İmam Nesai'yi Emevi taraftarları mı öldürdü?

Bazıları İmam Nesai'nin Emevi taraftarı tarafından öldürüldüğünü söylüyorlar ve aşağıdaki kaynakları veriyorlar ‎ ‎İmam Nesai Emir-ül Mu'minin Ali (as) hakkındaki "Hasais-u Emir-il Müminin Ali" isimli eserini kaleme aldıktan sonra, bir ara Şam'a uğruyor. Şam özellikle o günlerde Ehl-i Beyt düşmanlarının cirit attığı, Muâviye ve Yezîd dostlarının yuvalandığı bir yer. ‎ ‎ ‎Şamlılar Nesai'yi sıkıştırıyor ve Ali'nin faziletinde kitap yazıyorsun da Muaviye'nin hakkında neden yazmıyorsun? Bize Muâviye'nin faziletlerine dair hadis oku!!!" diyorlar. en-Nesâî "Muâviye başa-baş kurtarmaya razı değil mi ki; bir de faziletinden bahsedelim!?" Ha onun hakkında bir hadis biliyorum isterseniz söyleyeyim: ‎ ‎İmam Nesai, Allah Muaviye'nin karnını doyurmasın hadisini zikrediyor. ‎ ‎Nesai bunu deyince hep birden üzerine saldırıyorlar. Orada en-Nesâî'yi çok feci bir biçimde dövüyorlar ve hayalarını tekmeliyorlar! Bu dayağın etkisiyle rahatsızlanan Nesai, Filistin'in Ramle kentine kaldırılıyor ve orada vefat ediyor. ‎ ‎(el-Hamevî, V, 282; el-Münâvî, 1,25; Kâtip Çelebi, Keşf'uz-Zunun:1,706)
‎İmam Nesaii'nin vefatı nasıl oldu? Ve Emevi devletine bakışı nasıldı onlara muhalif miydi?

Değerli kardeşimiz,

Kaynaklarda yer alan bilgilere göre, büyük muhaddis İmam Nesâî’nin Şam’da bazı kimseler tarafından dövüldüğü ve bu olaydan sonra hastalanarak vefat ettiği yönünde rivayetler vardır. Ancak olayın ayrıntıları ve tam mahiyeti hakkında farklı nakiller bulunduğu için, bütün detayları kesin tarihî bilgi gibi sunmak doğru olmaz.

Rivayetlerin ortak noktası şudur:

Nesâî, Hz. Ali’nin faziletlerine dair Hasâisü Emîri’l-Mü’minîn Ali adlı eseri yazmıştı.

Şam’da bazı kişiler ondan Hz. Muaviye’nin faziletleri hakkında hadis rivayet etmesini istediler.

O da Hz. Muaviye hakkında sahih ve güçlü fazilet rivayetleri bilmediğini söyledi.

Ardından Müslim’de geçen “Allah onun karnını doyurmasın” rivayetini zikretti.

Bunun üzerine bazı fanatik kişiler tarafından darbedildiği, daha sonra da Filistin’in Remle şehrinde veya Mekke’de vefat ettiği nakledilmiştir.

Bu bilgiler; Yakut el-Hamevî, Münavi ve Kâtip Çelebi gibi kaynaklarda geçmektedir. Ancak olayın isnadı, ayrıntıları ve bütün ifadeleri aynı kuvvette değildir.

Burada dikkat edilmesi gereken önemli nokta şudur:

Nesaî’nin “Emevi düşmanı” veya siyasi anlamda “Emevi karşıtı bir propagandacı” olduğu söylenemez. O bir muhaddisti ve temel ölçüsü hadis rivayetiydi. Hz. Ali’nin faziletlerini anlatması, otomatik olarak siyasi Şiîlik anlamına gelmez. Zaten Ehl-i sünnet alimleri Hz. Ali’nin faziletlerini anlatan çok sayıda eser yazmıştır.

Öte yandan Şam bölgesinde, özellikle o dönemlerde Hz. Muaviye taraftarlığının ve Emevi sempatisinin güçlü olduğu bilinmektedir. Bu sebeple Nesâî’nin Hz. Muaviye hakkında bekledikleri tarzda rivayet aktarmaması bazı fanatik çevrelerin tepkisini çekmiş olabilir.

Ayrıca “Allah onun karnını doyurmasın” hadisi Sahih Müslim’de geçmektedir. ”(bk. Müslim, 2604)

Ehl-i sünnet alimleri, özellikle İmam Nevevî, bunun Arap dilinde bazen hakiki beddua kastı olmadan kullanılan ifadelerden olabileceğini söylemişlerdir. Yani bu rivayeti, Hz. Muaviye’yi kötülemek için kesin bir lanet metni gibi anlamamışlardır. (bk. Nevevi, Şerhu Müslim, 16/152)

Sonuç olarak:

Nesâî’nin Şam’da saldırıya uğradığı yönündeki rivayetler tarih kaynaklarında vardır. Bunun Hz. Muaviye taraftarı fanatik kişiler tarafından yapıldığı da nakledilir.

Ancak “Emeviler resmi olarak onu öldürdü” şeklinde kesin bir ifade kullanmak isabetli değildir.

Nesâî’nin tavrı daha çok “hadis merkezli ilmî tavır” olarak anlaşılmalıdır; siyasi bir hizip lideri gibi değerlendirilmesi doğru olmaz.

Selam ve dua ile...
Sorularla İslamiyet