"an’ı, kalpleriniz kaynaştığı müddetçe okuyup müzakere edin. Ayrılığa düştüğünüzde ise onun başından kalkın.” ((Buhârî, Fezâilü’l-Kur'an 13; Müslim, İlim 5)

Buradaki “ihtilaf” (اختلاف), her türlü farklı düşünce anlamına gelmez. Hadisin açıklamalarda özellikle şu anlamlar üzerinde durulur:

1. Kur’an ayrışma ve bölünme değil kaynaşma sebebidir.

Kalpleriniz Kur’an üzerinde birleştiği, onu anlamaya ve yaşamaya yöneldiği müddetçe Kur’an okumaya devam ediniz. Fakat Kur’an’ın manası hakkında ihtilafa düşüp bu ihtilaf ayrılığa, tartışmaya ve kalplerin bozulmasına sebep olursa, o tartışmayı bırakınız.

Buradaki “Kur’an’dan uzaklaşın” ifadesi, Kur’an’ı terk etmek anlamında değildir. Maksat, Kur’an üzerinden yapılan çekişmeden ve ayrılık doğuran münakaşadan uzaklaşmaktır.

2. Kur’an’ı tartışma aracı yapmamak

İbn Hacer el-Askalânî gibi şarihlerin açıkladığı üzere, hadisteki ihtilaf özellikle “Kur’an’ın manası hakkında ayrılığa düşmek” anlamına gelir.

Kur’an okunurken, Ayetin delalet ettiği en güçlü anlam kabul edilmeli, görüş farklılıkları güzel şekilde uzlaştırılmalı, ilmi araştırma devam ettirilmelidir.

Ancak tartışma, kalpleri bölerse, kardeşliği zedelerse, üstün gelme mücadelesine dönüşürse, o zaman tartışmaya son verilmelidir.

3. Muhkem ayetlere sarılmak, müteşabihlerde aşırı tartışmamak

Açık ve kesin olan muhkem ayetlere sımsıkı sarılmak, farklı yorumlara müsait olan müteşabih ayetler üzerinde ayrılık çıkaracak tartışmalara dalmamak gerekir.

Çünkü bazı kimseler, kesin delilleri bırakıp ihtilafa açık konulara yönelerek ayrılığa sebep olabilirler.

4. Her farklılık yasak değildir

Bu hadis, bütün görüş ayrılıklarını yasaklamaz.

Nitekim sahabeler arasında bazı ayetlerin okuyuşunda farklılık olmuş, Peygamber Efendimiz her iki okuyuşu da doğru kabul etmiştir.

Dolayısıyla, ilmi farklılıklar, delile dayalı yorumlar, kıraat farklılıkları tek başına yasaklanan ihtilaf değildir.

Yasaklanan şey, “farklılığı düşmanlığa ve ayrılığa çevirmektir.”

5. Peygamber Efendimiz (asm) dönemine ait özel yönü

Kadı İyaz, hadisin Peygamber Efendimiz dönemindeki vahyin devam ettiği şartlarla da ilişkili olabileceğini belirtmiştir.

O dönemde bazı konularda aşırı soru sormak veya tartışmaya girmek, yeni hükümlerin gelmesine ve insanların zor durumda kalmasına sebep olabilirdi.

Bu nedenle gereksiz ihtilaflardan uzak durulması öğütlenmiştir.

6. Kalbin Kur’an’a yönelişini gözetmek

Bazı alimler hadisten şu mananın da çıkarılabileceğini belirtmişlerdir:

Kalp Kur’an okumaya istekli ve yönelmiş olduğu zaman okumaya devam edilir. Şayet kalpte isteksizlik ve dağınıklık meydana gelirse, kişi yeniden yöneliş ve huzur buluncaya kadar ara verebilir.

Ancak, buradaki maksat, Kur’an okumayı bırakmak değil; “ibadetin kalp huzuru ile yapılmasını gözetmektir.” (bk. Ayni, Umde; İbn Hacer, Feth; Nevevi, Mecmu ilgili hadisin şerhi)

7. Günümüzdeki uygulamaları

Hadisin günümüzdeki yansımaları da şöyledir:

* Kur’an’ı siyasi veya grup tartışmalarının aracı hâline getirmemek,

* Sosyal medya gibi ortamlarda Kur’an üzerinden kırıcı tartışmalardan kaçınmak,

* Kur’an’ı başkasını susturma veya üstün gelme vasıtası olarak kullanmamak,

* Kur’an’ın asıl hedefinin hidayet, ahlak ve kalplerin ıslahı olduğunu unutmamak.

Sonuç

Bu hadis “İhtilaf ederseniz Kur’an okumayı bırakın” anlamına gelmez.

Hadisin mesajı şudur:

Kur’an okunmalı, anlaşılmalı ve hayata geçirilmelidir. Ancak Kur’an, kalpleri birleştiren bir rehber olmaktan çıkarılıp ayrılık ve çekişme sebebi hâline getirilirse, o tartışma terk edilmelidir. Müslümanların birliği ve kalplerin ülfeti korunmalıdır.

Bu sebeple hadisin özü: “Kur’an’dan uzaklaşmak değil, Kur’an sebebiyle ortaya çıkan ayrılıktan uzaklaşmaktır.”

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet