Kulluk, Allah'a ne kazandırır?

Allah'ın hiçbir şeye ihtiyacı yoksa neden kulluk etmek zorundayız? Allah bizim ibadetimize neden değer veriyor ve bizden ibadet istiyor? Hani onun ihtiyacı yoktu?

Değerli kardeşimiz,

Öncelikle ifade edelim ki, Allah bize “yiyin, için” diye nimetlerden faydalanmayı emrettiğinde, bizim yememiz ve içmemiz Allah’a hiçbir şey kazandırmaz. Allah’ın ne rızkımıza ne de bizim o nimetten faydalanmamıza ihtiyacı vardır. Fakat bu nimetlerden faydalanan biziz.

Aynen bunun gibi Allah’ın bizim namazımıza, orucumuza ve kulluğumuza ihtiyacı yoktur. Kulluk; dünyada kalbin huzuruna, ahirette kurtuluşa, kabir hayatında rahmete ve ebedî saadete vesile olması için bizim faydamıza istenmiştir. Allah’ın emrettiği ibadetler, O’na bir şey kazandırmak için değil; bizi manevi hastalıklardan korumak, O’na yakınlaştırmak ve sonsuz nimetlere hazırlamak içindir.

Bu kısa bilgiden sonra detaya gelince:

Bu sorunun cevabını anlayabilmek için önce kulluğun ne olduğunu doğru anlamak gerekir. Çünkü kulluk, Allah’ın bir ihtiyacını gidermek için istenmiş değildir. Kulluk, verilen nimetlere karşı bir teşekkür, sadakat, sevgi ve hürmet ifadesidir.

Bediüzzaman Said Nursî Hazretlerinin ifade ettiği gibi:

“Ey nefis! Ubûdiyet, mukaddeme-i mükâfat-ı lâhika değil, belki netice-i nimet-i sabıkadır.” (Sözler, 24. Söz 5. Dal)

Yani kulluk, ileride verilecek bir ücretin ön şartı değil; daha önce verilmiş nimetlerin bir sonucudur. İnsan önce nimetlere mazhar olmuş, sonra bu nimetlerin sahibini tanımak ve teşekkür etmekle vazifelendirilmiştir.

İnsanın hayatına baktığımızda bu hakikat açıkça görülür. İnsan dünyaya geldiğinde hazır bir nimetler âlemi içinde kendini bulur. Güneş onun için doğar, hava onun için hazırlanır, su onun hayatına hizmet eder, toprak onun rızkını üretir. Dağlar, denizler, nehirler, bitkiler ve hayvanlar insanın yaşamına uygun bir şekilde yaratılmıştır.

Cansız varlıklar bile insanın hayatına hizmet eder. Güneş ışığıyla, toprak bereketiyle, su hayat vermesiyle insanın ihtiyaçlarına cevap verir. Sanki bütün kâinat, insanın yaşayabileceği şekilde hazırlanmış büyük bir nimet sofrasıdır.

Bitkiler âlemi de insan için ayrı bir rahmet hazinesidir. Meyveler, sebzeler, tahıllar ve sayısız bitki çeşitleri insanın rızkına sunulmuştur. Bir çekirdeğin içinde koca bir ağacın programının saklanması, toprağın küçücük bir tohumu büyük bir nimete dönüştürmesi Allah’ın insan için hazırladığı ikramlardan biridir.

Hayvanlar da insanın hizmetine verilmiştir. Kimi sütüyle, kimi etiyle, kimi yünüyle, kimi gücüyle insanın ihtiyaçlarını karşılamaktadır. İnsan onların yaratılışındaki hikmetlerden faydalanırken, bütün bunların kendiliğinden olmadığını anlayacak bir akıl ve şuurla donatılmıştır.

Bütün bunların yanında insana çok daha büyük nimetler verilmiştir. Göz verilmiştir ki güzellikleri seyretsin. Kulak verilmiştir ki sesleri işitsin. Dil verilmiştir ki konuşsun. Akıl verilmiştir ki düşünsün. Kalp verilmiştir ki sevsin. Vicdan verilmiştir ki doğruyu ve yanlışı ayırt etsin.

Daha da önemlisi insana iman, İslam, Kur’an ve Allah’ı tanıma nimeti verilmiştir. İnsan küçük bir beden içinde bulunmasına rağmen bütün kâinatla alâka kurabilecek, geçmişi ve geleceği düşünebilecek, Allah’ın isim ve sıfatlarını anlayabilecek büyük bir kabiliyetle yaratılmıştır.

İşte kulluk, bütün bu nimetlere karşı bir teşekkürdür.

Fakat insan bu nimetlerin karşılığını nasıl verebilir? Aslında hiçbir insan Allah’ın nimetlerinin gerçek karşılığını ödeyemez. Çünkü bir tek gözün değeri, bir nefesin kıymeti, bir kalbin çalışması bile insanın bütün ömrüyle karşılanamayacak kadar büyüktür.

Bu sebeple Allah kuldan nimetlerin gerçek bedelini istememektedir. İstenen şey, kulun aczini anlayarak Rabbine yönelmesi ve verilen nimetleri kimin verdiğini bilmesidir.

Bu konunun anlaşılmasın yardımcı olacak şöyle bir örnek verilebilir:

Bir adam, büyük bir padişahın huzuruna küçük bir hediye ile çıkar. O sırada görür ki başka insanlar çok değerli, milyonlar değerinde hediyeler getirmiştir. Kendi hediyesinin çok küçük olduğunu düşünür ve utanır. Fakat sonra şöyle der:

“Ey Sultanım! Bu büyük hediyelerin hepsini kendi namıma sana takdim ediyorum. Çünkü sen bunlara layıksın. Eğer benim gücüm yetseydi, bunların bir mislini de ben sana getirirdim.”

Padişah ise zaten bütün bu hediyelere muhtaç değildir. Onun istediği şey, o kişinin getirdiği hediyenin maddi değeri değil; içindeki sadakat, sevgi ve hürmettir.

İşte Allah’ın kullarından istediği kulluk da buna benzer. Allah bizim namazımıza, tesbihimize veya ibadetimize muhtaç değildir. Çünkü O, hiçbir şeye muhtaç olmayan mutlak zenginlik sahibidir. Fakat kulun Rabbine yönelmesi, teşekkür etmesi ve bütün nimetlerin sahibini tanıması, kulun sadakatinin ve sevgisinin bir göstergesidir.

Nasıl padişah, hediyeyi kendisine fayda sağlasın diye değil, kulunun bağlılığını görmek için kabul ediyorsa; Allah da ibadetlerimizi kendi ihtiyacı için değil, bizim kulluk şuurumuzu ortaya çıkarmak için istemektedir.

Aynı şekilde insanın bütün mahlûkatın yaptığı tesbihatı kendi adına Allah’a sunması da bu manadadır. İnsan kâinatın küçük bir temsilcisi gibidir. Bitkiler yaratılışlarıyla Allah’ın sanatını gösterir, hayvanlar kendilerine verilen özelliklerle Allah’ın rahmetini ilan eder, bütün varlıklar kendi dilleriyle Allah’ı tesbih eder.

İnsan ise bütün bu nimetleri anlayabilecek bir şuurla yaratıldığı için, onların şükrünü de temsil eder.

Peki Allah kulluğa muhtaç değilse neden ibadeti emretmiştir?

Nasıl ki, bir doktor hastasına ilaç kullanmasını, tedavisine dikkat etmesini ve kendisine zarar veren şeylerden uzak durmasını ister. Doktorun ilaca ihtiyacı yoktur. Hastanın ilacı kullanması doktora bir fayda sağlamaz. Fakat doktor bunu hastanın iyiliği için ister.

Aynen bunun gibi Allah’ın ibadet istemesi de kendi ihtiyacı için değildir. Namazın, duanın, orucun ve diğer ibadetlerin faydası insana döner. İbadet insanın kalbini temizler, ruhunu güçlendirir, hayatına anlam verir ve onu ebedî saadete hazırlar.

Nitekim Cenab-ı Hak Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurur:

“Kim şükrederse ancak kendisi için şükretmiş olur. Kim de nankörlük ederse, şüphesiz Allah hiçbir şeye muhtaç değildir, hamde layık olandır.” (Lokman, 31/12)

Bu ayet açıkça gösterir ki, insanın şükrü Allah’a bir fayda sağlamaz; faydası yine insanın kendisine döner. Çünkü Allah’ın bizim ibadetimize, övgümüze veya şükrümüze ihtiyacı yoktur. O zaten hiçbir şeye muhtaç olmayan, bütün varlıkların kendisine muhtaç olduğu Zât’tır.

Bu nedenle şükredenin şükrünün faydası yine kendisine döner. Allah’ın bizim şükrümüze ihtiyacı yoktur. Fakat şükreden insan nimetin değerini anlar, nimet sahibini tanır ve manevi olarak yükselir. Kur’an’da:

“Eğer şükrederseniz, elbette size nimetimi artırırım.” (İbrahim, 14/7) buyurulması da bu hakikati ifade eder.

Aynı şekilde cennet de insanın amellerinin gerçek karşılığı değildir. Çünkü sınırlı ve kusurlu insan amelleriyle sonsuz bir cennetin bedelini ödeyemez. Peygamber Efendimiz (asm), hiç kimsenin sadece ameliyle cennete giremeyeceğini, ancak Allah’ın rahmetiyle cennete gireceğini bildirmiştir. (Buharî, Rikak, 18)

Demek ki cennet, Allah’ın fazlı ve lütfudur.

Cehennem ise ilahî adaletin tecellisidir. Çünkü insan kendisine verilen bunca nimete rağmen inkârda, nankörlükte ve isyanda ısrar ederse bunun bir sonucu olacaktır. Bu yüzden cennet rahmetin, cehennem ise adaletin tecellisi olarak anlaşılır.

Sonuç olarak Allah’ın kulluğumuza ihtiyacı yoktur. Kulluk Allah’a bir şey kazandırmak için değil; insanın kendisine verilen sayısız nimetleri fark etmesi, Rabbine karşı sadakatini ve hürmetini göstermesi için istenmiştir.

İnsan, yaptığı ibadetlerle Allah’ın mülküne bir şey eklemez; fakat kendi ruhunu olgunlaştırır, kendi ebedî saadetine hazırlanır. Nasıl küçük bir hediye padişaha değil, hediyeyi sunanın sadakatine işaret ediyorsa; insanın kulluğu da Allah’ın ihtiyacına değil, kulun Rabbine olan bağlılığına işaret eder.

Kısacası kulluk Allah için değil, insan içindir. Allah kulluğa muhtaç değildir; fakat insan, kendisini yaratan, yaşatan ve sayısız nimetlerle kuşatan Rabbine karşı kulluğa muhtaçtır.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet